Sub-Village (Dependent Settlements) Settlements Located on the Amanos Mountains (Hatay Provincial Border)

Öz

eography is a social science that focuses on people, evaluating the social and cultural characteristics of human communities within their spatial units and comparing and relating them to their surroundings. While humans are one of the fundamental elements of geography, it is impossible to consider, evaluate, and produce anything without taking into account the human factor within their natural environment. The distribution of settlements on the Amanos Mountain Range and the number of sub-village, village and town-like settlements within the district administrative areas in this region is quite high. There are 96 village and town-like settlements within the study area, while 15 urban-like settlements are also located within the administrative boundaries. In the west of the mountain range, there are 41 villages and towns belonging to the districts of Dörtyol, Payas, İskenderun and Arsuz. In the east of the mountain range, there are 55 villages and towns belonging to the districts of Hassa, Kırıkhan, Antakya and Samandağ. There are 9 villages and towns within the boundaries of the Belen district, which is located on the pass area, while the Belen district centre has an urban character in functional terms. The distribution of settlements affiliated with villages in the Amanos Mountains was examined, taking into account the years 1980 and 2020. The study’s original value lies in the fact that it was limited to a geographical unit rather than an administrative boundary as the research area. The distribution of settlements (sub-village, villages, towns, cities) established on the Amanos Mountain range between 1980 and 2020 was determined by scanning topographic maps at scales of 1:25,000 and 1:100,000. It should be noted that the most important of the sub-village settlements are the highland settlements. Relevant literature, information, documents, and topographic maps prepared in different periods were used to clearly present the subject in the research area. These materials constitute important data sources for revealing the findings of the study. Various visual representation techniques were used for the data analysis of the study.

Anahtar Kelimeler

• Amanos Mountain
• Hatay
• Rural settlements
• Sub-village settlements

Amanos Dağları (Hatay İl Sınırı) Üzerinde Yer Alan Köy-Altı (Köyün Bağlısı) Yerleşmelerinin Dağılışı

Öz

Coğrafya konusu insan olan, insan topluluklarının toplumsal ve kültürel özelliklerini bulundukları mekân ünitesi içerisinde değerlendiren ve çevresiyle karşılaştırıp ilişkilendirebilen sosyal bir bilimdir. İnsan, coğrafya ilminin temel unsurlarından birisi olmakla birlikte, insan faktörünü yaşadığı doğal ortamdan ayrı düşünmek, değerlendirmek ve bir şeyler ortaya koymak imkânsızdır. Amanos Dağlık kütlesi üzerindeki yerleşmelerin dağılışlarının ve bu alandaki ilçe idari sahaları içerisine giren köy-altı, köy ve kasaba karakterli yerleşmelerin sayısı oldukça fazladır. Çalışma alanı içerisinde 96 tane köy ve kasaba karakterli yerleşme bulunurken 15 tane de şehirsel karakterli yerleşmenin idari sınırları yer almaktadır. Dağlık kütlenin batısında Dörtyol, Payas, İskenderun ve Arsuz ilçelerine ait 41 köy ve kasaba karakterli yerleşme bulunmaktadır. Dağlık kütlenin doğusunda ise Hassa, Kırıkhan, Antakya ve Samandağ ilçelerine bağlı köy ve kasaba karakterli yerleşme sayısı 55’dir. Geçit alanı üzerinde kurulmuş olan Belen ilçesi sınırlarında 9 tane köy ve kasaba karakterli yerleşme bulunurken Belen ilçe merkezi fonksiyonel olarak şehirsel karakter taşımaktadır. Amanos Dağları’nda köyün bağlısı durumunda olan yerleşmelerin 1980 ve 2020 yıllları dikkate alınarak dağılışları ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Çalışmada bir idari sınırdan ziyade bir coğrafi ünitenin araştırma sahası olarak sınırlandırılmış olması özgün değerini ortaya koymaktadır. Amanos Dağlık kütlesi üzerinde kurulmuş olan yerleşmelerin (köy-altı, köy, kasaba, şehir) 1980 ve 2020 yıllarına ait dağılışları 1/25.000 ve 1/100.000 ölçekli topoğrafya haritaları taranmak suretiyle ortaya çıkarılmıştır. Köy-altı yerleşmeleri içerisinde en önemlisinin yayla yerleşmeleri olduğunu belirtmek gerekir. Araştırma sahasında konunun net bir şekilde ortaya konulması için ilgili literatür, bilgi, belge ve farklı dönemlerde hazırlanmış topoğrafya haritaları kullanılmıştır. Bu materyaller çalışma bulgularının açığa çıkarılması açısından önemli veri kaynaklarını oluşturmaktadır. Çalışmanın veri analizi için çeşitli görsel ifade teknikleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Amanos Dağları
• Hatay
• Kırsal yerleşmeler
• Köy altı yerleşmeleri

Kaynakça

1. Alagöz, C.A. (1944). Coğrafya gözüyle Hatay, A.Ü. DTCF Dergisi, II(2), s.203-216, Ankara.
2. Alagöz, C.A. (1993). Türkiye’de yaylacılık araştırmaları, A.Ü. Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Türkiye Coğrafyası Dergisi, 2, s.1-51, Ankara.
3. Başer, T. & Karagel E. (2024). Dörtyol ilçesi (Hatay) kırsal yerleşmelerinin kuruluş ve gelişmesinde nüfus faktörü, International Journal of Human Studies, Uluslararası İnsan Çalışmaları Dergisi, 7(13), 140-164. Doi: 10.35235/uicd.1453595
4. Bazin, M. (1994). Orta Toros Yörüklerinden Sarıkeçili aşireti, (Çeviren: Hamdi Kara) Anakara Üniversitesi, Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 3, s.323-350, Ankara.
5. Ceylan, S. (2001). Burdur gölü kıyılarında kışla yerleşmeleri, Doğu Coğrafya Dergisi, 7(6), s.7-27, Erzurum.
6. Darkot, B. (2001). İslam ansiklopedisi, Belen maddesi, MEB Devlet Kitapları (5. Baskı), C:2, s.473-475, İstanbul.
7. Durmuş, E. & Çağlıyan, A. (2009). Tunceli ilinde yaylacılık, Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları, 8(1), s.84-102, ISSN: 1303-4618.
8. Durmuş, E. (2020). Kargapazarı dağları ve çevresinde (Erzurum kuzeydoğusu) yaylacılık faaliyetleri, İstanbul Üniversitesi Coğrafya Dergisi, 40, 91-108, Doi: 10.26650/JGEOG2019-0056/ http://jgeography.istanbul.edu.tr

