Sınıf Öğretmenlerinin Sınıf Yönetiminde Karşılaştıkları İstenmeyen Öğrenci Davranışlarına Yönelik Görüşlerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetimi sürecinde karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışlarını, bu davranışların altında yatan nedenleri ve öğretmenlerin geliştirdikleri başa çıkma stratejilerini derinlemesine incelemektir. Nitel araştırma desenlerinden durum çalışması çerçevesinde yürütülen bu çalışmada, veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılmış; Karaman il merkezindeki ilkokullarda görev yapan 35 sınıf öğretmeniyle gerçekleştirilen görüşmeler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Öğretmenler, en sık karşılaştıkları olumsuz davranışları; söz almadan konuşma, ders sırasında sohbet etme, öğretmenin sözünü kesme ve derse karşı ilgisizlik gibi iletişim temelli sorunlar olarak tanımlamışlardır. Bu tür davranışlarla başa çıkmak için ise bireysel iletişim kurma, olumlu pekiştirme, öğrenciye sorumluluk verme, rehberlik biriminden destek alma, sözlü uyarı, oturma düzenini değiştirme, göz teması kurma ve aileyle iş birliği yapma gibi çeşitli yöntemler kullandıklarını belirtmişlerdir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Elde edilen bulgular doğrultusunda, mesleğe yeni başlayan öğretmenlere yönelik sınıf yönetimi ve davranış kontrolü konularında hizmet içi eğitimler verilmesi, ayrıca öğrenme ortamının iyileştirilmesi için sınıf mevcutlarının azaltılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• istenmeyen öğrenci davranışları
• sınıf yönetimi
• öğretmen

An Examination of Classroom Teachers’ Views on Undesirable Student Behaviors Encountered in Classroom Management

Öz

The aim of this study is to examine in depth the undesired student behaviors that primary school teachers encounter during classroom management, the underlying reasons for these behaviors, and the coping strategies developed by the teachers. This study was conducted within the framework of a case study, one of the qualitative research designs. Semi-structured interview forms were used as the data collection tool, and interviews were conducted with 35 primary school teachers working in the central district of Karaman. The data were analyzed through content analysis. Teachers identified the most frequently encountered negative behaviors as communication-based problems such as speaking without permission, chatting during the lesson, interrupting the teacher, and lack of interest in the lesson. In order to cope with such behaviors, they reported using various strategies including establishing individual communication, positive reinforcement, assigning responsibilities to students, seeking support from the guidance unit, verbal warnings, changing seating arrangements, making eye contact, and collaborating with families. Based on the findings, it is recommended to provide in-service training on classroom management and behavior control, especially for novice teachers, and to reduce class sizes in order to improve the learning environment.

Anahtar Kelimeler

• Classroom management
• teacher
• undesirable student behaviors

Kaynakça

1. Akçadağ, T. (2005). Sorun davranışların yönetimi. H. Kıran (Ed.), Sınıf yönetimi. Ankara: Anı Yayıncılık.
2. Aksoy, N. (1999). Classroom management and student discipline in elementary schools of Ankara (Unpublished doctoral dissertation). University of Cincinnati.
3. Aksoy, S. (2013). Öğrencilerde görülen istenmeyen davranışların nedenleri ve çözüm yolları ile ilgili öğretmen ve veli görüşleri (Master’s thesis, Zirve Üniversitesi, Gaziantep, Turkey). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 394650)
4. Altınel, Z. (2006). Öğretmenlerin ve öğrencilerin bakış açılarından, İngilizce yabancı dil sınıflarında öğrenci istenmeyen davranışları (Master’s thesis, Çukurova Üniversitesi, Adana, Turkey). Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Arık, A. (2015). Ortaokul öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları; nedenleri, sonuçları ve çözüm önerileri (Şehitkamil ilçesi örneği) (Master’s thesis, Zirve Üniversitesi & Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Turkey). Sosyal Bilimler Enstitüleri, Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi ABD.
6. Arslan, H. (2007). İlköğretim okullarında istenmeyen davranışların düzeltilmesinde ödül ve cezanın öğrenci davranışları üzerindeki etkisi (Master’s thesis, Yeditepe Üniversitesi, Istanbul, Turkey). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. (Tez No. 214257)
7. Arslanoğan, O. (2017). Sınıf öğretmenlerinin istenmeyen öğrenci davranışlarıyla karşılaşma durumlarının incelenmesi (Kayseri ili örneği) (Master’s thesis, Erciyes Üniversitesi, Kayseri, Turkey). Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
8. Atcı, A. (2004). İlköğretim I. kademe öğretmenlerinin sınıf içi problem davranışlara yönelik müdahalelerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

