Irak Selçuklu Bürokrasisindeki Rekābet
Abstract
Öz
Tarih boyunca emîrlerin, seçkin devlet adamlarının, kumandanların birbirleriyle anlaşmazlıkları ve yoğun siyâsî mücâdeleleri hânedanları kaosa sürüklemiş ülkenin iç huzuruna, sükûn ve âsâyişine zarar vermiştir. Etraflı bir şekilde araştırıldığında pek çok Türk-İslâm devletinde olduğu gibi Irak Selçuklu Devleti’nde de (513-590/1119-1194) benzer hâdiselerin yaşandığı görülmektedir.
Melikler ve hânedan âzâları şiddetle birbirlerini bertaraf etmeye çalışırken Irak Selçuklu Devleti bürokratları ve atabegleri hâdiseleri teskin ederek birlik ve berâberliği tesis etmek yerine, daha ziyâde olayları körüklemişlerdi. Her kademedeki devlet adamlarının kendi aralarındaki husûmetleri bitmediği gibi pek çok bürokrat siyâsî çekişmeler sebebiyle hayatını kaybetmişti. Bu çalışmada Irak Selçuklu Devleti melikleri arasında yaşanan mücâdelelerden ziyâde, devlet adamları arasında yaşanan çekişme ve anlaşmazlıklar, Azîzüddin Ebû Nasr Ahmed b. Hâmid ile Kıvâmüddin Ebü’l-Kāsım Nasr b. el-Hüseyin el-Enesâbâdî ed-Dergezînî mücâdelesi örnek alınarak kaynaklardaki bilgiler ışığında tetkik edilmiştir.
Keywords
Irak Selçukluları, Büyük Selçuklular, Bürokrasi, Azîzüddin Ebû Nasr, Ebü’l-Kāsım Dergezînî
References
- AHMED B. MAHMÛD (1977), Selçuk-Nâme, II, Haz. Erdoğan Merçil, Tercüman Yayınları, İstanbul.
- BÜNDÂRÎ, el-Feth b. Ali b. Muhammed (1943), Zübdetü’n-Nusra ve nuhbetü’l-ʻusra, Çev. Kıvameddin Burslan, Irak ve Horasan Selçukluları Tarihi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, İstanbul.
- GÜRBÜZ, Osman (2012), “İktidara Uzanan Yolda Eyyûbî Ailesinin Serüveni”, A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (TAED), 48, 387-405.
- HAMDULLAH EL-MÜSTEVFÎ (1915), Nüzhetü’l-kulûb, Nşr. Guy Le Strange, Leiden-London.
- HÂNDMÎR (1317), Düstûrü’l-vüzerâ’, Nşr. Saîd-i Nefîsî, Tahran.
- EL-HÜSEYNÎ, SADREDDÎN ALİ B. NÂSIR (1943), Ahbârü’d-Devleti’s-Selçukıyye, Çev. Necati Lugal, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
- İBNÜ’L-CEVZÎ (1992), el-Muntazam fî târîhi’l-mülûk ve’l-ümem, XVII, Nşr. Muhammed Abdülkādir Ahmed Atâ-Mustafa Abdülkādir Atâ, Beyrut.
- İBNÜ’L-ESÎR (1987), el-Kâmil fi’t-târih, X, Çev. Abdülkerim Özaydın, Bahar Yayınları, İstanbul.
- İNCE, Fatma (2019), “Selahaddin Eyyubî’nin İslam Birliğini Kurma Çabaları”, Karadeniz Araştırmaları, 16. 63, 455-466.
- KAYA TAN, Pınar (2020a), “Irak Selçuklu Devleti’nin Muhteris Vezîri Kemâlülmülk (Kemâleddin) es-Sümeyremî”, Ed. Ebru Altan, Muharrem Kesik, Murat Öztürk, Ortaçağ Tarihçiliğinde Bir Duayen Prof. Dr. Abdülkerim Özaydın’a Armağan, İstanbul, 721-732.