ÇOCUK HAKLARI PERSPEKTİFİNDEN ULUSAL BASINDA YER ALAN ÇOCUK HABERLERİ

Öz

İletişim teknolojilerindeki hızlı dönüşüm, çocukların medya içeriklerine erken yaşta maruz kalmasını artırmış ve ulusal basında çocuk temsilinin çocuk hakları bağlamında yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu çalışma, Türkiye'de yüksek tirajlı üç ulusal gazetede (Sözcü, Hürriyet, Sabah) 2020–2024 yılları arasında yayımlanan çocuk merkezli haberleri; tema, hedef kitle ve temsil biçimleri açısından BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin yaşama, gelişim, korunma ve katılım hakları ekseninde incelemeyi amaçlamıştır. Betimsel nitel desende yürütülen araştırmada basılı ve çevrimiçi arşivler taranmış; 2.295 haber arasından ölçütlere uyan 127 haber, içerik analizine alınmıştır (Sözcü=47, Hürriyet=49, Sabah=31). Araştırmacılar tarafından geliştirilen doküman analizi değerlendirme listesiyle haberler işlev, konu, çocuk temsili, odak ve hedef kitle boyutlarında kodlanmıştır. Güvenirlik, iki araştırmacının karşılıklı kontrolüyle sağlanmıştır. Bulgular, haberlerin ağırlıklı olarak çocuk gelişimi (%45,67) ve çocuk sağlığı (%24,41) temalarında yoğunlaştığını ortaya koymuştur. Hedef kitlenin büyük çoğunluğunu ebeveynler (%53,54) ve kamuoyu (%43,31) oluştururken; çocuklar en sık "gelişim sürecindeki çocuk" (%41,73) ve "risk altındaki çocuk" (%29,13) olarak temsil edilmiştir. Çocuğun aktif katılımını yansıtan temsil biçimleri ise oldukça sınırlı kalmıştır (her biri %0,79). Dil ve duygu çerçevesinde uyarı, kaygı ve korku baskın örüntüler olarak öne çıkmıştır. Sonuç olarak ulusal basında çocuk haberciliğinin belirgin biçimde risk ve tehdit odaklı bir çerçevede kurgulandığı görülmektedir. Çocukların korunma ve katılım haklarının güvence altına alınması için çocuk haklarına dayalı etik ilkelerin benimsenmesi, kimlik ve mahremiyet ihlallerini önleyen katılımcı ve destekleyici çerçevelerin yaygınlaştırılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk Hakları
• Ulusal Basın
• Çocuk Haberleri
• Medya Temsili
• BM Çocuk Hakları Sözleşmesi.

CHILD NEWS IN THE NATIONAL PRESS FROM A CHILDREN’S RIGHTS PERSPECTIVE

Öz

The rapid transformation in communication technologies has increased children’s early exposure to media content and necessitated a reassessment of child representation in the national press in the context of children’s rights in Türkiye. This study aims to examine child-centered news published between 2020 and 2024 in three high-circulation national newspapers in Türkiye (Sözcü, Hürriyet, and Sabah) in terms of theme, target audience, and forms of representation, within the framework of the UN Convention on the Rights of the Child’s pillars of survival, development, protection, and participation rights. In this descriptive qualitative study, printed and online archives were searched; among 2,295 news stories, 127 news items meeting the criteria were included in the content analysis (Sözcü=47, Hürriyet=49, Sabah=31). Using a document analysis evaluation list developed by the researchers, the news articles were coded according to the dimensions of function, topic, child representation, focus, and target audience. Reliability was ensured through mutual checks by the two researchers. Findings revealed that the news predominantly focused on themes of child development (45.67%) and child health (24.41%). The vast majority of target audiences consisted of parents (53.54%) and the general public (43.31%); children were most frequently represented as “child in the development process” (41.73%) and “child at risk” (29.13%). Forms of representation reflecting the child’s active participation were notably limited (0.79% each). Warning, anxiety, and fear emerged as dominant patterns in terms of language and emotional framing in the newspaper articles. The results show that children’s journalism in the national press is overwhelmingly constructed within a risk- and threat-focused framework. To guarantee the protection and participation rights of children, it is necessary to adopt ethics based on children’s rights and promote participatory and supportive frameworks that prevent identity and privacy violations.

