Safahat’ın Yedinci Kitabı Gölgeler’de Hikemî ve Tasavvufi İzlekler

Gölgeler (Shadows), the seventh book of Mehmet Akif Ersoy’s poetry corpus Safahat (Stages), consists of forty-three poems. Mehmet Akif, the poet of values, as a poet with Islamic sensitivity, mirrored the problems of the society he lived in and the ummah he belonged to, he showed them the way out; he wanted to provide his readers with self-confidence and instilled hope in these poems. Akif chanted the concepts of enslavement, freedom, separation and unity in these poems. The poet, who occasionally addresses children and young people in the poems in Gölgeler, also included the symbols and concepts of classic world of Divan literature and religious-mystic literature. Mehmet Akif included “traditional ceremonies, some political and literary figures of the current period, clothes and items that can be associated with tradition” in his poems; in addition, he transformed concepts such as “sa’y (endeavor), tawakkul (trusting in God), tawhid (unity of God), ittihad (alliance) and recâ (expectation from God)” into the themes in these poems. Mehmet Akif, who expressed his findings and criticisms as well as his complaints in his poems in Gölgeler, put forward opinions on the axis of “resoluteness, wisdom, reason, revelation, Islam and morals”. He advised us to be proud of a past value such as the history of the Prophets and Asr-ı Saadet (Hz. Muhammad’s age of happiness). In addition, in the Sufi context, Akif focused on the concepts such as “the nafs and degrees of nafs, the reconciliation of kawni (creational) and verbal verses, fenâ (extinction) and desire for eternity, impotence/ human helplessness and escape from the state, bazm-i elest (the spirit realm where human beings have promised to obey God), human and bestowal/goodness” in Gölgeler (Shadows).

Mehmet Akif Ersoy’un Safahat adlı şiir külliyatının yedinci kitabı Gölgeler, kırk üç şiirden oluşmaktadır. Değerler şairi Mehmet Akif, İslami duyarlıklı bir şair olarak bu şiirlerde, içinde yaşadığı toplumun ve mensubu olduğu ümmetin sorunlarına ayna tutmuş, muhataplarına kurtuluş yolunu göstermiştir. Okurlarına öz güven kazandırmak istemiş, ümit aşılamıştır. Akif, bu şiirlerde esaret, özgürlük, tefrika ve ittihat kavramlarını ele almıştır. Gölgeler’deki şiirlerinde yer yer çocuklara ve gençlere seslenen şair, Divan edebiyatının ve dinî-tasavvufi edebiyatın sembol ve kavram dünyasına; geleneksel merasimlere, içinde bulunulan devrin kimi siyasi ve edebî şahsiyetlerine, gelenekle ilişkilendirilebilecek giysi ve eşyalara yer vermiş; “sa’y, tevekkül, tevhid, ittihad ve recâ” gibi kavramları izleklere dönüştürmüştür. Şikâyetlerinin yanı sıra tespit ve tenkitlerini de Gölgeler’deki şiirlerinde dile getiren Mehmet Akif, “azim, hikmet, akıl, vahiy, İslam ve ahlak” ekseninde görüşler ileri sürmüştür. Peygamberler tarihi ve asr-ı saadet gibi bir mazi ile iftihar etmeyi öğütlemiştir. Akif, tasavvufi bağlamda da Gölgeler’de, “nefis ve nefsin mertebeleri, kevnî ve kavlî ayetlerin bağdaştırılması, fenâ ve ebedîyet arzusu, acziyet ve hâlden kaçış, Elest bezmi, insan ve ihsan” kavramları üzerinde durmuştur.