EN
TR
SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK
Öz
Sosyolojinin temel yaklaşımlarından birisi olan sembolik etkileşimcilik, toplumsal
ilişkilerin merkezine sembolleri yerleştirmektedir ve doğru iletişimin semboller üzerinden
gerçekleştiğini kabul etmektedir. Sembolik etkileşimcilik savunucularına göre, insanlar
sembolleştiren varlıklardır ve dahası bu onun ayırt edici özelliklerinden birisidir. Dolayısıyla
insan üretimi semboller halk kültürünün göstergeleri olarak nitelendirilmektedir. Bir diğer
ifadeyle sembolden bahsetmek insana has olan kültür olgusundan bahsetmek anlamına
gelmektedir. Bu bağlamda toplumsal olarak paylaşılan sembolik anlamlar, millî kültürün ve
kimliğin oluşmasına katkıda bulunmaktadır. Türk milletinin kadim geçmişi ve bu geçmişteki
etkileşimli süreçler düşünüldüğünde halk kültürü içerisinde sembolik anlamların önemli
bir yer kapladığını ifade etmek mümkündür. Esasen fizyolojik bir ihtiyaç olan gıda ürünleri
sembolik anlamlarıyla da dikkat çekicidir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, dünyanın
evcilleştirilen en eski bitkilerinden birisi olan mercimeğin Anadolu Türk halk kültüründeki
sembolik anlamının ortaya çıkarılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda ikincil kaynaklar vasıtasıyla
halk kültürü öğelerinde mercimeğin sembolik varlığı taranmıştır. Değerlendirmeler masallar,
maniler, rivayetler, ritüeller, türküler, şarkılar, şiirler, deyimler ve halk hekimliği çerçevesinde
gerçekleştirilmiştir. Ayrıca dini inanışların halk kültürüne etkisi olduğu düşüncesinden
hareketle bu çerçevede uygulamalar ve ritüeller de değerlendirmeye dahil edilmiştir. Nihai
olarak mercimeğin Anadolu Türk halk kültüründe bir gıdadan çok daha fazla anlam barındırdığı
ortaya koyulmuştur. Mercimeğin sembolik anlamları; üreme, bereket, savunmasızlık ve analoji
başlıkları altında tasniflenmiştir. Mercimeğin sembolik anlam zenginliği ise üreme olgusunda
kendini göstermektedir. Masallarda ve özellikle Alevi-Bektaşi rivayetlerinde mercimeğin
üreme sembolü olarak kullanımı yaygındır. Bu rivayetlerin işaret ettiği noktalarda mercimeğin
merkeze yerleştirildiği ritüeller gerçekleştirilmeye devam etmektedir
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abalı, İsmail. “Türk Halk Düşüncesinde Bekaret Sembolü Olarak Bal”. Millî Folklor 17/131 (2021), 62-74.
- Aday, Erdal. Kütahya İli Türbe ve Yatırları Etrafında Oluşan İnanç ve Uygulamalar. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2013.
- Ağirman, Melike. Şırnak Güçlükonak İlçesinde İnanç ve İnanışlar. Sakarya: Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
- Ahlawat, IPS. Agronomy-Rabi Crops, Lentil, Division of Agronomy. New Delhi: Indian Agricultural Research Institute, 2012
- Akkaya, Fatih. Ereğli Çevresindeki Ziyaret Yerleri –Zonguldak/Ereğli Örneği. Kayseri: Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2015.
- Akyıldız Ercan, Cemile. “Söylencelerde ve Masallarda Elma Sembolü”. Journal of Graduate School of Social Sciences 21/3 (2017), 1043-1060.
- Alkaya, Hasan Basri. Bursa ve Çevresindeki Ziyaret Yerleri ve Bunların Etrafında Oluşan Dinî İnançlar. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
- Alptekin, Ali Berat. Taşeli Masalları. Ankara: Akçağ Yayınları, 2002.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Tarım, Yiyecek ve İçeceğin Kültürel Çalışmaları
Bölüm
Teorik Makale
Yayımlanma Tarihi
22 Haziran 2025
Gönderilme Tarihi
5 Ağustos 2024
Kabul Tarihi
25 Eylül 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 114
APA
Arslan, E., Gürbüz, H. A., & Genç, K. (2025). SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 114, 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162
AMA
1.Arslan E, Gürbüz HA, Genç K. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. TKHBVD. 2025;(114):21-40. doi:10.60163/tkhcbva.1528162
Chicago
Arslan, Emine, Hamiyes Ayça Gürbüz, ve Koray Genç. 2025. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 114: 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162.
EndNote
Arslan E, Gürbüz HA, Genç K (01 Haziran 2025) SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 114 21–40.
IEEE
[1]E. Arslan, H. A. Gürbüz, ve K. Genç, “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”, TKHBVD, sy 114, ss. 21–40, Haz. 2025, doi: 10.60163/tkhcbva.1528162.
ISNAD
Arslan, Emine - Gürbüz, Hamiyes Ayça - Genç, Koray. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 114 (01 Haziran 2025): 21-40. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1528162.
JAMA
1.Arslan E, Gürbüz HA, Genç K. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. TKHBVD. 2025;:21–40.
MLA
Arslan, Emine, vd. “SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 114, Haziran 2025, ss. 21-40, doi:10.60163/tkhcbva.1528162.
Vancouver
1.Emine Arslan, Hamiyes Ayça Gürbüz, Koray Genç. SEMBOLİK ETKİLEŞİMCİLİK BAĞLAMINDA ANADOLU TÜRK HALK KÜLTÜRÜNDE MERCİMEK. TKHBVD. 01 Haziran 2025;(114):21-40. doi:10.60163/tkhcbva.1528162