PREHISTORIC SETTLEMENTS OF UPPER SKAMANDER

Year 2025, Issue: 37, 153 - 172, 31.12.2025

Nurettin Bataray

Abstract

The subject of this study involves on an archaeological study of prehistoric periods in the region of Bayramiç and its vicinity. Geographically, the area defined as the Upper Skamander has been an important settlement area for societies throughout history due to its Anatolia and Aegean sea connections. The region, which hosts many mythological stories such as Iliad and Ida, has also contributed significantly to the development of civilizations. Despite its substantial archaeological potential, the area lacks a comprehensive study of prehistoric periods. The settlement patterns, social structures, commercial activities, administrative organizations, road networks, and cultural relations of past societies are not well understood. The distribution of the settlements on the geography and chronological information based on the findings obtained from the surveys, the study aims to illuminate the prehistoric periods.

Keywords

Upper Skamander , Bayramiç , Prehistoric Settlements , Troad , Archaeological Survey

Project Number

T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Proje No:YA011708-2023) - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi BAP Birimi(Proje Kodu: SBA-2023-4500)

YUKARI KARAMENDERES TARİH ÖNCESİ YERLEŞİMLERİ

Abstract

Bu çalışma**, Bayramiç ve çevresinde tarih öncesi dönemlere ilişkin arkeolojik bir araştırmayı konu almaktadır. Coğrafi olarak Yukarı Karamenderes olarak tanımlanan bölge, Anadolu ve Ege Denizi bağlantıları sayesinde tarih boyunca toplumlar için önemli bir yerleşim alanı olmuştur. İlyada, İda gibi birçok mitolojik öyküye ev sahipliği yapan coğrafya, medeniyetlerin gelişimine de önemli katkılar sağlamıştır. Bölge ciddi bir arkeolojik potansiyelinin olmasına karşın tarih öncesi dönemlere ilişkin kapsayıcı bir araştırmadan yoksundur. Geçmiş toplumların yerleşim sistemleri, toplumsal yapıları, ticari faaliyetleri, yönetim organizasyonları, yol güzergâhları ve kültürel ilişkileri yeteri kadar bilinmemektedir. Gerçekleştirilen yüzey araştırması sonucunda elde edilen bulgular üzerinden, yerleşimlerin coğrafya üzerinde dağılımları ve kronoloji bilgilerinin ele alındığı çalışmada, tarih öncesi dönemlerin aydınlatılması hedeflenmiştir.

Keywords

Yukarı Karamenderes , Bayramiç , Tarih Öncesi Yerleşimleri , Troas , Arkeolojik Yüzey Araştırması

Ethical Statement

T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün izinleri ile gerçekleştirilen Çanakkale Prehistorik Dönem Arkeolojik Yüzey Araştırması kapsamında 2021 ve 2022 yıllarında yürütülen projede elde edilen verilerin yer aldığı Yukarı Karamenderes Tarih Öncesi Yerleşimleri adındaki makalenin, daha önce yayımlanmadığı, başka bir yerde değerlendirme sürecinde olmadığı, özgün bir çalışma olduğu, bilimsel normlara ve etik kurallara uygun hazırlandığını beyan ederim.

Supporting Institution

T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi BAP Birimi

Project Number

T. C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (Proje No:YA011708-2023) - Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi BAP Birimi(Proje Kodu: SBA-2023-4500)

Thanks

Çalışmaların gerçekleştirilmesinde gerekli izinleri sağlayan Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne, proje desteği sağlayan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi BAP Birimine (Proje Kodu: SBA-2023-4500) ve Bayramiç Belediyesine, Araştırmanın her safhasında özverili çalışmalarından dolayı çok kıymetli ekip üyelerimize teşekkürlerimi sunarım.

