EN
TR
Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi
Abstract
Alanyazında, profesyonel sürücülerdeki yüksek kaza oranları ve buna bağlı kayıplar, önemli kamusal problemlerden biri olarak kabul edilmektedir. Profesyonel sürücülerin kaza oranlarının artmasında, sapkın sürücü davranışlarının belirleyici olduğu ve bu davranışların birçok farklı değişkenin yanı sıra psikolojik semptomlar ile uyku kalitesi göstergelerinden etkilendiği bildirilmektedir. Ayrıca, profesyonel sürücülerle yürütülen mevcut çalışmaların, psikolojik semptomlar ve uyku kalitesinin sapkın sürücü davranışlarına olan etkilerini birlikte değerlendirmediği görülmektedir. Bu çalışma ile profesyonel sürücülerde demografik değişkenlerin yanı sıra psikolojik semptomların ve uyku kalitesine dair göstergelerin, sapkın sürücü davranışları üzerindeki yordama gücünün birlikte değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın örneklemini 176 profesyonel sürücü oluşturmaktadır. Veriler, Demografik Bilgi Formu, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Epworth-Uykululuk Ölçeği ve Sürücü Davranışları Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Çalışma kapsamında değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi; demografik değişkenlerin, psikolojik semptomların ve uyku kalitesine dair göstergelerin yordama gücü ise hiyerarşik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Hiyerarşik regresyon analizi bulguları, anksiyetenin hataları ve ihmalleri, stresin saldırgan ihlalleri, uykululuğun ise sıradan ve saldırgan ihlalleri yordadığını göstermektedir. Bu bulgular, profesyonel sürücülerde trafik güvenliğini etkileyen sapkın sürücü davranışlarının azaltılmasına yönelik müdahaleler geliştirilirken, psikolojik semptomların ve özellikle uykululuğun değerlendirilmesi gerektiğinin önemini göstermektedir. Bununla birlikte, çalışmanın bulguları ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış ve trafik güvenliğinin artırılmasına yönelik öneriler sunulmuştur.
Keywords
Supporting Institution
TÜBITAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı
Project Number
1919B012301295
Ethical Statement
Bartın Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu'ndan izin alınmıştır (16.11.2023//Protokol No: 2023-SBB-0703)
Thanks
Bu çalışmayı 1919B012301295 numaralı araştırma projesi ile destekleyen Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’na (TÜBİTAK) teşekkür ederiz.
References
- Ağargün, M. Y., Kara, H. ve Anlar, Ö. (1996). Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi’nin geçerliği ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 7(2), 107-115.
- Alavi, S. S., Mohammadi, M. R., Souri, H., Mohammadi Kalhori, S., Jannatifard, F. ve Sepahbodi, G. (2017). Personality, driving behavior and mental disorders factors as predictors of road traffic accidents based on logistic regression. Iranian Journal of Medical Sciences, 42(1), 24–31.
- Alnaser, A. R., Zitoun, O. A., Rajab, T., Khojah, A., Saquib, J. ve Saquib, N. (2021). Prevalence and correlates of depressive symptoms among professional drivers in Saudi Arabia: A cross-sectional study. BJPsych Open, 7(1), 282. https://doi.org/10.1192/bjo.2021.751
- Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. baskı). American Psychiatric Publishing.
- Bener, A., Lajunen, T., Özkan, T., Yildirim, E. ve Khair, S. J. (2017a). The impact of aggressive behaviour, sleeping, and fatigue on road traffic crashes as comparison between minibus/van/pick-up and commercial taxi drivers. Journal of Traffic and Transportation Engineering, 5, 21-31. https://doi.org/10.17265/2328-2142/2017.01.003
- Bener, A., Yıldırım, E., Özkan, T. ve Lajunen, T. (2017b). Driver sleepiness, fatigue, careless behavior and risk of motor vehicle crash and injury: Population based case and control study. Journal of Traffic and Transportation Engineering (English Edition), 4(5), 496-502. https://doi.org/10.1016/j.jtte.2017.07.005
- Bıçaksız, P. (2019). Karanlık üçlü kişilik özellikleri ve sürücü davranışları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, 2(2), 66-77. https://doi.org/10.28956/gbd.845119
- Bowen, L., Budden, S. L. ve Smith, A. P. (2020). Factors underpinning unsafe driving: A systematic literature review of car drivers. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 72, 184-210. https://doi.org/10.1016/j.trf.2020.04.008
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Traffic Psychology
Journal Section
Research Article
Publication Date
October 31, 2024
Submission Date
February 26, 2024
Acceptance Date
September 10, 2024
Published in Issue
Year 2024 Volume: 7 Number: 2
APA
Çorak, T., & Akay, A. (2024). Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. Trafik Ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, 7(2), 155-170. https://doi.org/10.38002/tuad.1442943
AMA
1.Çorak T, Akay A. Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi. 2024;7(2):155-170. doi:10.38002/tuad.1442943
Chicago
Çorak, Tuncay, and Ayça Akay. 2024. “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların Ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”. Trafik Ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi 7 (2): 155-70. https://doi.org/10.38002/tuad.1442943.
EndNote
Çorak T, Akay A (October 1, 2024) Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi 7 2 155–170.
IEEE
[1]T. Çorak and A. Akay, “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”, Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, vol. 7, no. 2, pp. 155–170, Oct. 2024, doi: 10.38002/tuad.1442943.
ISNAD
Çorak, Tuncay - Akay, Ayça. “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların Ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi 7/2 (October 1, 2024): 155-170. https://doi.org/10.38002/tuad.1442943.
JAMA
1.Çorak T, Akay A. Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi. 2024;7:155–170.
MLA
Çorak, Tuncay, and Ayça Akay. “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların Ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”. Trafik Ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, vol. 7, no. 2, Oct. 2024, pp. 155-70, doi:10.38002/tuad.1442943.
Vancouver
1.Tuncay Çorak, Ayça Akay. Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi. 2024 Oct. 1;7(2):155-70. doi:10.38002/tuad.1442943