Methodologische Reflexion Qualitativer Forschungsansätze im Kommunaldolmetschen: Eine Szenario-gestützte Analyse

Abstract

Die Dolmetschforschung ist seit ihren Anfängen durch den Einfluss verschiedener Disziplinen und deren methodologischen Ansätze geprägt worden. In der wissenschaftlichen Auseinandersetzung zeigt sich diese Tendenz auch im Bereich des Kommunaldolmetschens. Obwohl qualitative Forschungsansätze zunehmend mehr als eine Entlehnung methodischer Grundlagen zu erkennen sind, fehlt es an reflexiven und methodenkritischen Diskursen zur spezifischen Anwendung. Vor diesem Hintergrund richtet sich das Hauptinteresse dieser Arbeit auf qualitative Methoden, die in der Dolmetschforschung vorrangig zum Einsatz kommen. Hierzu wurden die breit rezipierten Creswell (2023), Merriam (2018) sowie Gürbüz und Şahin (2018) vergleichend analysiert um jene bei allen drei Autoren theoretisch übereinstimmenden Ansätze herauszukristallisieren. Demzufolge wurde bei der Reduktion die ethnographische und phänomenologische Methode, die Fallstudie, die Inhaltsanalyse, das Narrative Interview und die Grounded Theory selektiert. Das Kernziel dieser Arbeit ist es, die Frage zu klären, inwieweit die genannten Forschungsansätze adäquat im Kontext des Kommunaldolmetschens eingesetzt werden können. Anhand der Forschungsfrage „Welche Strategien und Praktiken wenden Kommunaldolmetscher an, um mit ethischen Dilemmata und Rollenkonflikten in Asylverfahren umzugehen?“ wird exemplarisch versucht, darzustellen, wie sich die Anwendungsmöglichkeiten qualitativer Ansätze je nach theoretischer Perspektive und Erkenntnisinteresse unterscheiden können. Ausgehend von einem einheitlichen Szenario gilt es zu betonen, dass die unterschiedlichen Ansätze wesentliche Differenzen im Datenerhebungs- und Auswertungsverfahren aufweisen, wodurch der Bedarf an fundierten methodologischen Kenntnissen für den Einsatz qualitativer Forschungsansätze unterstrichen wird. Dieser Beitrag hat zum Ziel einerseits Nachwuchsforschern eine Orientierungshilfe bereitzustellen, und andererseits, einen Anstoß für weiterführende wissenschaftliche Untersuchungen und Diskussionen in diesem Bereich zu geben.

Keywords

• Dolmetschforschung
• Kommunaldolmetschen
• qualitative Forschungsdesigns
• Datenerhebungsverfahren
• Auswertungsverfahren

Methodological Reflection on Qualitative Research Approaches in Community Interpreting: A Scenario-Based Analysis

Abstract

Since its inception, interpreting studies has been shaped by the influence of various disciplines and their methodological approaches. This tendency is also evident in the field of community interpreting. Although qualitative research approaches are increasingly recognized as imported methodological foundations, critical and reflective discussion on their specific application remain scarce. Against this background, the primary aim of this study is to focus on qualitative research methods commonly used in interpreting studies. The widely cited works of Creswell (2023), Merriam (2018), and Gürbüz and Şahin (2018) were comparatively analysed to identify approaches that align across all three frameworks. As a result, the ethnographic and phenomenological methods, case study, content analysis, narrative interview and grounded theory were selected. The core objective of this study is to examine the extent to which these qualitative research approaches can be appropriately applied within the context of community interpreting. Using the research questions “What strategies and practices do community interpreters employ to navigate ethical dilemmas and role conflicts in asylum proceedings?” the study illustrates how the applicability of qualitative methods varies depending on theoretical perspectives and research objectives. Based on a uniform scenario, it is emphasized that the different approaches show significant variations in data collection and analysis procedures, highlighting the need for a solid methodological foundation when employing qualitative research methods. This contribution aims to provide early-career researchers with a practical orientation and to simulate further scholarly investigations and discussions in the field.

