Research Article

İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası

Volume: 9 Number: 4 December 31, 2025
EN TR

İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası

Abstract

Sâsânîlerden önceki İranî hanedanlar Zerdüştîlik dışındaki dinlere toleranslı davranırken, Mecûsîliği devletin resmi dini haline getiren Sâsânîler, farklı din ve mezhepleri baskılamışlardır. Buna rağmen Yahudilik, Budizm, Hıristiyanlık, Maniheizm ve Mezdekimz gibi dinler de İslamî fetihler öncesinde İran’da geniş kitleler arasında yayılma imkânı bulmuştur. Bazı tarih araştırmacılarında İslamiyet’ten önce İran’da Mecûsîlik dışında bir dinin olmadığı, başka bir ifade ile kadim İran’ın tamamen Zerdüştî olduğu şeklinde yanlış bir kanaat veya algı bulunmaktadır. İşte araştırmamızın temel hedefi, antik İran’ın dini atlasını ortaya koyarak İslami fetihler öncesinde İran’ın dini açıdan yeknesak olmadığını ortaya koymaktır. Ayrıca farklı dinlerin İslami fetihler öncesinde İran’da yaygınlaştığı beldeleri tespit etmektir. Zira İran’daki dini coğrafyanın veya atlasın bilinmesi, İslami fetihlerin üzerinde gerçekleştiği sosyolojiyi ve İslamlaşma sürecini daha iyi anlamamızı sağlayacaktır. Bu durum araştırmamızı özgün ve önemli kılmaktadır. Kaynakların tahlil, tenkit ve mukayese edilerek düzenlenen makale, nitel araştırma yöntemleriyle hazırlanmıştır.

Keywords

İslam Tarihi, Dini Coğrafya, Din, Mecûsîlik, Dini Baskı, Hıristiyanlık

Supporting Institution

Araştırmamız herhangi bir kurum tarafından finanse edilmemektedir.

Ethical Statement

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Thanks

Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergi Editörü ve makalenin yayınlanmasında emeği geçen herkese çok teşekkür ederim

References

  1. Alıcı, Mehmet. “Sâsânî İmparatorluğu’nun Erken Döneminde Hıristiyanların Konumu ve İlk Sinodlar”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 56/1 (Bahar 2015), 33-75.
  2. Arnold, Sir Thomas - Âşûrî, Habibullah. İlel-i Gosterış-i İslâm. Tahran: İntişarat-ı Salman, 2. Basım, ts.
  3. Azimli, Mehmet. Babek Bir Direnişçi. Konya: Çizgi, 2013.
  4. Barthold, Vasilij Biladimiroviç. Türkistannâme. çev. Kerim Keşâverz. Tahran: Âgâh, 1. Basım, 1366.
  5. Barthold, Vasilij Viladimiroviç - Hoseynî, Gaffârî. Tarih-i Turkhâ-yı Asya-yı Merkezî. Tahran: Tûs, 1. Basım, 1376.
  6. Behâr, Mıhrdâd. Edyân-ı Asyayî. Tahran: Çeşme, 6. Basım, 1386.
  7. Bertold Spuler. Tarih-i İran Der Korûn-ı Nohostîn-i İslâmî (Tahran: İntişarât-ı Millî ve Ferhengî, ts),. çev. Meryem Mirahmedî. 2 Cilt. Tahran: İntişârat-ı Millî ve Ferhengî, ts.
  8. Bosworth, Clifford Edmund. Tarih-i Sistan: Ez Ameden-i Taziyan Ta Ber Ameden-i Dolet-i Saffariyan. çev. Hasan Enûşe. Tahran: Emîr Kebîr, 1. Basım, 1370.
  9. Boyce, Mary. Çekîdey-i Tarih-i Kîş-ı Zertoşt. çev. Humâyûn Sanatîzâde. Tahran: Safi Alişah, 1377.
  10. Cemâlî, Behroh. “Evâmıl-ı Te’sîrguzâr Ber Tekâbul-ı Dovlet-i Sâsânî Ber Yehûdiyân ve Mesihîyân .” Mutaleat-ı İran-ı Kohen 2/1 (K 1400), 181-207.
APA
Turun, V. (2025). İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 9(4), 1311-1333. https://doi.org/10.32711/tiad.1680592
AMA
1.Turun V. İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2025;9(4):1311-1333. doi:10.32711/tiad.1680592
Chicago
Turun, Veysi. 2025. “İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 9 (4): 1311-33. https://doi.org/10.32711/tiad.1680592.
EndNote
Turun V (December 1, 2025) İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 9 4 1311–1333.
IEEE
[1]V. Turun, “İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası”, Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, vol. 9, no. 4, pp. 1311–1333, Dec. 2025, doi: 10.32711/tiad.1680592.
ISNAD
Turun, Veysi. “İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi 9/4 (December 1, 2025): 1311-1333. https://doi.org/10.32711/tiad.1680592.
JAMA
1.Turun V. İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2025;9:1311–1333.
MLA
Turun, Veysi. “İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası”. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, vol. 9, no. 4, Dec. 2025, pp. 1311-33, doi:10.32711/tiad.1680592.
Vancouver
1.Veysi Turun. İslamî Fetihler Öncesi İran’ın Dînî Coğrafyası. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2025 Dec. 1;9(4):1311-33. doi:10.32711/tiad.1680592