Anahtar Kelimeler

• Children's Rights
• National Press
• Child News
• Media Representatin
• UN Convention On The Rights Of The Child.

Kaynakça

1. AAP Council on Communications and Media. (2016). Media use in school-aged children and adolescents. Pediatrics, 138(5), e20162592. https://doi.org/10.1542/peds.2016-2592
2. Ardıç Çobaner, A. (2015). Çocuk hakları bağlamında Suriyeli mülteci çocukların haberlerde temsili/Representation of Syrian refugee children in news in the context of children rights. Marmara İletişim Dergisi, (24), 27-54. https://doi.org/10.17829/midr.20152419996
3. Bang, H., & Reece, B. B. (2003). Minorities in children’s television commercials: New, improved, and stereotyped. Journal of Consumer Affairs, 37(1), 42-67. https://doi.org/10.1111/j.1745-6606.2003.tb00439.x
4. Bell, P. (2001). Content analysis of visual images. T. van Leeuwen & C. Jewitt (Eds.), Handbook of visual analysis içinde (10-34), Sage.
5. Bilgiç, E. E. (2024). Turkish media coverage of children’s relation to the digital world: From “moral panic” to the recognition of opportunities and rights. Global Studies of Childhood, 14(4), 372-389. https://doi.org/10.1177/20436106241252359
6. Bulut Pedük, Ş. (2015). Çocukların hak ettiği eğitimi almalarında onların gelişim haklarını bilen ve dikkate alan okul öncesi öğretmenleri olabilmek. Milli Eğitim Dergisi, 45(206), 97-105. https://izlik.org/JA28PA74JC
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
8. Canbulut, T. (2025). The representation of children’s rights in Cumhuriyet newspaper: A thematic analysis in a socio-political context. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (42), 72-96. https://doi.org/10.16878/gsuilet.1677221

