Şerh-i Lügat-i Ferişteoğlu From The Turkısh Verse Dıctıonary Commentarıes

Kelime öğretiminin yanında aruz vezni, belagat, edebî bilgiler, genel kültür gibi alanlarda bilgiler veren manzum sözlüklerin daha iyi anlaşılması için çeşitli şerhlerin kaleme alındığı bilinmektedir. Lügat-i Ferişteoğlu şerhleri de bunlardandır. Abdüllatif İbni Melek tarafından 1392 yılında kaleme alınan ve Anadolu’da ilk Arapça-Türkçe manzum sözlük olma özelliğine sahip olan eserin dört şerhi tespit edilmiştir. Bu yazıda XVIII. yüzyıl şârihlerinden Mustafa bin el-Hâcc Muhammed tarafından 23 Muharrem 1175/ 24 Ağustos 1761’de kaleme alınan şerh incelenecektir. Diğer manzum sözlük şerhlerine göre hacimli sayılabilecek eserde kelimelerin okunuşları, manaları, müştakları, çokluk şekilleri, kemiyet ve keyfiyetleri, vezin bilgileri, kültür ve edebiyat tarihiyle ilgili bilgiler vb. ayrıntılı bir biçimde verilmiştir. Şârih, eserine bir dibace yazmamış, Lügat-i Ferişteoğlu’nun nâzımı olan Abdüllatif İbni Melek’in dibacesini aynen alıp şerhinin başına koymuştur. Hâtime bölümü de bulunmayan eserde, Lügat-i Ferişteoğlu’nun manzume sayısı olan 21 kıtanın tamamı şerh edilmiştir. Çalışmada, Lügat-i Ferişteoğlu hakkında kısa ve hatırlatıcı bilgiler verilecek ve Şerh-i Lügat-i Ferişteoğlu incelenecektir.

It is known that various commentaries were written for a better understanding of the versified dictionaries which provide information in fields such as prosody, rhetoric, literary knowledge, and general culture along with vocabulary teaching. The commentaries of Lügat-i Ferişteoğlu are among these. Four commentaries of the work, which was written by Abdüllatif İbni Melek in 1392 and has the distinction of being the first Arabic-Turkish versified dictionary in Anatolia, have been identified. In this article, the commentary written in 23 Muharrem 1175/24 August 1761 by Mustafa bin el-Hacc Muhammed, one of the 18th-century commentators, will be examined. In the work, which can be considered voluminous compared to other versified dictionary commentaries, the pronunciations, meanings, derivatives, plural forms, quantity and quality, prosody information, and information related to culture and literary history, etc., of the words are given in detail. The commentator did not write a preface to his work but took the preface of Abdüllatif İbni Melek, who was the author of Lügat-i Ferişteoğlu's verse, and placed it at the beginning of his commentary. In the work, which also does not have a conclusion section, all 21 stanzas of Lügat-i Ferişteoğlu's poem have been commented on. In the study, short and reminder information about Lügat-i Ferişteoğlu will be given, and the Commentary of Lügat-i Ferişteoğlu will be examined.