Mizahın Belleği: Görsel Kültür Mirasının Korunmasında Karikatür Arşivlerinin Rolü ve Önemi

Purpose: Cartoons are visual art forms that depict the social structure, political events, and cultural norms of their time through unique narrative methods. They can communicate a universal message without relying on language. This research aims to highlight the importance of archiving cartoons within an information center due to their social, cultural, historical, and academic value. Another aim of the study is to explore the processes of providing, organizing, preserving, and making cartoons accessible in information centers with cartoon collections and to evaluate the similarities and differences between them practices. Method: This study used documentary analysis, a qualitative research method, to examine the management processes of cartoon collections in information centers. The scope of the research included the services provided by information centers with cartoon collections specifically for these collections, collection development policies, exhibitions, online pages, blog pages, projects, and other academic literature on these collections. Findings: It has been determined that cartoons can be made accessible in information centers using various applications and methods, and these methods should be assessed based on the collection and the information center’s service policy. The study also highlighted the significance of integrating cartoons with other information resources that share the same theme or topic. Implications: Cartoons, which we are used to seeing in newspapers, magazines, and brochures, are also included in the collections of information centers with their historical, artistic, and cultural values. Cartoons are part of the collections of information centers obtained through various acquisition methods such as purchases, donations, and cartoon competitions. Along with some standard practices, due to their physical and artistic characteristics, acquiring, organizing, storing, and making them accessible differ between information centers and collections. When included within an information center, cartoons integrate with other information. This integration facilitates the preservation of knowledge and research value and its transfer to future generations in an appropriate manner conditions. Originality: The literature on caricature primarily emphasizes its humorous aspects, historical significance, role in education, and artistic features. This study offers a unique perspective by considering caricature as archival material, assessing it through archival methods and techniques, and highlighting its status in information centers.

Amaç: Karikatürler kendine has anlatı yöntemleri ile döneminin toplumsal yapısına, siyasî olaylarına ve kültürel normlarına ilişkin veriler sunan, dile bağımlı kalmadan küresel ölçekte ortak bir mesaj iletebilen görsel sanat eserleridir. Bu araştırma, karikatürün sosyal, kültürel, tarihi ve akademik değeri dolayısıyla bir bilgi merkezi çatısı altında toplanmasının gerekliliğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın bir diğer amacı ise karikatür koleksiyonu bulunan bilgi merkezlerinin karikatürleri sağlama, düzenleme, koruma ve erişime sunma süreçlerini incelemek, farklı ve ortak uygulamaları değerlendirmektir. Yöntem: Çalışmada, karikatür koleksiyonlarının bilgi merkezlerindeki yönetim süreçlerini incelemek amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden belgesel tarama yöntemi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında karikatür koleksiyonuna sahip bilgi merkezlerinin bu koleksiyonlar özelinde sunduğu hizmetler, koleksiyon geliştirme politikaları, sergileri, çevrimiçi sayfaları, blog sayfaları, projeleri ve bu koleksiyonları konu edinen diğer akademik yazın incelenmiştir. Bulgular: Karikatürlerin bilgi merkezlerinde erişime açılmasının farklı uygulamalar ve yöntemler ile mümkün olabileceği, bu yöntemlerin koleksiyon bazında ve bilgi merkezinin hizmet politikası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği tespit edilmiştir. Çalışmada aynı zamanda karikatürlerin aynı temaya/konuya sahip diğer bilgi kaynaklarıyla oluşturduğu bütünlüğün önemi ortaya çıkmıştır. Sonuç: Gazetelerde, dergilerde, broşürlerde görmeye alışkın olduğumuz karikatürler sahip oldukları tarihsel, sanatsal ve kültürel değerleri ile bilgi merkezlerinin koleksiyonlarında da yer almaktadır. Karikatürler; satın alma, bağış ve karikatür yarışmaları gibi çeşitli sağlama yöntemleri ile bilgi merkezlerinin koleksiyonlarına dahil edilmektedir. Fiziksel ve sanatsal özellikleri gereği kimi ortak uygulamaların yanı sıra, sağlama, düzenleme, saklama ve erişime sunma yolları bilgi merkezi ve koleksiyon özelinde farklılık göstermektedir. Karikatürler; bir bilgi merkezi çatısı altında yer aldığında diğer bilgi kaynaklarıyla bir bütün oluşturmaktadır. Gelecek nesillere bilgi ve araştırma değerini korunarak uygun koşullarda aktarılması bu sayede mümkün gözükmektedir. Özgünlük: Literatürde karikatür konulu yayınlar ağırlıklı olarak karikatürlerin mizahi yönü, tarihi değeri, eğitimdeki yeri ve sanatsal özellikleri odaklıdır. Bu çalışma; karikatürün bir arşiv malzemesi olarak ele alınması, arşivcilik yöntem ve tekniklerine göre değerlendirilmesi ve bilgi merkezlerindeki durumunun ortaya konulması açısından özgün bir değere sahiptir.