9. Comer, J. S., Furr, J. M., Beidas, R. S., Weiner, C. L., & Kendall, P. C. (2008). Children and terrorism-related news: Training parents in coping and media literacy. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 76(4), 568-578. https://doi.org/10.1037/0022-006X.76.4.568
10. Corrigan, P. W., & Miller, F. E. (2004). Shame, blame, and contamination: A review of the impact of mental illness stigma on family members. Journal of Mental Health, 13(6), 537-548. https://doi.org/10.1080/09638230400017004
11. Çakmak, E. (2013). Çocuk hakları ve medya okuryazarlığı eğitimi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(22), 209-224.
12. Dağ, H., Doğan, M., Sazak, S., Kaçar, A., Yılmaz, B., Doğan, A., & Arıca, V. (2015). Current approach to child rights. Cukurova Medical Journal, 40(1), 1-5. https://doi.org/10.17826/cutf.02147
13. Damlapınar, Z., & Işık, U. (2017). Sağlık içerikli basın haberleri ve çocuğa yaklaşımı: Bir içerik analizi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 5(1), 373-398. https://doi.org/10.19145/gumuscomm.307952
14. Doğrucan, A., & Yıldırım, Z. (2011). Yazılı basında çocuk istismarı haberlerinin incelenmesi: Cumhuriyet, Hürriyet, Posta, Sabah, Yeni Şafak ve Zaman gazeteleri örneğinde. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 176-194.
15. Durgeç, P. (2020). A research on children’s representations in the Turkish press in the context of ethical responsibility of the media. Uluslararası Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli Dergisi, 3(2), 53-71. https://doi.org/10.33464/mediaj.829045
16. Erdem, B. N., & Kaynar, A. (2022). “Sesimizi duyan var mı?”: İzmir depremi konulu televizyon haberlerinde çocukların temsili. Selçuk İletişim, 15(2), 737-766. https://doi.org/10.18094/JOSC.1113783
17. Gigli, S. (2004). Children, youth and media around the world: An overview of trends & issues (UNICEF Report). UNICEF.
18. Gray, P. S., Williamson, J. B., Karp, D. A., & Dalphin, J. R. (2007). Content analysis. In The research imagination: An introduction to qualitative and quantitative methods (pp. 283–304). Cambridge University Press.
19. Ho, G. W., & Chan, A. C. (2018). Media portrayal of a hidden problem: An analysis of Hong Kong newspaper coverage of child maltreatment in 2016. Child Abuse & Neglect, 83, 62-73. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2018.07.002
20. İbiş, Ö., Ogelman, H. G., & Özdemir, C. (2025). Çocuk Hakları Açısından Çizgi Filmler. Türkiye Eğitim Dergisi, 10(1), 101-117. https://doi.org/10.54979/turkegitimdergisi.1663710
21. Jabeen, T. (2014). Child protection data: An analysis of newspapers coverage of child protection issues in Pakistan. South Asian Studies: A Research Journal of South Asian Studies, 29(1), 125-136.
22. Jeffery, C. P. (2019). Media technologies of the family: Parental anxieties, practices and knowledges in the digital age (Doktora tezi). University of Canberra, Canberra.
23. Kahriman, G. (2013). Yazılı ve görsel basında çocuk haberlerinin seçiminde eşik bekçilerinin rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Arel Üniversitesi, İstanbul.
24. Kanbir, F., & Somuncu, M. (2023). Siirt Gazetesi’ndeki çocuk ve oyun temalı haber metinlerinin söylem çözümlemesi (1990–2021). Erciyes Akademi, 37(2), 596-621. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.129724
25. Karaboğa, M. T. (2018). Medya çağında çocuk ve çocuk kültürü: Şiddet ve tüketim kültürünün yansımaları. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 1-17.
26. Karataş, E. O. (2022). Çocuk odaklı haberlerin ana akım ve alternatif medyada sunumu: İzmir depremi örneği. Uluslararası Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli Dergisi, 5(2), 302-326. https://doi.org/10.33464/mediaj.1170727
27. Kaygısız, M., & Dingin, A. E. (2025). Çocukların dijital medyada haberleştirilme biçimi: İnternet gazeteciliği üzerine bir analiz. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları, 3(12), 47-59.
28. Kleemans, M., de Leeuw, R. N., Gerritsen, J., & Buijzen, M. (2017). Children’s responses to negative news: The effects of constructive reporting in newspaper stories for children. Journal of Communication, 67(5), 781-802. https://doi.org/10.1111/jcom.12324
29. Koç, F., & Paslı, F. (2021). Çocuğa yönelik istismar ve ihmal olaylarının haberdeki temsilinin çocuk hakları bağlamında incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(1), 97-121. https://doi.org/10.33417/tsh.793372
30. Kunkel, D., Smith, S., Suding, P., & Biely, E. (2002). Coverage in context: How thoroughly the news media report five key children’s issues. Casey Journalism Center on Children and Families.
31. Lauricella, A. R., Cingel, D. P., Beaudoin-Ryan, L., Robb, M. B., Saphir, M., & Wartella, E. A. (2016). The Common Sense census: Plugged-in parents of tweens and teens. Common Sense Media.