References

• Akarca, A. (1978). Troas’da Aşağı Kara Menderes Ovası çevresindeki şehirler. Belleten, XLII(165), 1-52.
• Aslan, R., Bieg, G., Jablonka, P. & Krönneck, C. (2003). Die mittel-bis spätbronzezeitliche Besiedlung (Troia VI und Troia VIIa) der Troas und der Gelibolu-Halbinsel. Ein Überblick. Studia Troica, 13, 165-216.
• Aslan, R., Blum, S. W. E., Kienlin, T. L., Uysal, F. E. & Kirschner, S. (2011), (24-28 Mayıs 2010). 2009 yılı Bozköy- Hanaytepe ve çevresi Prehistorik Dönem yüzey araştırması [Tam metin bildiri]. 28. Araştırma Sonuçları Toplantısı, İstanbul.
• Aslan, R. & Polat, F. (2013). Bozköy-Hanaytepe ve çevresi Prehistorik Dönem araştırmaları, Çanakkale. Troia Vakfı Yayınları.
• Bamyacı, A. O. & Bataray, N. (2022). Çanakkale Prehistorik Dönem arkeolojik yüzey araştırması (CAPAS) 2021: Ezine ve çevresi sürtmetaş alet ve objeleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 32(2), 849-865.
• Bataray, N. & Gül Uygun, F. (2022). Çanakkale Prehistorik Dönem arkeolojik yüzey araştırması (CAPAS) 2021: Ezine ve çevresi. Troyacademy, 7(2), 205-229.
• Bataray, N., Gül Uygun, C. & Doğramacı, F. (2024, 27-31 Mayıs). Çanakkale Prehistorik Dönem arkeolojik yüzey araştırması (CAPAS) 2023: Bayramiç ve çevresi (2. Sezon) [Tam metin bildiri]. 40. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Nevşehir.
• Bataray, N., Gül Uygun, C., Doğramacı, F. & Ay, M. (2023, 16-20 Ekim). Çanakkale Prehistorik Dönem arkeolojik yüzey araştırması (CAPAS) 2022: Bayramiç ve çevresi [Tam metin bildiri]. 39. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara.
• Başaran, C. (2002). Geçmişten günümüze Bayramiç-Tarihi, Coğrafyası ve Arkeolojisi. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Blegen, C. W., Caskey, J. L., Rawson, M. & Sperling, J. (1950). Troy I general introduction. The first and second settlements, I (1-2). Princeton.
• Bieg, G., Blum, S. W. E., Körpe, R., Sevinç, N. & Aslan, R. (2009). Yeşiltepe: Eine Siedlung der Frühen Bronzezeit am Oberlauf des Skamander. Studia Troica, 18, 199-227.
• Calvert, F. (1856). The tumulus of Hanai Tepeh in the Troad. Archaeological Journal, 16, 1-6.
• Cook, J. (1973). The Troad an archaeological and topographical study. Oxford University Press.
• Çayır, Ü. (2002). “Cheese pot” olarak tanımlanan kaplar [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Çilingiroğlu, A. (2004). Ulucak Höyük: Excavations conducted between 1995 and 2002. Ancient Near Eastern Studies Supp., 15, Belgium
• Derin, Z. & Caymaz, T. (2017). The Chalcolithic Period at Yeşilova Höyük. S. Dietz, F. Mavridis, Z. Tankosic & T. Takaoğlu (Ed.), Communities in Transition: The Circum-Aegea Area During The 5th and 4 th Millennia B.C. (s. 499-505) içinde. Oxbow.
• Derin, Z. (2012). Yeşilova Höyük. M. Özdoğan, N. Başgelen & P. Kuniholm (Ed.), The Neolithic in Turkey, New Excavations, New Research (s. 177-195) içinde. Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
• Dimoula, A., Tsirtsoni, Z. & Valamoti, S. M. (2022). Ceramics cooking dishes in the prehistoric Aegean: Variability and uses. Hesperia, 91(1), 1-61.
• Dörpfeld, W. (1902). Troja und Ilion. Ergebnisse der Ausgrabungen in den vorhistorischen und historischen Schichten von Ilion 1870-1894. Athen.
• Erdoğu, B. & Çevik, Ö. (2015). Batı Anadolu kronolojisi ve terminolojisi: Sorunlar ve öneriler. Anadolu Prehistorya Araştırmaları Dergisi 1, 29-45.
• Erkanal, H. (2009). (26-30 Mayıs 2008). Liman Tepe 2007 Yılı Kazıları. [Tam metin bildiri] 30. Kazı Sonuçları Toplatısı, 1. Cilt, Ankara.
• French, D. H. (1964). Recent archaeological research in Turkey, surface finds from various sites: Troad. AnSt,14, 35-37.
• Günel, S. (2007). (29 Mayıs-2 Haziran 2006,) Çine-Tepecik Höyüğü 2005 Yılı Kazıları. [Tam metin bildiri] 28. Kazı Sonuçları Toplantısı, 1. Cilt, Çanakkale.