Keywords

• Interpreting studies
• community interpreting
• qualitative research designs
• data collection procedures
• data analysis procedures

Toplum Çevirmenliğinde Nitel Araştırma Yaklaşımlarına İlişkin Yöntembilimsel Bir Değerlendirme: Senaryo Temelli Bir Analiz

Abstract

Çeviribilim, ortaya çıkışından bu yana farklı disiplinlerin etkisi ve bunların yöntemsel yaklaşımlarıyla şekillenmiştir. Bu eğilim, toplum çevirmenliği alanında yapılan akademik çalışmalar bağlamında da açık ve belirgin bir biçimde gözlemlenmektedir. Nitel araştırma yaklaşımları giderek daha fazla yöntemsel bir temel olarak benimsenmekte ve kullanılmakla birlikte, söz konusu yaklaşımların toplum çevirmenliği bağlamındaki somut uygulamalarına ilişkin eleştirel ve metodolojik açıdan değerlendiren tartışmalar hala sınırlı düzeydedir. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, çeviribilimde yaygın olarak kullanılan nitel araştırma yöntemlerine odaklanmaktır. Creswell (2023), Merriam (2018) ile Gürbüz ve Şahin’in (2018) sıkça atıf alan çalışmaları karşılaştırmalı olarak incelenmiş ve üç kuramsal çerçevede kesişen yaklaşımlar belirlenmiştir. Analiz sonucunda, etnografik ve fenomenolojik yöntemler, durum çalışması, içerik analizi, anlatı görüşmesi ve gömülü kuram yöntemleri seçilmiş ve bu yöntemler çalışmada kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmanın temel hedefi, söz konusu nitel araştırma yaklaşımlarının toplum çevirmenliği bağlamında ne ölçüde uygun biçimde uygulanabileceğini ortaya koymaktır. “İltica süreçlerinde toplum çevirmenleri etik ikilemler ve rol çatışmalarını aşmak için hangi strateji ve uygulamalara başvurmaktadır?” sorusu üzerinden, nitel yöntemlerin uygulanabilirliğinin kuramsal açıdan ve araştırma amaçlarına bağlı olarak farklılık gösterdiği örneklendirilmiştir. Ortak bir senaryo temelinde yürütülen bu analiz, farklı yaklaşımların veri toplama ve çözümleme süreçlerinde belirgin farklılıkları ortaya koymakta ve nitel araştırma yöntemlerin uygulanması doğrultusunda kuramsal ve yöntemsel bir temele olan ihtiyacın önemini vurgulamaktadır.

Keywords

• Sözlü çeviri araştırmaları
• toplum çevirmenliği
• nitel araştırma yaklaşımları
• veri toplama yöntemleri
• veri analiz yöntemleri

References

1. Alloa, E., Breyer, T., & Caminada, E. (2023). Handbuch Phänomenologie. Mohr Siebeck. https://doi.org/10.1628/978-3-16-161984-7
2. Bahadır, Ş. (2007). Verknüpfungen und Verschiebungen. Frank & Timme Verlag.
3. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (AEÜSBED), 5(2), 368– 388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
4. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları (S. B. Demir, Çev.). Eğiten Kitap.
5. Creswell, J. W. (2023). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni (3. baskıdan çeviri). Siyasal Yayın Dağıtım.
6. Ertugay, F. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma/esnek desen araştırması: Alana ilişkin zorluklar, sorular ve imkanlar. Nitel Sosyal Bilimler–Qualitative Social Sciences, 1(1), 48–68. https://dergipark.org.tr/en/pub/nsb/article/643977
7. Glynn, D. (2021). Qualitative research methods in translation theory. SAGE Open, 11(1–7). https://doi.org/10.1177/21582440211040795
8. Gürbüz, S., & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe, yöntem, analiz (5. baskı). Seçkin Yayıncılık.

