Tarih Ders Kitaplarında Değerler ve Değer Aktarım Yaklaşımları

Değer, bireyin amaçları ve ihtiyaçları doğrultusunda olguya yüklediği belirli nitelik ve anlamlar ile belirlenen tavır ve davranışlar olarak tanımlanabilir. Bireyin kendi tercihlerine bağlı olarak sergilediği davranışlara kaynaklık etmesinin yanında değer, davranışları yargılamayı sağlayacak anlayışları da içerisinde barındırmaktadır. Ayrıca zamandan bağımsız olmayan, toplumun çoğunluğu tarafından kabul gören değerlerin, eğitim yoluyla yeni nesillere aktarılması, değerlere ve değer eğitimine özel bir anlam yüklemiştir. Bireylerde egemen söylemin istediği yönde davranış değişikliği öngören eğitim faaliyetleri içerisinde yer alan tarih dersleri, sadece geçmişin bilgisini öğretmekle kalmayıp değer aktarımını da içerisinde barındırmaktadır. Tarih dersleri, öğrencilere belli değerleri kazandırmakta ya da bu değerlerin sorgulanmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı Türkiye’de 2018 yılında gerçekleşen müfredat değişikliğinin ardından yenilenen ortaöğretim tarih ders kitaplarında yer alan değerlerin ve değer aktarım yaklaşımlarının neler olduğunu ortaya çıkarmaktır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılarak doküman incelemesi yapılmıştır. Araştırmada 9, 10, 11. sınıf tarih ders kitapları ile 12. sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders kitapları örneklem olarak seçilmiştir. Ders kitaplarındaki değerler ve değer aktarım yaklaşımlarının neler olduğu ve ifade etmiş olduğu anlamlar betimsel analiz ve içerik analizi yapılarak tespit edilmiştir. Sonuç olarak ders kitaplarında yer alan kök değerlerin, evrensel ve geleneksel anlayış odaklı karakter eğitiminde yer alan değerlerden meydana geldiği ortaya çıkmıştır. Mevcut değerlerin aktarımında sıklıkla tercih edilen yöntemin, birçok değerin doğrudan öğrenciye aktarıldığı değerleri telkin etmek veya aşılamak olduğu tespit edilmiştir.

The value can be defined as the attitudes and behaviors determined by the specific qualities and meanings that the individual attributes to the phenomenon in line with the goals and needs of the individual. In addition to be a source of an individual's behaviors, value also includes understandings that will enable to judge behaviors. The transfer of values to new generations through education has given a special meaning to value education. History lessons, which are among educational activities that envision a behavioral change in individuals through education programs, not only teach the knowledge of the past but also include value transfer. History lessons bring certain values to students or enable them to be questioned. In this context, the purpose of the study reveals that after the renewed curriculum changes take place in Turkey in 2018 the value of secondary school history textbooks located and the value transfer approach in this book. In the research, 9th, 10th, 11th-grade history textbooks and 12th grade T.C. textbooks of Revolution History and Kemalism were examined. Values and value transfer approaches in textbooks and the meanings they expressed were determined by making descriptive analysis and content analysis. As a result, it is revealed that the root values in the textbooks are composed of the values included in the universal and traditional understanding-oriented character education. It has been determined that the method preferred frequently in the transfer of existing values is to suggest or instill values in which many values are directly transferred to the student.