Theoretical Article

SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK

Number: 114 June 22, 2025
EN TR

SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK

Abstract

Sosyolojinin temel yaklaşımlarından birisi olan sembolik etkileşimcilik, toplumsal ilişkilerin merkezine sembolleri yerleştirmektedir ve doğru iletişimin semboller üzerinden gerçekleştiğini kabul etmektedir. Sembolik etkileşimcilik savunucularına göre, insanlar sembolleştiren varlıklardır ve dahası bu onun ayırt edici özelliklerinden birisidir. Dolayısıyla insan üretimi semboller halk kültürünün göstergeleri olarak nitelendirilmektedir. Bir diğer ifadeyle sembolden bahsetmek insana has olan kültür olgusundan bahsetmek anlamına gelmektedir. Bu bağlamda toplumsal olarak paylaşılan sembolik anlamlar, millî kültürün ve kimliğin oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Türk milletinin kadim geçmişi ve bu geçmişteki etkileşimli süreçler düşünüldüğünde halk kültürü içerisinde sembolik anlamların önemli bir yer kapladığını ifade etmek mümkündür. Esasen fizyolojik bir ihtiyaç olan gıda ürünleri sembolik anlamlarıyla da dikkat çekicidir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, dünyanın evcilleştirilen en eski bitkilerinden birisi olan mercimeğin Anadolu Türk halk kültüründeki sembolik anlamının ortaya çıkarılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda ikincil kaynaklar vasıtasıyla halk kültürü öğelerinde mercimeğin sembolik varlığı taranmıştır. Değerlendirmeler masallar, maniler, rivayetler, ritüeller, türküler, şarkılar, şiirler, deyimler ve halk hekimliği çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Ayrıca dini inanışların halk kültürüne etkisi olduğu düşüncesinden hareketle bu çerçevede uygulamalar ve ritüeller de değerlendirmeye dahil edilmiştir. Nihai olarak mercimeğin Anadolu Türk halk kültüründe bir gıdadan çok daha fazla anlam barındırdığı ortaya koyulmuştur. Mercimeğin sembolik anlamları; üreme, bereket, savunmasızlık ve analoji başlıkları altında tasniflenmiştir. Mercimeğin sembolik anlam zenginliği ise üreme olgusunda kendini göstermektedir. Masallarda ve özellikle Alevi-Bektaşi rivayetlerinde mercimeğin üreme sembolü olarak kullanımı yaygındır. Bu rivayetlerin işaret ettiği noktalarda mercimeğin merkeze yerleştirildiği ritüeller gerçekleştirilmeye devam etmektedir

Keywords

References

  1. Abalı, İsmail. “Türk Halk Düşüncesinde Bekaret Sembolü Olarak Bal”. Millî Folklor 17/131 (2021), 62-74.
  2. Aday, Erdal. Kütahya İli Türbe ve Yatırları Etrafında Oluşan İnanç ve Uygulamalar. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
  3. Ağirman, Melike. Şırnak Güçlükonak İlçesinde İnanç ve İnanışlar. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
  4. Ahlawat, IPS. Agronomy-Rabi Crops, Lentil, Division of Agronomy. New Delhi: Indian Agricultural Research Institute, 2012
  5. Akkaya, Fatih. Ereğli Çevresindeki Ziyaret Yerleri –Zonguldak/Ereğli Örneği. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
  6. Akyıldız Ercan, Cemile. “Söylencelerde ve Masallarda Elma Sembolü”. Journal of Graduate School of Social Sciences 21/3 (2017), 1043-1060.
  7. Alkaya, Hasan Basri. Bursa ve Çevresindeki Ziyaret Yerleri ve Bunların Etrafında Oluşan Dinî İnançlar. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
  8. Alptekin, Ali Berat. Taşeli Masalları. Ankara: Akçağ Yayınları, 2002.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Cultural Studies of Agriculture, Food and Beverage

Journal Section

Theoretical Article

Publication Date

June 22, 2025

Submission Date

August 5, 2024

Acceptance Date

September 25, 2024

Published in Issue

Year 2025 Number: 114

APA
Arslan, E., Gürbüz, H. A., & Genç, K. (2025). SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 114, 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162
AMA
1.Arslan E, Gürbüz HA, Genç K. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2025;(114):21-40. doi:10.60163/tkhcbva.1528162
Chicago
Arslan, Emine, Hamiyes Ayça Gürbüz, and Koray Genç. 2025. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, nos. 114: 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162.
EndNote
Arslan E, Gürbüz HA, Genç K (June 1, 2025) SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 114 21–40.
IEEE
[1]E. Arslan, H. A. Gürbüz, and K. Genç, “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 114, pp. 21–40, June 2025, doi: 10.60163/tkhcbva.1528162.
ISNAD
Arslan, Emine - Gürbüz, Hamiyes Ayça - Genç, Koray. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 114 (June 1, 2025): 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162.
JAMA
1.Arslan E, Gürbüz HA, Genç K. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2025;:21–40.
MLA
Arslan, Emine, et al. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü Ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, no. 114, June 2025, pp. 21-40, doi:10.60163/tkhcbva.1528162.
Vancouver
1.Emine Arslan, Hamiyes Ayça Gürbüz, Koray Genç. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 2025 Jun. 1;(114):21-40. doi:10.60163/tkhcbva.1528162

Articles published in this journal are licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International (CC BY-NC 4.0) License. This license permits the non-commercial reuse of an open-access article, provided that the original author is properly attributed.