Fransa’da Laiklik, İslam, Müslümanlar ve Din Eğitimi Politikaları

The approach to religious education differs in many European countries due to differences with regard to local, regional and national conditions. Factors such as the religious background of a country, its perspective towards religion, the role played by religion in the society, the relationship between religion and the state, the educational system etc. bring forth various different preferences in religious education and applications. In general, there are three different approaches in Europe regarding religious education applications. The first is the secular religious education which does not allow for religious education at state schools that is known as “no religious instruction” or “laic”, the second is “confessional religious education” which is based on a certain religion or sect, whereas the third known as “non-confessional religious education” is an approach towards religious education that is not based on a certain religion or sect. There is no religious education in the state schools of France following a legal regulation in 1905 that completely separated the state and the church. This approach in France limits the freedom of the Muslim community to receive/practice religious education at state schools. However, as a response to new demands from the society after 1980, religious issues have been included in history, geography and literature curricula based on a non-confessional religion education approach. In this regard, determining how the secular religion education approach in state schools of France affects the Muslim community and religion education is considered as a significant problem. Accordingly, the purpose of this study is to put forth how secularism that is identified with France and that is known as the spirit of France affects Islam, Muslims and the religious education policies in the country. Within the framework of this purpose, the birth of secular approach in France, reflection of secularism on socio-cultural and religious life, religious education approaches in Europe and secular religious education approach have been examined based on a literature survey carried out for the historical background of Muslims in France and the different dimension of Islamic education. It was concluded as a result of the study that new approaches with regard to religious education have emerged in France where strict/militant secularism is in effect due to the impact of conjectural political developments as a result of the desire to live together and that the religious education demands of Muslims have been positively affected. 

Avrupa'daki birçok ülkenin din eğitimine yönelik yaklaşımları, yerel, bölgesel ve ulusal koşullarındaki değişiklikler nedeniyle farklılık göstermektedir. Bir ülkenin dini arka planı, dine bakış açısı, toplumdaki dini değerlerin rolü, din ile devlet arasındaki ilişki, eğitim sisteminin yapısı vb. etkenler, din eğitimi ve uygulamalarında değişik tercihleri beraberinde getirmektedir. Genel olarak Avrupa’daki din eğitimi uygulamaları konusunda üç farklı yaklaşım bulunmaktadır. İlki “no religious instruction” veya “laic” olarak ifade edilen devlet okullarında din eğitimine yer vermeyen laik din eğitimi, ikincisi “confessional religious education” olarak ifade edilen bir dine veya mezhebe dayalı din eğitimi, üçüncüsü ise “non-confessional religious education” olarak ifade edilen bir dine veya mezhebe dayalı olmayan din eğitimi yaklaşımlarıdır. Fransa’da 1905 yılında devlet ve kiliseyi birbirinden tamamen ayıran yasal düzenleme ile devlet okullarında din eğitimine yer verilmemektedir. Fransa’daki bu uygulama Müslüman toplumun devlet okullarında din eğitimi alabilme/yapabilme özgürlüğünü de sınırlandırmaktadır. Ancak 1980 sonrası toplumda yükselen yeni taleplere cevap olarak dini konular, tarih, coğrafya ve edebiyat dersi öğretim programlarının içerisinde dinler hakkında öğretim ve non-confessional din eğitimi yaklaşımı temel alınarak verilmektedir. Bu bağlamda, Fransa’da devlet okullarında uygulanan laik din eğitimi anlayışı ile bunun İslam toplumu ve din eğitimini nasıl etkilediğini belirlemek, önemli bir problem alanı olarak görülmektedir. Buradan hareketle araştırma Fransa ile özdeşleşen ve Fransa’nın ruhu olarak adlandırılan laikliğin, İslam’ı, Müslümanları ve ülkedeki din eğitimi politikalarını ne yönde etkilediğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Belirtilen ana amaç çerçevesinde Fransa’da laik yaklaşımın doğuşu, laikliğin uygulamadaki farklı boyutlarıyla sosyal-kültürel ve dini hayata yansımaları, Avrupa’daki din eğitimi yaklaşımları ve bunların bir parçası olan laik din eğitimi yaklaşımı, Fransa’da Müslümanların tarihsel arka planı ve İslam din eğitiminin farklı boyutları, literatür taraması yöntemine başvurularak incelenmektedir. Araştırmada konjonktürel siyasi gelişmelerin etkisiyle katı/militan laikliğin uygulandığı Fransa’da, toplumsal hayattaki değişim, gelişim, ihtiyaç ve beklentiler ile bir arada yaşama arzusunun neticesi olarak din eğitimi konusunda yeni yönelimlerin ortaya çıktığı ve bu sürecin Müslümanların din eğitimi taleplerini olumlu yönde etkilediği sonucuna varılmıştır.