9. Atıcı, M. (2002). Öğrenci istenmeyen davranışlarıyla baş etmede Türk ve İngiliz öğretmenlerin kullandıkları yöntemlerin karşılaştırılması. Eğitim Yönetimi Dergisi, 29, 9–26.
10. Atıcı, M. (2016). İlköğretim öğrencilerinin davranış problemleriyle baş etme konusunda öğretmen-psikolojik danışman iş birliğine ilişkin görüşlerin karşılaştırılması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(25), 55–68.
11. Atıcı, R. (2014). Sınıf içerisinde öğrenci davranışlarına etki eden etmenler. International Journal of Social Science, 28, 413–417.
12. Aymaz, U. (2018). Sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve kullandıkları başa çıkma yöntemleri (Unpublished master’s thesis). Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
13. Balcı, A. (2009). Sosyal bilimlerde araştırma: Yöntem, teknik ve ilkeler (9. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
14. Boyraz, A. (2007). İlköğretim okullarında görev yapan aday öğretmenlerin sınıfta karşılaştıkları disiplin sorunları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
15. Cafoğlu, Z. (1997). Eğitim ve demokratik kimlik. Yeni Türkiye, Demokrasi Özel Sayısı, 17, 594–598.
16. Celep, C. (2004). Sınıf yönetimi ve disiplini. Anı Yayıncılık.
17. Claessens, L. C. A., Tartwijk, J., Want, A. C., Pennings, H. J. M., Verloop, N., Brok, P. J., & Wubbels, T. (2017). Positive teacher– student relationships go beyond the classroom, problematic ones stay inside. The Journal of Educational Research, 110(5), 478– 493.
18. Cothran, D., Kulinna, P. H., & Garrahy, D. (2009). Attributions for and consequences of student misbehavior. Physical Education and Sport Pedagogy, 14(2), 155–167.
19. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & research design: Choosing among five approaches (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
20. Çapri, B., Balcı, A., & Çelikkaleli, Ö. (2010). İlköğretim öğretmenlerinin sınıf içi istenmeyen davranışlara ilişkin görüşlerinin karşılaştırılması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 89–102.
21. Çayak, S., & Ergi, D. Y. (2015). Öğretmen-veli iş birliği ile ilkokul öğrencilerinin sınıf içindeki istenmeyen davranışları arasındaki ilişki. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 11, 59–77.
22. Çelikkaleli, Ö., Balcı, F. A., Çapri, B., & Büte, M. (2009). Teacher views on the sources of students’ misbehaviours at primary schools. Elementary Education Online, 8(3), 625–636.
23. Demiroğlu, A. (2001). İlköğretim 1. kademe sınıf düzeninin sağlanmasında öğretmen özelliklerinin etkisi (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
24. Doğar, A. (2013). İlköğretim ikinci kademe (6, 7 ve 8. sınıflar) beden eğitimi derslerinde öğrencilerde görülen istenmeyen davranışlar ve öğretmenlerin yaklaşımlarının değerlendirilmesi (Tez No. 345305) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
25. Duman, R. (2019). Öğretmen görüşlerine göre sınıf içinde istenmeyen öğrenci davranışları ve çözüm yolları (Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
26. Durmaz, E. S. (2023). İlkokul birinci sınıfta istenmeyen öğrenci davranışlarının iyileştirilmesine yönelik öğretmen görüşleri (Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü).
27. Durulmuş, M. (2018). Bir kamu ilkokulunda öğrencilerin istenmeyen davranışlarının nedenlerine ve çözümüne ilişkin durum çalışması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
28. Ekinci, C. E., & Burgaz, B. (2009). İstenmeyen öğrenci davranışlarının öğretmen ve okuldan kaynaklanan nedenleri. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(22), 91–111.
29. Elban, L. (2009). İlköğretimdeki öğretmenlerin istenmeyen öğrenci davranışlarıyla karşılaşma ve çözüm bulma durumlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
30. Gage, N. L., & Berliner, D. C. (1986). Pädagogische Psychologie (G. Bach, Çev.). Psychologie Verlags Union. (Orijinal eser 1984 yılında yayımlanmıştır.)
31. Gangal, M. (2013). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin sınıfta istenmeyen davranışlarla başa çıkmaya yönelik uygulamaları ve sınıf yönetimi stratejileri hakkındaki inançlarının incelenmesi (Tez No. 344504) [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
32. Gökduman, G. (2007). Sınıf yönetiminde istenmeyen öğrenci davranışlarının resmi ilköğretim okulları ve özel ilköğretim okullarında mukayeseli incelenmesi (Kayseri ili örneği) (Tez No. 211770) [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