9. Erinç, S. (1973). Türkiye: insan ve ortam, İ.Ü. Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 10, s.18-19, İstanbul.
10. Geray, C. (1975). Türkiye’de kırsal yerleşme düzeni ve köy kent yaklaşımı, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 30(1), s.45-66, Ankara. http://doi.org/10.1501/SBFder_0000000919
11. Gürbüz, O. (1998). Van gölü çevresindeki kır yerleşmesi, Coğrafya Dergisi, 6, s.93-135.
12. İzbırak, R. (1992). Coğrafya terimleri sözlüğü, MEB Yayınları, Öğretmen Kitapları Dizisi: 157, İstanbul.
13. İzbırak, R. (1996). Türkiye I, II, MEB Yayınları. İstanbul.
14. Karaboran, H.H. (1985). İki eğreti yerleşme şekli “banı” ve “pey”, Türk Dünyası Araştırmaları, 39, s.83-104, İstanbul.
15. Karaboran, H.H. (1986). İslâhiye ve Hassa’nın kuruluşundan önce yöredeki yerleşme durumu, İ.Ü. Edebiyat Fak. 5. Milletler Arası Türkoloji Kongresi (23-28 Eylül 1985), Tebliğler III. Türk Tarihi C:1, s.303-329, İstanbul.
16. Karagel E. (2024). The Impact of the establishment of heavy industry (İsdemir) on Payas (Hatay) district, Turkish Studies, 19(3), 1333-1358. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.77488
17. Ocak, B. & Karagel E. (2024). İskenderun’da (Hatay) sanayileşmeye bağlı göçler ve değişen kentsel doku, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 799-821. Doi: 10.33437/ksusbd.1469151
18. Özgür, E. M. (2010). Yerleşme coğrafyasına giriş, Ankara Üniversitesi Coğrafya Bölümü Ders Notları, s.142, Ankara.
19. Saraçoğlu, H. (1989). Akdeniz bölgesi, MEB. İstanbul.
20. Sevgen, N. (1967). Küçükali Oğulları ve Payas, Tarih Konuşuyor, 7(44), s.3349-3353, Halk Basımevi, İstanbul.
21. Şaroğlu, G. (2013). Antik kaynaklarda Amanos ve Kasion dağı, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 59-69.
22. Tanoğlu, A. (1954). İskân coğrafyası, esas fikirler, problemler ve metod, Türkiyat Mecmuası, XI(27), s.1-32, İstanbul.
23. Tunçdilek, N. (1967). Türkiye iskân coğrafyası kır iskânı (Köy-altı iskân şekilleri), İ.Ü. Coğ. Ens. Yay. No:49, İstanbul.
24. Tunçel, H., Gürgen, G., Çiçek, İ. & Doğu, A.F. (2004). Doğu Karadeniz dağlarında yaylacılık, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), s.49-66, Elazığ.
25. Türkmen, A.F. (1937). Mufassal Hatay, 1. Cild-Coğrafya, Cumhuriyet Matbaası, İstanbul.
26. Üçeçam Karagel, D. (2018-a). Hatay ili yerleşme coğrafyası I (Yerleşmelerin kuruluşu, gelişmesi ve idari coğrafya özellikleri), Pegem Akademi Yayınları, Ankara. ISBN: 978-605-241-221-3
27. Üçeçam Karagel, D. (2018-b). Hatay ili yerleşme coğrafyası II (Yerleşme tipleri, dağılışı ve meskenler), Pegem Akademi Yayınları, Ankara. ISBN: 978-605-241-457-6
28. Yılmaz, C. (2019). Türkiye kırsal yerleşme coğrafyası literatürü, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 17(34), s.519-560
29. Yücel, T. (1995). Türkiye’nin kır yerleşmeleri ve tipleri üzerine yeni görüşler, Türk Kültürü Araştırmaları, XXXI(1-2), s.447-469, Ankara.
30. Harita Genel Komutanlığı, 1/25.000 ölçekli topoğrafya paftaları (O36a2, O36a3, O36b1, O36b2, O36b3, O36b4, O36c1, O36d3, P36a1, P36a2, P35b3, P36a4, P35c1, P35c2, P36d1, P35c3), Ankara.
31. Harita Genel Komutanlığı, 1/100.000 ölçekli topoğrafya paftaları (O36, O37, P35, P36, P37, R35, R36), Ankara. Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü, (1984). Köy envanter etütleri 1981, Hatay Kitapçığı ve İlçelerine Ait Köy Bilgileri, Ankara.
32. TBMM (2012). 12.11.2012 Tarih ve 6360 Sayılı “On üç ilde büyükşehir belediyesi ve yirmi altı ilçe kurulması ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanun”, Resmi Gazete Tarih: 06.12.2012, Sayı: 28489.
33. TDK (Türk Dil Kurumu), (1932). Güncel Türkçe sözlük, Ankara.