• Hamilton, H. C. & Falconer, W. (1903). The geography of Strabo. George Bell & Sons.
• Hüryılmaz, H. (2006). Gökçeada-Yenibademli yerleşmecilerinin Erken Bronz Çağı’nda deniz aşırı ilişkileri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 5(17), 1- 9.
• Korfmann, M. (1986). Beşik-Tepe, Vorbericht Über die Ergebnisse der Grabungen von 1984, Grabungen am Beşik-Yassıtepe, Beşik-Sivritepe und Beşik-Gräberfeld. Archäologischer Anzeiger, 3, 303-329.
• Korfmann, M. (1989), (23-27 Mayıs 1988). 1987 yılı Beşik-Sivritepe, Beşik-Koyu ve Troia çalışmaları [Tam metin bildiri]. 10. Kazı Sonuçları Toplantısı, Ankara.
• Kökten, İ. K. (1949). 1949 yılı tarihöncesi araştırmaları hakkında kısa rapor. Belleten XIII (52), 811-829.
• Körpe, R. (2008). Troas bölgesi antik kentleri. M. Demir (Ed.), Çanakkale savaşları tarihi (s. 349-412) içinde. Değişim Yayınları.
• Özdoğan, M. (1990). (18-23 Mayıs 1989). 1988 yılı Trakya ve Marmara Bölgesi araştırmaları [Tam metin bildiri]. VII. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Antalya.
• Özer, İ., Sağır, M., Baykara, İ., Dinçer, B., Koca Özer, B., Şahin, S., Eren, E. & Özdemir, A. (2018). Çanakkale ilinde Paleolitik Dönem insan izleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 58(1), 99-116.
• Özer, İ. (2023). Kuzeybatı Anadolu’da yeni bir Paleolitik Dönem buluntu alanı: İnkaya Mağarası. Colloquium Anatolicum, 22, 29-46.
• Sarı, D. & Arslan, F. (2017). İlk Tunç Çağı’nda Batı Anadolu’da üç ayaklı muftak kabının yayılımı ve gelişimi. Belleten, 81(290), 1-22.
• Sazcı, G. (2020). Maydos I. Ege Yayınları.
• Sevinç, N. & Takaoğlu, T. (2004). The Early Bronze Age on Tenedos/Bozcaada. Studia Troica, 14, 135-140.
• Schliemann, H. (1875). Troy and its remains, a narrative of researches and discoveries made on the site of Ilium, and in the Trojan Plain. New York.
• Schliemann, H. (1880). Ilıos, the city and country of the Trojans, the result of researches and discoveries on the site of Troy and throughout the Troad in the years 1871-72-73-78-79. New York.
• Sperling, J. W. (1976). Kum Tepe in the Troad: Trial excavation, 1934. Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, 45(4), 305-364.
• Şahoğlu, V. (2002). Liman Tepe Erken Tunç Çağı seramiğinin Ege arkeolojisindeki yeri ve önemi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Takaoğlu, T., Sazcı, G. & Çalış Sazcı, D. (2008, 1-4 Ocak). Patterns of Troy I period settlements on the coastal Troad, [Tam metin bildiri]. The Aegean Early Bronze age: New evidence. Archaeological institute of Aegean Studies, Greece.
• Takaoğlu, T. (2006). The Late Neolithic in the Eastern Aegean: Excavations at Gülpınar in the Troad, Hesperia 75, 289-315.
• Takaoğlu, T. & Özdemir, A. (2018). The Middle Chalcolithic in the Troad: A new look from Gülpınar, in communities in transition. S. Dietz, F. Mavridis, Z. Tankosic & T. Takaoğlu (Ed.), The Circum-Aegean Later Neolithic Stage (ca.5000/4800-3200/3000 BC) (s. 479-490) içinde. Athens.
• Tombul, M. (2015). Çanakkale kültür envanteri, arkeolojik yerleşim alanları ve sanat tarihi yapıları. Ege Yayınları.
• Ünlüsoy, S. (2018). ). İlk Tunç Çağları boyunca Batı Anadolu’da toplumsal değişim. Cedrus, 105-125.
• Yalçıklı, D. (2012, 28 Mayıs-1 Haziran). Çanakkale ili, Yenice ilçesi ve Balıkesir ili, Gönen ilçesi yüzey araştırması (2009-2010) [Tam metin bildiri]. 29. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Çorum.
• Yılmaz, D. (2013). Doğu Ege’de yeni bir Erken Tunç Çağı kenti: Troas bölgesinde Bozköy-Hanaytepe yüzey araştırmaları. The Journal of Academic Social Science Studies, 857-886.
• Yılmaz, D. (2019). Neolitik Çağ’dan Demir Çağı sonuna kadar Çanakkale ili, Merkez ilçesi arkeolojik yüzey araştırması. D. Yılmaz (Ed.), Kuzey Troas’ta yeni araştırmalar Neolitik Çağ’dan Demir Çağı sonuna kadar Çanakkale Merkez yüzey araştırması (s. 1-27) içinde. Ege Yayınları.