33. Gökyer, N., & Doğan, B. (2016). İstenmeyen öğrenci davranışları ve nedenlerine ilişkin yönetici ve öğretmen görüşleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 93–105.
34. Greenlee, A. R., & Ogletree, E. J. (1993). Teachers’ attitudes toward student discipline problems and classroom management strategies (ED364301).
35. Güder, S. Y., Alabay, E., & Güner, E. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıflarında karşılaştıkları davranış problemleri ve kullandıkları stratejiler. İlköğretim Online, 17(1), 414–430.
36. Gündoğdu, S. (2013). İlkokul ve ortaokul öğretmenlerinin sınıf yönetiminde istenmeyen öğrenci davranışlarına ilişkin görüşleri ve bu davranışlara karşı uyguladıkları stratejiler (Yüksek lisans tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
37. Güzel, H. (2014). Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenlerinin disiplini bozan öğrenci davranışlarına karşı tutumları (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
38. Hacıömeroğlu, N. (2015). Sınıf yönetimini olumsuz olarak etkileyen öğrenci davranışlarına yönelik öğretmen görüşleri [Yüksek lisans tezi, Yakın Doğu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Lefkoşa].
39. Houghton, S., Wheldall, K., & Merrett, F. (1988). Classroom behaviour problems which secondary school teachers say they find most troublesome. British Educational Research Journal, 14(3), 297–312.
40. Ilgar, Ş. (2004). Motivasyon aktiviteleri ve öğretmen. HAYEF Journal of Education, 1(2), 211–222.
41. Johnson, V. G. (1994). Control concepts of elementary pre-service teachers: Implications for teacher education. Teaching and Teacher Education, 10(1), 59–71.
42. Kahraman, C. (2006). Sınıf içi istenmeyen öğrenci davranışlarının önlenmesi ve giderilmesine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi].
43. Karakaş, B. N. (2005). İlköğretim birinci kademelerinde gözlemlenen istenmeyen davranışlar ve öğretmenlerin bunlarla başa çıkma yolları [Yüksek lisans tezi, Celal Bayar Üniversitesi].
44. Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68–86. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tushad/issue/31792/350444
45. Kayıkçı, M. (2013). İlkokullarda sınıf öğretmenlerinin sınıf içinde karşılaştıkları istenmeyen davranışlar ve bu davranışlarla baş etme yolları (Ödül ceza yöntemi) [Yüksek lisans tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
46. Kazu, H. (2002). İlköğretim sınıf öğretmenlerinin sınıf kurallarına ilişkin görüşleri ve uygulamaları. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9, 79–85.
47. Keleş, Z. (2010). İlköğretim okulları I. kademe sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetiminde karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve bu davranışlarla baş etme yöntemleri [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi].
48. Keskin, M. A. (2002). Sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve kullandıkları baş etme yolları [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
49. Kılıçoğlu, C. (2015). Sınıf içerisinde istenmeyen davranışlara karşı öğretmenlerin baş edebilme yöntem ve teknikleri [Yüksek lisans tezi, Toros Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
50. Kızıl, A. (2019). Öğretmenlerin görüşlerine göre istenmeyen öğrenci davranışları ve geliştirdikleri çözüm önerileri [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
51. King, N. J., Gullone, E., & Dadds, M. R. (1990). Student perceptions of permissiveness and teacher-instigated disciplinary strategies. British Journal of Educational Psychology, 60(3), 322–329.
52. Kokkinos, C. M. (2007). Job stressors, personality and burnout in primary school teachers. British Journal of Educational Psychology, 77(1), 229–243.
53. Kyriacou, C., & Martín, J. L. O. (2009). Beginning secondary school teachers’ perceptions of pupil misbehaviour in Spain. Teacher Development, 14(4), 415–426.
54. Mancini, A. (2017). Classroom management practitioners' perceptions of mandates and misconceptions. Journal of Classroom Interaction, 52(2), 52–60.
55. Martin, G., & Pear, J. J. (2019). Behavior modification: What it is and how to do it. Routledge.
56. Morgan, D. L. (1996). Focus groups as qualitative research (2nd ed., Vol. 16). New York, NY: Sage Publications.
57. Ocak, B. (2004). İlköğretim 4. ve 5. sınıf öğrencilerinin okula ait olma duyguları ve bazı sosyo-demografik özelliklerinin gösterdikleri istenmeyen davranışlarla ilişkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