9. Held, F. (2024). Wie finde ich mein Forschungsdesign? Überblick über empirische Forschungsmethoden. In F. Held, B. Lauenstein, & S. van der Hoek (Hrsg.), Handbuch gemeinpädagogische Praxisforschung (S. 19–31). W. Kohlhammer GmbH. https://doi.org/10.17433/978-3-17-044497-3
10. Hermanns, H. (1995). Narratives Interview. In U. Flick (Hrsg.), Qualitative Sozialforschung: Grundlagen, Konzepte, Methoden und Anwendungen (S. 182–185). Beltz – Psychologie Verlags Union.
11. Liu, M. (2011). Methodology in interpreting studies: A methodological review of evidence-based research. In B. Nicodemus & L. Swabey (Hrsg.), Advances in interpreting research: Inquiry in action (S. 85–120). John Benjamins Publishing Company. https://doi.org/10.1075/BTL.99.08LIU
12. Marin-Lacarta, M., & Yu, C. (2023). Ethnographic research in translation and interpreting studies. The Translator, 29(2), 147–159. https://doi.org/10.1080/1 3556509.2023.2233291 Mayntz, R. (2005). Forschungsmethoden und Erkenntnispotential: Natur- und Sozialwissenschaften im Vergleich (MPIfG Discussion Paper No. 05/7). Max-Planck-Institut für Gesellschaftsforschung. https://hdl.handle.net/10419/19921
13. Mayring, P. (1991). Qualitative Inhaltsanalyse. In U. Flick, E. v. Kardoff, H. Keupp, L. v. Rosenstiel, & S. Wolff (Hrsg.), Handbuch qualitative Forschung: Grundlagen, Konzepte, Methoden und Anwendungen (S. 209–213). Beltz.
14. Mayring, P. (2015). Qualitative Inhaltsanalyse: Grundlagen und Techniken. Beltz Verlag.
15. Mayring, P. (2000). Qualitative Inhaltsanalyse. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research. https://doi.org/10.17169/ fqs-1.2.1089
16. Merriam, S. B. (2018). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel.
17. Neumann, G. (1999). Die phänomenologische Frage nach dem Ursprung der mathematisch-naturwissenschaftlichen Raumauffassung bei Husserl und Heidegger. Duncker & Humblot.
18. Oplatka, I. (2022). Nitel araştırmadaki on bir tuzak: Her yeni akademisyen ve doktora öğrencisinin dikkat etmesi gereken bazı hususlar (T. Selahattin & R. Cansoy, Çev.). Eğitim Bilimler Eleştirel İnceleme Dergisi – CRES Journal Critical Reviews in Educational Science, 9–20. https://dergipark.org.tr/en/ download/article-file/2289013
19. Pöchhacker, F. (2004). Introducing interpreting studies. Routledge.
20. Pöchhacker, F. (2008). The Turns of Interpreting Studies. In G. Hansen, A. Chesterman, & H. Gerzymisch-Arbogast (Eds.), Efforts and Models in Interpreting and Translation Research: A tribute to Daniel Gile (pp. 25–46). John Benjamins Publishing Company.
21. Pöchhacker, F. (2009). Eye to IS: On qualitative research in interpreting studies. In F. A. I. M. Mees (Hrsg.), Methodology, technology and innovation in translation process research (S. 67–86). Samfundslitteratur Press.
22. Pöchhacker, F. (2011). Researching interpreting: Approaches in inquiry. In B. Nicodemus & L. Swabey (Hrsg.), Advances in interpreting research: Inquiry in action (S. 5–26). John Benjamins Publishing Company. Pöllabauer, S. (2002). Community Interpreting als Arbeitsfeld: Von Missionarsgeist und von moralischen Dilemmata. In J. Best & S. Kalina (Hrsg.), Übersetzen und Dolmetschen: Eine Orientierungshilfe (S. 286–298).
23. A. Francke Verlag. Saldanha, G., & O’Brien, S. (2014). Research methodologies in translation studies. Routledge.
24. Stamann, C., Janssen, M., & Schreier, M. (2016). Qualitative Inhaltsanalyse: Versuch einer Begriffsbestimmung und Systematisierung. Forum: Qualitative Sozialforschung, 17(3), Art. 16. https://www.qualitative-research.net/index. php/fqs/article/view/2581
25. Stolze, R. (2003). Hermeneutik und Translation. Gunter Narr Verlag.
26. Strübing, J. (2004). Grounded Theory: Zur sozialtheoretischen und epistemologischen Fundierung des Verfahrens der empirisch begründeten Theoriebildung. VS Verlag für Sozialwissenschaften.
27. Susam-Sarajeva, S. (2009). The case study research method in translation studies. The Interpreter and Translator Trainer, 3(1), 37–56. https://doi.org/10. 1080/1750399X.2009.10798780 Wadensjö, C. (1993). The double role of a dialogue interpreter. Perspectives: Studies in Translatology, 105–121. https://doi.org/10.1080/090767 6X.1993.9961204
28. Wadensjö, C. (1998). Interpreting as interaction. Routledge Taylor & Francis. https://doi.org/10.1080/090767 6X.1993.9961204
29. Williams, J., & Chesterman, A. (2002). The map: A beginner’s guide to doing research in translation studies. St. Jerome Publishing.
30. Zahavi, D. (2006). Phänomenologie und Kognitionswissenschaft. In D. Lohmar & D. Fonfara (Hrsg.), Interdisziplinäre Perspektiven der Phänomenologie (S. 296–316). Springer. https://doi.org/10.1007/1-4020-4731-2_16
31. Zanettin, F., & Rundle, C. (2022). The Routledge handbook of translation and methodology. Routledge Taylor & Francis Group. https://doi. org/10.4324/9781315158945