Cumhuriyet Tarihinin Özgün Kütüphane Modeli Olarak Halkevi Kütüphaneleri

Purpose: The present study examines the library services of halkevleri (community centres), one of the most important cultural organisations of the founding period of the Republic of Türkiye. The study presents a series of examples of various activities and services carried out in halkevi libraries. The number of studies on halkevi libraries in the field of information and records management in Türkiye is quite limited. In this context, the study aims to fill the gap in the Turkish literature on this subject. Method: This study utilised the documentary review method, one of the qualitative research methods. The documentary review method involves finding, reading, transcribing, and appraising sources within the framework of a specific purpose. In this scope, the current study analysed the publications related to the services of the halkevleri, halkevi journals, periodicals of the period, archival records, and sources written on the subject of halkevleri. Findings: The findings of the study revealed significant information regarding the structuring of halkevi libraries, working hours, technical and user services, collection development policies, selection and acquisition processes, lending procedures, local characteristics, publishing activities, public relations studies, and the use of technology. In addition, the study also includes valuable information about special research libraries, prison libraries, children’s libraries, and mobile libraries established by the halkevi libraries. Moreover, it presents various examples of creative activities and practices conducted in halkevi libraries. Implications: The information and findings obtained in the study concluded that the halkevi libraries of the period have a number of characteristics that an ideal public library is expected to have in the present conditions such as locality, user-centricity, creativity, innovation, flexibility, participation, and governance. In this context, Halkevi libraries are organisations that serve as an example and a guide even for present-day public libraries considering the services they provide and the vision they have. Originality: The information and findings were obtained from primary sources such as archival sources and halkevi journals. The majority of the findings used in the study were not encountered in previous scientific studies on this subject. In this respect, the findings of the study are considered to be original and to contribute to the field of information and records management.

Amaç: Bu çalışmada, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş döneminin önemli kültür kurumlarından birisi olan halkevlerinin kütüphane hizmetleri incelenmektedir. Çalışmada halkevi kütüphanelerinde gerçekleştirilen çeşitli etkinlik ve hizmetlerden örnekler sunulmaktadır. Türkiye’de bilgi ve belge yönetimi alanında halkevi kütüphaneleri ile ilgili yapılan çalışma sayısı oldukça sınırlıdır. Bu bağlamda çalışma Türkiye alanyazınında bu konuda var olan boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden belgesel tarama yöntemi kullanılmıştır. Belgesel tarama yöntemi belli bir amaç çerçevesinde kaynakları bulma, okuma, not alma ve değerlendirme işlemlerini içermektedir. Bu kapsamda çalışmada halkevlerinin kendi hizmetleri ile ilgili yayınlar, halkevi dergileri, dönemin süreli yayınları, arşiv belgeleri ve halkevleri konusunda yazılmış kaynaklar incelenmiştir. Bulgular: Çalışmada halkevi kütüphanelerinin yapılanması, çalışma saatleri, teknik ve kullanıcı hizmetleri, derme geliştirme politikaları, seçim ve sağlama süreçleri, ödünç verme işlemleri, yerel nitelikleri, yayıncılık faaliyetleri, halkla ilişkiler çalışmaları ve teknoloji kullanımları ile ilgili önemli bulgulara ulaşılmıştır. Bunun dışında çalışmada halkevi kütüphaneleri tarafından oluşturulan özel araştırma kütüphaneleri, cezaevi kütüphaneleri, çocuk kütüphaneleri ve seyyar kütüphaneler ile ilgili de alana katkı sağlayacak önemli bilgilere yer verilmiştir. Ayrıca halkevi kütüphanelerinde gerçekleştirilen yaratıcı etkinlik ve uygulamalardan bazı örnekler de sunulmuştur. Sonuç: Çalışmada elde edilen bilgi ve bulgulara göre dönemin halkevi kütüphanelerinin günümüz şartlarında ideal bir halk kütüphanesinin taşıması gereken yerellik, kullanıcı odaklılık, yaratıcılık, yenilikçilik, esneklik, katılımcılık, yönetişim gibi birçok özelliği taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda Halkevi kütüphaneleri gerçekleştirdikleri hizmetler ve sahip oldukları vizyonlarıyla günümüz halk kütüphaneleri için bile örnek ve rehber alınması gereken kurumlardır. Özgünlük: Kullanılan bilgi ve bulgular, arşiv kaynakları ve halkevi dergileri gibi birincil kaynaklardan elde edilmiştir. Araştırmada kullanılan bulguların büyük bir kısmına konu ile ilgili yapılmış olan önceki bilimsel çalışmalarda rastlanmamıştır. Bu yönüyle çalışmadaki bulguların özgün ve bilgi ve belge yönetimi alanına katkı sağlayacak niteliğe sahip olduğu düşünülmektedir.