Araştırma Makalesi

Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi

Cilt: 7 Sayı: 2 31 Ekim 2024
PDF İndir
EN TR

Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi

Öz

Alanyazında, profesyonel sürücülerdeki yüksek kaza oranları ve buna bağlı kayıplar, önemli kamusal problemlerden biri olarak kabul edilmektedir. Profesyonel sürücülerin kaza oranlarının artmasında, sapkın sürücü davranışlarının belirleyici olduğu ve bu davranışların birçok farklı değişkenin yanı sıra psikolojik semptomlar ile uyku kalitesi göstergelerinden etkilendiği bildirilmektedir. Ayrıca, profesyonel sürücülerle yürütülen mevcut çalışmaların, psikolojik semptomlar ve uyku kalitesinin sapkın sürücü davranışlarına olan etkilerini birlikte değerlendirmediği görülmektedir. Bu çalışma ile profesyonel sürücülerde demografik değişkenlerin yanı sıra psikolojik semptomların ve uyku kalitesine dair göstergelerin, sapkın sürücü davranışları üzerindeki yordama gücünün birlikte değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın örneklemini 176 profesyonel sürücü oluşturmaktadır. Veriler, Demografik Bilgi Formu, Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği, Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi, Epworth-Uykululuk Ölçeği ve Sürücü Davranışları Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Çalışma kapsamında değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon analizi; demografik değişkenlerin, psikolojik semptomların ve uyku kalitesine dair göstergelerin yordama gücü ise hiyerarşik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. Hiyerarşik regresyon analizi bulguları, anksiyetenin hataları ve ihmalleri, stresin saldırgan ihlalleri, uykululuğun ise sıradan ve saldırgan ihlalleri yordadığını göstermektedir. Bu bulgular, profesyonel sürücülerde trafik güvenliğini etkileyen sapkın sürücü davranışlarının azaltılmasına yönelik müdahaleler geliştirilirken, psikolojik semptomların ve özellikle uykululuğun değerlendirilmesi gerektiğinin önemini göstermektedir. Bununla birlikte, çalışmanın bulguları ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış ve trafik güvenliğinin artırılmasına yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBITAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı

Proje Numarası

1919B012301295

Etik Beyan

Bartın Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu'ndan izin alınmıştır (16.11.2023//Protokol No: 2023-SBB-0703)

Teşekkür

Bu çalışmayı 1919B012301295 numaralı araştırma projesi ile destekleyen Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’na (TÜBİTAK) teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Ağargün, M. Y., Kara, H. ve Anlar, Ö. (1996). Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi’nin geçerliği ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 7(2), 107-115.
  2. Alavi, S. S., Mohammadi, M. R., Souri, H., Mohammadi Kalhori, S., Jannatifard, F. ve Sepahbodi, G. (2017). Personality, driving behavior and mental disorders factors as predictors of road traffic accidents based on logistic regression. Iranian Journal of Medical Sciences, 42(1), 24–31.
  3. Alnaser, A. R., Zitoun, O. A., Rajab, T., Khojah, A., Saquib, J. ve Saquib, N. (2021). Prevalence and correlates of depressive symptoms among professional drivers in Saudi Arabia: A cross-sectional study. BJPsych Open, 7(1), 282. https://doi.org/10.1192/bjo.2021.751
  4. Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. baskı). American Psychiatric Publishing.
  5. Bener, A., Lajunen, T., Özkan, T., Yildirim, E. ve Khair, S. J. (2017a). The impact of aggressive behaviour, sleeping, and fatigue on road traffic crashes as comparison between minibus/van/pick-up and commercial taxi drivers. Journal of Traffic and Transportation Engineering, 5, 21-31. https://doi.org/10.17265/2328-2142/2017.01.003
  6. Bener, A., Yıldırım, E., Özkan, T. ve Lajunen, T. (2017b). Driver sleepiness, fatigue, careless behavior and risk of motor vehicle crash and injury: Population based case and control study. Journal of Traffic and Transportation Engineering (English Edition), 4(5), 496-502. https://doi.org/10.1016/j.jtte.2017.07.005
  7. Bıçaksız, P. (2019). Karanlık üçlü kişilik özellikleri ve sürücü davranışları arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, 2(2), 66-77. https://doi.org/10.28956/gbd.845119
  8. Bowen, L., Budden, S. L. ve Smith, A. P. (2020). Factors underpinning unsafe driving: A systematic literature review of car drivers. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, 72, 184-210. https://doi.org/10.1016/j.trf.2020.04.008

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Trafik Psikolojisi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Ekim 2024

Gönderilme Tarihi

26 Şubat 2024

Kabul Tarihi

10 Eylül 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 7 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Çorak, T., & Akay, A. (2024). Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, 7(2), 155-170. https://doi.org/10.38002/tuad.1442943
AMA
1.Çorak T, Akay A. Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. TUAD. 2024;7(2):155-170. doi:10.38002/tuad.1442943
Chicago
Çorak, Tuncay, ve Ayça Akay. 2024. “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi 7 (2): 155-70. https://doi.org/10.38002/tuad.1442943.
EndNote
Çorak T, Akay A (01 Ekim 2024) Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi 7 2 155–170.
IEEE
[1]T. Çorak ve A. Akay, “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”, TUAD, c. 7, sy 2, ss. 155–170, Eki. 2024, doi: 10.38002/tuad.1442943.
ISNAD
Çorak, Tuncay - Akay, Ayça. “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi 7/2 (01 Ekim 2024): 155-170. https://doi.org/10.38002/tuad.1442943.
JAMA
1.Çorak T, Akay A. Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. TUAD. 2024;7:155–170.
MLA
Çorak, Tuncay, ve Ayça Akay. “Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi”. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, c. 7, sy 2, Ekim 2024, ss. 155-70, doi:10.38002/tuad.1442943.
Vancouver
1.Tuncay Çorak, Ayça Akay. Profesyonel Sürücülerde Psikolojik Semptomların ve Uyku Kalitesinin Sürücü Davranışlarına Etkisi. TUAD. 01 Ekim 2024;7(2):155-70. doi:10.38002/tuad.1442943

https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/