Öz
Bu makale, Osmanlı’da kimsesizlerin nasıl defnedildiklerine odaklanmaktadır. Dönem olarak 18. yüzyıl, örneklem olarak ise Üsküdar seçilmiştir. Araştırmanın temel kaynağını Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi’nde yer alan belge ve defter serileri ile kadı sicilleri teşkil etmektedir. Bu çerçevede öncelikle kimsesiz mallarının tasarruf hakkına sahip olan beytülmal birimlerinin mahiyeti incelenmiştir. Ardından örneklem olarak seçilen Üsküdar’ın beytülmal gelirlerinin hangi kurum ve kişiler tarafından tasarruf edildiği tespit edilmiştir. Üsküdar’da beytülmal gelirlerine ait sınırların belirlenmesinin ardından bu hudutlar dahilinde kimsesiz definlerinin nasıl icra edildiği incelenmiştir. Bu çerçevede Üsküdar’ın kimsesizleri kimdi, öldüklerinde cenazelerine kim sahip çıkıyordu, yılda kaç kimsesiz vefat ediyordu, cenaze masrafları nasıl finanse ediliyor ve kimler eliyle defnediliyorlardı sorularına cevap aranmıştır. Tespit edilebilen ölüm sayıları, vefat yerleri ve defin masrafları istatistiğe dönüştürülmüştür. Göç ve salgın hastalıklar ile ölüm oranları arasındaki ilişkiler tespit edilmeye çalışılmıştır.
Kaynakça
- A r ş iv Kaynakları
- Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
- Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Ahmed Evrakı (AE.SAMD.III): nr. 210/20353
- Ali Emiri Tasnifi Sultan IV. Mehmed Evrakı (AE.SMMD.IV): nr. 78/9263
- Ali Emiri Tasnifi Sultan III. Mustafa Evrakı (AE.SMST.III): nr. 179/14054.
- Bâb-ı Âsafî Divan-ı Hümayun Kalemi Mühimme Defterleri (A.DVNSMHM.d): nr. 102; nr. 129.
- Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Kalemi Dosya Tasnifi (D.BŞM): nr. 595/132; nr.1051/70; nr. 1714/57; nr. 3969/80; nr. 4142/67; nr. 4308/63; nr. 5276; nr. 5280/85; nr. 5388/119; nr. 5390/105; nr. 5418/116; nr. 7666/53; nr. 7669/32; nr. 7669/33.
- Bâb-ı Defterî Başmuhasebe Kalemi Defter Tasnifi (D.BŞM.d): nr. 4870.
- Cevdet Tasnifi Belediye Evrakı (C.BLD): nr. 57/2831; 70/3456.
- Cevdet Tasnifi Evkaf Evrakı (C.EV): nr. 27/1333; nr. 259/13232; nr. 395/20045.
- Cevdet Tasnifi Maliye Evrakı (C.ML): nr. 523/21373.
- Evkaf Tasnifi Defterlerleri (EV.d): nr. 38054.
- Evkaf Tasnifi Harameyn Muhasebesi Defterleri (EV.HMH.d): nr. 915; nr. 962; nr. 1016; nr. 1060; nr. 1095; nr. 1135; nr. 1185; nr. 1231; nr. 1356; nr. 1407; nr. 1463; nr. 1528, nr. 1585; nr. 1657; nr. 1716; nr. 1805; nr. 1944; nr 2104; nr. 2134; nr. 2380; nr. 2473; nr. 2575; nr. 2648; nr. 2732; nr. 2779; nr. 2867; nr. 2944; nr. 3011; nr. 3089; nr. 3192; nr. 3238; nr. 3318; nr. 3505; nr. 3673; nr. 4029; nr. 4341; nr. 5072; nr. 5110; nr. 5207; nr. 5265; nr. 5332; nr. 5382; nr. 5449; nr. 5488; nr. 5538; nr. 5682; nr. 5837; nr. 5865; nr. 5909; nr. 5983; nr. 6121; nr. 6628; nr. 6697; nr. 6778; nr. 6825, nr. 6897; nr. 6948; nr.7029; nr. 7094; nr. 7189; nr. 7248; nr.7341; nr. 7414; nr. 7490; nr. 7567.
- Hatt-ı Hümayun Tasnifi (HAT): nr. 185/8697; nr. 249/14109.
- Maliyeden Müdevver Defterler (MAD): nr. 18266.
- Kadı Sicilleri
- Üsküdar Şerʻiyye Sicilleri (ÜŞS): nr. 337; nr. 345; nr. 347; nr. 359; nr. 361; nr. 442; nr. 501; nr. 502.
- Yayınlanmış Arşiv Kaynakları
- 578 Numaralı (1807/1808-1813 M.) (1222-1228 H.) Üsküdar Şeriyye Sicili, haz. Firdevs Karasu, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2016.
