Teorik Makale

SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK

Sayı: 114 22 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK

Öz

Sosyolojinin temel yaklaşımlarından birisi olan sembolik etkileşimcilik, toplumsal ilişkilerin merkezine sembolleri yerleştirmektedir ve doğru iletişimin semboller üzerinden gerçekleştiğini kabul etmektedir. Sembolik etkileşimcilik savunucularına göre, insanlar sembolleştiren varlıklardır ve dahası bu onun ayırt edici özelliklerinden birisidir. Dolayısıyla insan üretimi semboller halk kültürünün göstergeleri olarak nitelendirilmektedir. Bir diğer ifadeyle sembolden bahsetmek insana has olan kültür olgusundan bahsetmek anlamına gelmektedir. Bu bağlamda toplumsal olarak paylaşılan sembolik anlamlar, millî kültürün ve kimliğin oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Türk milletinin kadim geçmişi ve bu geçmişteki etkileşimli süreçler düşünüldüğünde halk kültürü içerisinde sembolik anlamların önemli bir yer kapladığını ifade etmek mümkündür. Esasen fizyolojik bir ihtiyaç olan gıda ürünleri sembolik anlamlarıyla da dikkat çekicidir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, dünyanın evcilleştirilen en eski bitkilerinden birisi olan mercimeğin Anadolu Türk halk kültüründeki sembolik anlamının ortaya çıkarılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda ikincil kaynaklar vasıtasıyla halk kültürü öğelerinde mercimeğin sembolik varlığı taranmıştır. Değerlendirmeler masallar, maniler, rivayetler, ritüeller, türküler, şarkılar, şiirler, deyimler ve halk hekimliği çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Ayrıca dini inanışların halk kültürüne etkisi olduğu düşüncesinden hareketle bu çerçevede uygulamalar ve ritüeller de değerlendirmeye dahil edilmiştir. Nihai olarak mercimeğin Anadolu Türk halk kültüründe bir gıdadan çok daha fazla anlam barındırdığı ortaya koyulmuştur. Mercimeğin sembolik anlamları; üreme, bereket, savunmasızlık ve analoji başlıkları altında tasniflenmiştir. Mercimeğin sembolik anlam zenginliği ise üreme olgusunda kendini göstermektedir. Masallarda ve özellikle Alevi-Bektaşi rivayetlerinde mercimeğin üreme sembolü olarak kullanımı yaygındır. Bu rivayetlerin işaret ettiği noktalarda mercimeğin merkeze yerleştirildiği ritüeller gerçekleştirilmeye devam etmektedir

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abalı, İsmail. “Türk Halk Düşüncesinde Bekaret Sembolü Olarak Bal”. Millî Folklor 17/131 (2021), 62-74.
  2. Aday, Erdal. Kütahya İli Türbe ve Yatırları Etrafında Oluşan İnanç ve Uygulamalar. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
  3. Ağirman, Melike. Şırnak Güçlükonak İlçesinde İnanç ve İnanışlar. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
  4. Ahlawat, IPS. Agronomy-Rabi Crops, Lentil, Division of Agronomy. New Delhi: Indian Agricultural Research Institute, 2012
  5. Akkaya, Fatih. Ereğli Çevresindeki Ziyaret Yerleri –Zonguldak/Ereğli Örneği. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
  6. Akyıldız Ercan, Cemile. “Söylencelerde ve Masallarda Elma Sembolü”. Journal of Graduate School of Social Sciences 21/3 (2017), 1043-1060.
  7. Alkaya, Hasan Basri. Bursa ve Çevresindeki Ziyaret Yerleri ve Bunların Etrafında Oluşan Dinî İnançlar. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
  8. Alptekin, Ali Berat. Taşeli Masalları. Ankara: Akçağ Yayınları, 2002.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tarım, Yiyecek ve İçeceğin Kültürel Çalışmaları

Bölüm

Teorik Makale

Yayımlanma Tarihi

22 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

5 Ağustos 2024

Kabul Tarihi

25 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: 114

Kaynak Göster

APA
Arslan, E., Gürbüz, H. A., & Genç, K. (2025). SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 114, 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162
AMA
1.Arslan E, Gürbüz HA, Genç K. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. TKHBVD. 2025;(114):21-40. doi:10.60163/tkhcbva.1528162
Chicago
Arslan, Emine, Hamiyes Ayça Gürbüz, ve Koray Genç. 2025. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 114: 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162.
EndNote
Arslan E, Gürbüz HA, Genç K (01 Haziran 2025) SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 114 21–40.
IEEE
[1]E. Arslan, H. A. Gürbüz, ve K. Genç, “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”, TKHBVD, sy 114, ss. 21–40, Haz. 2025, doi: 10.60163/tkhcbva.1528162.
ISNAD
Arslan, Emine - Gürbüz, Hamiyes Ayça - Genç, Koray. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 114 (01 Haziran 2025): 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162.
JAMA
1.Arslan E, Gürbüz HA, Genç K. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. TKHBVD. 2025;:21–40.
MLA
Arslan, Emine, vd. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 114, Haziran 2025, ss. 21-40, doi:10.60163/tkhcbva.1528162.
Vancouver
1.Emine Arslan, Hamiyes Ayça Gürbüz, Koray Genç. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. TKHBVD. 01 Haziran 2025;(114):21-40. doi:10.60163/tkhcbva.1528162

Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi'nde yayımlanan makaleler Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International 33890 lisansı ile lisanslanmıştır.