Research Article

Ebeveyn-Bebek Kitap Etkileşim Ölçeği (EBKE): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Volume: 39 Number: 4 December 30, 2025
EN TR

Ebeveyn-Bebek Kitap Etkileşim Ölçeği (EBKE): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Amaç: Bu çalışma ebeveyn bebek kitap okuma etkileşimini okuma rutini, öğrenme, etkileşim, kitap seçme, kitaplık oluşturma alt boyutlarıyla ölçmeye yönelik özgün bir ölçek geliştirmeyi amaçlamıştır. Yöntem: Çalışmada ölçek geliştirmek amacıyla nicel yönteme dayalı betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışmaya Türkiye’ de yaşayan 12-36 ay çocuğu bulunan ebeveynler katılmıştır. Ön uygulama grubuna 101 anne ve 4 baba, ikinci uygulama grubuna 375 anne ve üçüncü uygulama grubuna ise 246 anne katılmıştır. Çalışmada etik onay alındıktan sonra veriler bebek kütüphanelerinde yüz yüze ve Google form üzerinden online şekilde toplanmıştır. Katılımcılara ‘‘Kişisel Bilgi Formu’’ ve ‘‘Ebeveyn Bebek Kitap Etkileşim Ölçeği’’ uygulanmıştır. Veriler değerlendirilirken ‘‘Kaiser-Mayer-Olkin (KMO) ve Barlet Küresellik Testi’’, ‘‘Açımlayıcı Faktör Analizi(AFA)’’ Doğrulayıcı Faktör Analizi(DFA)’’, ‘‘Mann Whitney U Testi’’ ve ‘‘Kruskal Wallis Varyans’’ analizinden yararlanılmıştır. Bulgular: KMO ve Barlett testinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur. AFA doğrultusunda ölçek 18 madde ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. DFA’dan elde edilen modelin uyum indekslerinin yüksek olduğu ve yapı geçerliliğinin doğrulandığı bulunmuştur. Ayrıca ebeveyn-bebek kitap etkileşim düzeyinin ebeveynlerin yaşı, çocuğun cinsiyeti ve yaşı, ebeveynin çalışıyor olma durumu, geliri, çocuk sayısı, kütüphane ziyaretleri açısından incelenmiştir. Sonuç: Çalışma sonucunda Ebeveyn-Bebek Kitap Etkileşim Ölçeği’ nin 18 madde ve 5 alt boyutlu yapısının, ölçümü hedeflenen değerlendirme için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu saptanmıştır. Ebeveyn-Bebek Kitap Etkileşim Ölçeği; Okuma Rutini, Öğrenme, Etkileşim, Kitap Seçme, Kitaplık Oluşturma alt boyutlarından oluşmaktadır. EBKE’ den elde edilen analizler sonucunda ebeveynlerin çocuk sayısı ve kütüphane ziyaretlerinin, bebekleriyle kitap etkileşimlerinde anlamlı bir fark yarattığı bulunmuş ancak diğer demografik özellikler ile anlamlı fark bulunmamıştır. Özgünlük: Ebeveyn ve bebek kitap etkileşimini okuma rutini, öğrenme, etkileşim, kitap seçme, kitaplık oluşturma alt boyutlarıyla ele alan özgün değerde ölçek geliştirerek alana katkı sağlanması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bebeklik dönemi , ebeveyn bebek etkileşimi , kitap etkileşimi , ölçek geliştirme

References

  1. Abbasi, M. ve Zare, A. (2016). Information security in e-commerce law. UCT Journal of Social Sciences and Humanities Research, 4(3), 16–20. https://doi.org/10.24200/jsshr.vol4iss03pp12-16
  2. Aksoy, A. B. ve Koran, N. (2016). Türkiye’de bebeklik dönemi ile ilgili yapılan araştırmaların analizi (2004–2014). Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(2), 363–376.
  3. Aksoy, A. B. ve Koran, N. (2016). Türkiye’de bebeklik dönemi ile ilgili yapılan araştırmaların analizi (2004–2014). Turkish Journal of Social Research, 20(2), 1–20.
  4. Aksoy, A. B. ve Çiftçi, H. D. (2019). Erken çocukluk döneminde oyun. In A. Köksal Akyol (Ed.), Erken çocukluk döneminde oyun (4. baskı). Ankara: Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786053648574
  5. Alabay, E. (2017). Okul öncesi dönem çocuğu olan ebeveynlerin ebeveynlik tutumlarının incelenmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(2), 156–174. https://doi.org/10.24130/eccd-jecs.196720171234
  6. Anderson, KL., Atkinson, TS., Swaggerty, EA. ve O'Brien, K. (2018). Examining relationships between home-based shared book reading practices and children’s language/literacy skills at kindergarten entry. Early Child Development and Care, 189(13), 2167–2182. https://doi.org/10.1080/03004430.2018.1443921
  7. Arabacı, N. ve Ömeroğlu, E. (2013). 48-72 aylık çocuğa sahip anne - babaların çocukları ile iletişimlerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 41-53.
  8. Barlow J, Underdown A, Child maltreatment during infancy: atypical parent–infant relationships, Paediatrics and Child Health, 28(3), 114-119. https://doi.org/10.1016/j.paed.2017.11.001.
  9. Berk, L.E. (2013). Biliş ve dil gelişimi. (Çev. A.Dönmez). Çocuk gelişimi. İmge Kitabevi.
  10. Berkule, S. B., Dreyer, B. P., Klass, P. E., Huberman, H. S., Yin, H. S. ve Mendelsohn, A. L. (2008). Mothers' expectations for shared reading after delivery: implications for reading activities at 6 months. Ambulatory pediatrics : the official journal of the Ambulatory Pediatric Association, 8(3), 169–174. https://doi.org/10.1016/j.ambp.2008.01.002
APA
Ceylan, Ş., Tutal, A. K., & Eroğlu, M. (2025). Ebeveyn-Bebek Kitap Etkileşim Ölçeği (EBKE): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Türk Kütüphaneciliği, 39(4), 440-473. https://doi.org/10.24146/tk.1669403