- 92 Numaralı ve 1657-1658 Tarihli Mühimme Defteri (Değerlendirme-Transkripsiyon-Dizin), haz. Murat Yıldız, Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ 2005.
- İstanbul Mahkemesi’ne Ait 201 Numaralı Narh Defteri, haz. Ömer Çakmak, Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya 2012.
- İstanbul Mahkemesi 154 Numaralı Sicil (H.1237-1246/ M. 1822-1831), haz. Abdullah Sivridağ-Mustafa Yılmaz, ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2019.
- Kartal Mahkemesi 1 Numaralı Sicil (H. 1128-1133 / M. 1716-1721), haz. Rasim Erol-Sabri Atay, ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2019.
- Üsküdar Mahkemesi 396 Numaralı Sicil (H. 1150-1151 / M. 1737-1738), haz. Abdulkadir Aydın-Nedim Pakırdağ, ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2019.
- Araştırma ve İnceleme Eserleri
- BİLGİN, Arif, “Narh Listeleri ve Üsküdar Mal Piyasası”, Üsküdar Sempozyumu IV Bildiriler, II, ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2007, s. 155-191.
- BİLGİN, Arif-Fatih Bozkurt, “Bir Malî Gelir Kaynağı Olarak Vârissiz Ölenlerin Terekeleri ve Beytülmâl Mukataaları”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20 (2010), s. 1-31.
- BOSTAN, Mehmet Hanefi, ‘‘XVI.-XIX. Yüzyıllarda Merdivenköy’de Sosyal ve İktisadî Hayat’’, V. Uluslararası Üsküdar Sempozyumu Bildirileri, I, ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2008, s. 181-216.
- BOZKURT, Fatih, Tereke Defterleri ve Osmanlı Maddî Kültüründe Değişim (1785-1875 İstanbul Örneği), Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya 2011.
- ÇETİN, Engin, “1812-1814 Veba Salgının Üsküdar’a Tesirleri”, Uluslararası Üsküdar Sempozyumu X Bildiriler, I, İstanbul 2019, s. 191-215.
- EFE, Ahmet, “İslam Miras Hukukunda Kadın-Erkek Hisselerinin Farklı Oluşu Üzerine Bir Değerlendirme”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi, 18 (2011), s. 157-168.
- ERDOĞAN, Meryem Kaçan-Meral Bayrak Ferlibaş, ‘‘Akçakoca Ailesinden Hayırsever Bir Devlet Adamı: Fazlullah/Efdal Paşa ve Gebze'deki Hayratı’’, Uluslararası Gazi Akça Koca ve Kocaeli Tarihi Sempozyumu Bildirileri, I, ed. Haluk Selvi- M. Bilal Çelik, Kocaeli 2015, s. 189-219.
- ERKAN, Nevzat, “Osmanlı İstanbul’unda Cenaze ve Defin İşlemleri H.1117/M.1705 Tarihli Sicil Kaydına Göre”, Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, 4 (Sonbahar 2019), s. 54-64.
- GÖÇER, Kenan, “Gureba Hastanesi’nde Ölüm ve Ölüme İlişkin Masraflar”, Akademik İncelemeler Dergisi, XI/2 (Ekim 2016), s. 69-96.
- KÜTÜKOĞLU, Mübahat, Osmanlılarda Narh Müessesesi ve 1640 Tarihli Narh Defteri, İstanbul 1983.
- METE, Zekai, ‘‘Üsküdar Tarihinden Bir Kesit: Bulgurlu Köyünün Aziz Mahmud Hüdayi’ye Temliki’’, Üsküdar Sempozyumu I Bildirileri, I, ed. Zekeriya Kurşun vd., İstanbul 2004, s. 68-78.
- ÖZCAN, Tahsin, ‘‘Bostancıbaşı Abdullah Ağa ve Vakıfları’’, IX. Uluslararası Üsküdar Sempozyumu Bildirileri, II, ed. Coşkun Yılmaz, İstanbul 2017, s. 117-132.
- PANZAC, Daniel, Osmanlı İmparatorluğu’nda Veba 1700-1850, çev. Serap Yılmaz, İstanbul 2011.
- TAK, Ekrem, XVI-XVII. Yüzyıl Üsküdar Şeriyye Sicilleri: Diplomatik Bilimi Bakımından Bir İnceleme, Ankara 2019.
- YURDAKUL, İlhami, ‘‘Gebze Nahiyesi’ne Bağlı Vakıf Karyeler’’, Uluslararası Kara Mürsel Alp ve Kocaeli Tarihi Sempozyumu-II Bildirileri, ed. Haluk Selvi- M. Bilal Çelik-Ali Yeşildal, Kocaeli 2016, s. 1225-1254.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 17 Temmuz 2023 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2023 Sayı: 49 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.