16. YÜZYILDA BİR OSMANLI SANCAĞI’NDA EŞKIYALIK HAREKETLERİ: MALATYA SANCAĞI ÖRNEĞİ
Öz
Osmanlı İmparatorluğu’nda 16.
yüzyılın ikinci yarısından itibaren başlayan ve yüzyılın sonunda giderek artan
siyasi, iktisadi ve sosyal huzursuzluklar, eşkıyalık olayları şeklinde de
kendisini göstermişti. Osmanlı’da bu konu üzerine yapılan çalışmalar genellikle
17-18. yüzyıllardaki eşkıyalık hareketleri ele almıştır. Bu makale ise,
16.yüzyılda Malatya sancağında ortaya çıkan eşkıyalıkları, Malatya bölgesinin
coğrafyası ve konumunu, devletlerarası siyasi ilişkileri, Osmanlı
merkezileşmesinin bölgedeki etkilerini, bölgenin aşiretcemaat yapısını ve
eşkıyalık hareketlerinin diğer nedenlerini de göz önünde bulundurarak ele almayı
hedeflemiştir. Mühimme defterlerinde yer alan Malatya sancak bölgesi ile ilgili
hükümler ve diğer kaynaklardan bilgiler değerlendirilmiş ve Malatya sancağında
görülen eşkıyalık hareketleri türlerine göre dört ayrı grupta ele alınmıştır.
Devlet görevlilerinin, aşiretlerin ve Safevi etkisiyle meydana gelen
eşkıyalığın anı sıra Celali eşkıyasının en büyüklerinden olan Karayazıcı ile
Kiziroğlu Mustafa’nın eşkıyalığı ve Malatya bölgesindeki tahribatları
anlatılmıştır.
Anahtar Kelimeler
References
- Mühimme Defterleri (MD), Nu: 4; BOA, MD, Nu: 5; BOA, MD, Nu: 6; BOA, MD, Nu: 7; BOA, MD, Nu: 22; BOA, MD, Nu: 25; BOA, MD, Nu: 31; BOA, MD, Nu: 32; BOA, MD, Nu: 35; BOA, MD, Nu: 47; BOA, MD, Nu: 64; BOA, MD, Nu: 68; BOA, MD, Nu: 70; BOA, MD, Nu: 71; BOA, MD, Nu: 73; BOA, MD, Nu: 74; BOA, MD, Nu: 75; BOA, MD, Nu: 43.
- Ahmet Refık, On Altıncı Asırda Rafizilik ve Bektaşilik, İstanbul 1932.
- __________, Onaltıncı Asırda Anadolu'da Türk Aşiretleri, (966-1200), İstanbul 1989.
- Akçadağ (Göğebakan), Göknur, XVI. Yüzyılda Malatya Kazası (1516-1560), Malatya 1998.
- _______________, “Osmanlı Hakimiyetine Girdiği Dönemde Malatya Yöresindeki Aşiretler”, XII. Türk Tarih Kongresi (Ankara 4-8 Ekim 1999) Kongreye Sunulan Bildiriler, Ankara 1999, s. 1471-1484.
- Akçadağ, Göknur, "Arapgir'de Eşkıyalık Hareketleri", Türkiye'nin Güvenliği Sempozyumu-Tarihten Günümüzden İç ve Dış Tehditler-(Elazığ 17-19 Ekim 2001), Elazığ 2001, s. 357-363.
- Akdağ, Mustafa, Türk Halkının Dirlik ve Düzenlik Kavgası "Celali İsyanları", Ankara 1975.
- Akdağ, Mustafa, “Kara Yazıcı”, İA, VI, s. 340-341.
- Bacqué-Grammont, Jean-Louis, "1927 Anadolu İsyanı Hakkında Yayınlanmamış Bir Rapor", Belleten LI/199, (1985), s. 113-117.
- ___________________________, “Seyyid Tamam, Un Agitateur Hétérodoxe a Sivas (1516-1518)”, IX. TTK (Ankara 21-23 Eylül 1981), Bildiriler II, Ankara 1988, s. 865-874.