Kazzâz el-Kayrevânî’ye Kadar Arap Şiirinde Kafiye Kusurları
Abstract
Arap dili ve edebiyatında şiirler büyük önem arz etmektedir. Gerek gramer ilmi yönünden gerekse belagat ilmi yönünden hemen hemen her konuda istişhat olarak kullanılmaktadır. Her dilde olduğu gibi Arap dilinde ve Arap şiirinde kendilerine has özellikleri bulunan anlatım üslubu ve metotları oluşmuştur. Şairler şiirlerini kaleme alırken zaman zaman kalıplaşan kuralların dışına çıkmışlardır. İşte bu kural dışı kusurlardan birisi de kafiye kusurlarıdır. Arap şiirinde kafiye kusurlarının gelişiminin müstakil bir çalışmada kaleme alınmamış olması ve yaptığımız araştırmalarda lokal çalışmaların bulunması bizi bu başlık altında böyle bir çalışmaya sevk etmiştir. Çalışmamızda “kafiyenin kusurları” şeklinde isimlendirilen beş terim, bu makalede kronolojik olarak daha özgün ve daha kapsamlı olarak Kazzâz el-Kayrevânî’ye kadar incelenip değerlendirilmekte, örnek şiirler üzerinde açıklanmaktadır. Arap dili ve edebiyatı eserlerinin hicri 4. Yüzyıla kadar tamamının taranması suretiyle kafiyenin kusurları ile ilgili kurallar tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu kuralların etimolojisinden hareketle Arapça dil çalışmalarının yapılmaya başlandığı ilk dönemlerden itibaren kaynaklarda geçen kafiye kusurları son döneme kadar tespit edilmeye çalışılmıştır. Kafiye kusurları ilk dönemden itibaren farklılık göstermiş, bazı dil bilginleri kafiye kusurlarını dört ana başlıkta incelerken bazıları ise bu başlığı bizim de ele alacağımız üzere beşe çıkartmıştır. Kimi dil bilginleri ise bazı terimlerin aynı işlev gördüğü ve aralarında fark olmadığı üzerine ittifak etmişlerdir. Kayrevânî’ye kadar bazı dil bilginlerinin terimlerin anlamı üzerinde ittifak ettikleri, bir kısmının ise ihtilaf ettikleri görülmektedir. Bu ihtilafın hareke değişikliğinden ve harflerden kaynaklandığı tespit edilmiştir.
Keywords
Arap Dili ve Belagatı, Kafiye, Kafiye Kusurları, Şiir, İkfâ.
References
- Ahfeş el-Evsat, Ebü’l-Hasen el-Mücâşiî, Kitâbü’l-Ḳavâfî, y.y. trh.
- Alî el-Kâlî, İsmâîl b. el-Kāsım, el-Maḳṣûr ve’l-memdûd, thk. Ahmed Abdülmecîd Herîdî, Kahire: Mektebetu’l- Hanci, Baskı 1, y.y.1999.
- Cumahî, Muhammed b. Sellâm b. Ubeydullah, Ṭabaḳātu fuḥûli’ş-şuʿarâʾ, thk. Mahmed Muhammed Şakir Cidde: Dâru’l-Medenî, ts.
- Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd, eṣ-Ṣıḥâḥ Tâcü’l-luġa Ṣıḥâḥu’l-arabiyye, thk. Ahmed Abdülgafûr Attâr, Beyrut: Dârul’-ilmil-Melâyîn, Baskı 4, y.y. 1987.
- Ezdî, Ali b. Hasan el-Hunêi, el-Munteḫab min ġarîbi kelâmil-ʿAra’b, thk. Muhammed b. Ahmed el-Umrî, Mekke: Câmi’atu Ummu’l-Kurâ, 1989.
- Ezdî, Ali b. Hasan el-Hunêi, Müncid Fil’l-luga, thk. Ahmet Muhtar Ömer- Dahi Abdulbaki, Kahire: Alemu’l- kütüb, Baskı 3, y.y. 1988.
- Ezheri, Muhammed b. Ahmed Ebu Mansûr, Tehzîbu’l-luga, thk. Muhammed Ivaz Mur’ib, Beyrut: Dâru İhya’it- Turâsi’l-Arabi, Baskı 1, .y.y. 2011.
- Ferâhîdî, Ebu Abdurrahman Halil b. Ahmed, Kitâbu’l-ʿayn, thk. Mehdî Mahzûmî- İbrahim es-Sâmiâî, Beyrut: Dâru’l-Mektebeti’l-Hilâl, ts.
- Fârisî, Hasan b. Ahmed b. el-Gaffâr Ebû Ali, el-Ḥücce li’l-ḳurrâʾi’s-sebʿa (el-Ḥücce fî ʿileli’l-ḳırâʾati’s-sebʿ) thk. Bedreddin Kahvecî-Beşîr Cüveycâtî, Dımeşk: Dâru’l Me’mûn, Baskı 2, y.y. 1993.
- Fîrûzâbâdî, Mecdüddîn Ebü’t-Tâhir Muhammed b. Ya‘kūb, el-Ḳāmûsü’l-muḥîṭ, thk. Mektebu’t-tahkîki’t-turâs fî Müesseseti’r-risâle, Muhammed Naîm el-Araksûsî, Beyrut: Müessesetü’r-Risâle li’t-Tıbâa ve’n-Neşr ve’t- Tevzî, Baskı 8, y.y. 2005.