58. Ocakcı, E., & Samancı, O. (2017). Birleştirilmiş sınıf öğretmenlerinin sınıf yönetimi yeterlilikleri ve sınıf yönetimi ile ilgili görüşlerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 604–620.
59. Oymak, E. (2018). Sınıf öğretmenlerinin algılarına göre istenmeyen öğrenci davranışları; kaynakları, sonuçları ve çözüm önerileri [Yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
60. Özdemir, İ. E. (2004). İstenmeyen davranışlar. Ş. Ercetin & M. Ç. Özdemir (Ed.), Sınıf yönetimi içinde. Asil Yayın Dağıtım.
61. Özer, B., Gelen, İ., & Duran, V. (2016). Deneyimsiz öğretmen davranışları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(98), 822–836.
62. Özsezer, M. S. B., Canbazoğlu, H. B., & Tarım, K. (2022). Özel yetenekli öğrenciler ile çalışan öğretmenlerin sınıf yönetimine ilişkin görüşleri. Ege Eğitim Dergisi, 23(2), 81–101.
63. Öztürk, N. (2001). Sınıf öğretmenlerinin istenmeyen öğrenci davranışlarına ilişkin görüşleri [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi].
64. Pala, A. (2005). Sınıfta istenmeyen öğrenci davranışlarını önlemeye dönük disiplin modelleri. Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (13), 171–181.
65. Parlak, H. (2020). İmam hatip ortaokullarında öğretmen görüşlerine göre istenmeyen öğrenci davranışları ve bunlarla başa çıkmada kullandıkları yöntemlerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi & İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi].
66. Patton, M. Q. (2005). Qualitative Research. New York: John Wiley & Sons, Ltd
67. Pokay, P., & Blumenfeld, P. C. (1990). Predicting achievement early and late in the semester: The role of motivation and use of learning strategies. Journal of Educational Psychology, 82(1), 41–50.
68. Punch, K. F. (2005). Sosyal araştırmalara giriş (D. Bayrak, H. B. Arslan & Z. Akyüz, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi.
69. Rhodes, R. (2010). Teacher's perceptions regarding the impact of classroom techniques on negative behavior in northeast Georgia (Doctoral dissertation). ProQuest Dissertations & Theses Global (Order No. 3421359).
70. Sadık, F. (2000). İlköğretim I. aşama sınıf öğretmenlerinin sınıfta gözlemledikleri problem davranışlar (Tez No. 99622) [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Adana]. YÖK Tez Merkezi.
71. Sadık, F. (2006). Öğrencilerin istenmeyen davranışları ve bu davranışlarla baş edilme stratejilerinin öğretmen, öğrenci ve veli görüşlerine göre incelenmesi ve Güvengen Disiplin Modeli temele alınarak uygulanan eğitim programının öğretmenlerin baş etme stratejilerine etkisi (Doktora tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
72. Sayın, N. (2001). Sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları istenmeyen öğrenci davranışları ve bu istenmeyen davranışların nedenlerine ilişkin görüşleri ile istenmeyen davranışları önleme yöntemleri [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
73. Serttaş, O. (2016). Sınıfta istenmeyen öğrenci davranışlarını önlemede öğretmenlerin kullandığı yöntemler [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
74. Şahin, S., & Arslan, M. C. (2014). Öğrenci ve öğretmen görüşlerine göre istenmeyen öğrenci davranışlarına karşı kullanılan öğretmen stratejilerinin öğrenciler üzerindeki etkileri. Electronic Turkish Studies, 9(2).
75. Tulley, M., & Chiu, L. H. (1995). Student teachers and classroom discipline. The Journal of Educational Research, 88(3), 164– 171.
76. Türnüklü, A., & Galton, M. (2001). Türk ve İngiliz ilkokullarında öğrencinin istenmeyen davranışları. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(3), 19–28.
77. Ünal, A., & Cemaloğlu, N. (2021). Eğitim kurumlarında karşılaşılan istenmeyen davranışların basında çıkan haberler aracılığıyla incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2021(17), 45–71.
78. Vogt, W. P., Gardner, D. C., & Haeffele, L. M. (2012). When To Use What Research Design. New York: Guilford Press.
79. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
80. Yıldız, B. (2006). Sınıf öğretmenlerinin istenmeyen davranışlarda kullandıkları önleyici yaklaşımlara ve kullanılan bu yaklaşımların etkililiğine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü].
81. Yüksel, A. (2005). İlköğretim 1. kademe 1., 2. ve 3. sınıflarda istenmeyen öğrenci davranışlarına ilişkin öğretmen gözlem ve görüşleri (Tez No. 190140) [Yüksek lisans tezi, Kocatepe Üniversitesi-Afyon]. YÖK Tez Merkezi.
82. Zengin Bağcı, P. (2010). İlköğretim okullarında çalışan öğretmenlerin sınıf yönetimi becerileri ve başa çıkma davranışları arasındaki ilişki [Yüksek lisans tezi, Yeditepe Üniversitesi, İstanbul].