32. Lee, S. J. (2013). Parental restrictive mediation of children’s internet use: Effective for what and for whom? New Media & Society, 15(4), 466-481. https://doi.org/10.1177/1461444812452412
33. Lonne, B., & Gillespie, K. (2014). How do Australian print media representations of child abuse and neglect inform the public and system reform? Child Abuse & Neglect, 38(5), 837-850. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2014.04.021
34. MediaWise, & UNICEF. (2005). The media and children’s rights: A resource for journalists by journalists (2nd ed.). MediaWise.
35. Mello, S., & Tan, A. S. (2016). Who’s responsible? Media framing of pediatric environmental health and mothers’ perceptions of accountability. Journal of Health Communication, 21(12), 1217-1226. https://doi.org/10.1080/10810730.2016.1240267
36. Mousoulidou, M., Taxitari, L., & Christodoulou, A. (2024). Social media news headlines and their influence on well-being: Emotional states, emotion regulation, and resilience. European Journal of Investigation in Health, Psychology and Education, 14(6), 1647-1665. https://doi.org/10.3390/ejihpe14060109
37. Muppalla, S. K., Vuppalapati, S., Reddy Pulliahgaru, A., & Sreenivasulu, H. (2023). Effects of excessive screen time on child development: An updated review and strategies for management. Cureus, 15(6), e40608. https://doi.org/10.7759/cureus.40608
38. Nazlı, R. S., Çat, A. K., & Kayadayı, A. (2021). Çocuk konulu haberlerin medyada temsili. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 325-350. https://doi.org/10.19145/e-gifder.825732
39. Neuhaus, R., & O’Connor, E. (2025). The interplay between sensationalism and scientific information framing: Examining the representation of screen time research online and on social media in the United States. Journal of Children and Media, 19(3), 619-633. https://doi.org/10.1080/17482798.2025.2455566
40. Notley, T., Zhong, H. F., Dezuanni, M., & Gilbert, S. (2023). Comparing children’s and teens’ news engagement practices. Journal of Youth Studies, 26(7), 878-893. https://doi.org/10.1080/13676261.2022.2053667
41. Özcan, A., & Tugen, B. (2014). Geleneksel medya olarak gazete ve radyoda yeni iletişim uygulamalar. III. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı–III (Siyaset, Uluslararası İlişkiler, İktisat, İletişim) içinde (259-270). Sakarya.
42. Peters, C. (2011). Emotion aside or emotional side? Journalism, 12(3), 297-316. https://doi.org/10.1177/1464884910388224
43. Ponte, C. (2007). Mapping news on children in the mainstream press. European Societies, 9(5), 735-754. https://doi.org/10.1080/14616690701412855
44. Serin, H. (2019). Sosyal medyada çocuk hakları ihlalleri: Ebeveynler ve öğretmenler farkında mı? Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 1005-1031. https://doi.org/10.17494/ogusbd.555107
45. Sims, C. D. L. (2008). Invisible wounds, invisible abuse: The exclusion of emotional abuse in newspaper articles. Journal of Emotional Abuse, 8(4), 375-402. https://doi.org/10.1080/10926790802480422
46. Slopen, N. B., Watson, A. C., Gracia, G., & Corrigan, P. W. (2007). Age analysis of newspaper coverage of mental illness. Journal of Health Communication, 12(1), 3-15. https://doi.org/10.1080/10810730601091292
47. Sutherland, G., McCormack, A., Easteal, P., Holland, K., & Pirkis, J. (2016). Media guidelines for the responsible reporting of violence against women: A review of evidence and issues. Australian Journalism Review, 38(1), 5-17.
48. Şahin Morkan, M., & Güngör, G. (2024). Suça sürüklenen çocuklarla ilgili yayınlanan haberlerin analizi: Hürriyet gazetesi örneği. Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 291-304. https://doi.org/10.58241/ksbd.24
49. Şirin, M. R. (2011). Çocuk hakları ve medya üzerine bir ön bakış. M. R. Şirin içinde, Çocuk Hakları ve Medya El Kitabı (11-18). Çocuk Vakfı Yayınları.
50. Taylor, J., Boisvert, D., Sims, B., & Garver, C. (2013). An examination of gender and age in print media accounts of child abductions. Criminal Justice Studies, 26(2), 151-167. https://doi.org/10.1080/1478601X.2012.724683
51. Tok, A. İ., Güneş, N., Güngör, İ., & Aytekin, Ç. (2019). Yazılı basında çocuk haberlerinin sunumu. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (5), 542-554. https://doi.org/10.21733/ibad.627439
52. Tokuç, H., & Duyan, V. (2021). Sosyal medya, aile ve çocuk etkileşiminin çocuk hakları bağlamında incelenmesi. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 1(1), 46-66. https://izlik.org/JA62CG75TX
53. Tutar, C. (2014). Yazılı basında çocuk haklarının temsili: Hürriyet, Cumhuriyet, Sabah ve Zaman gazeteleri üzerinde yapılan bir araştırma. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 9(34), 5760–5786. https://doi.org/10.19168/jyu.75919
54. Villani, S. (2001). Impact of media on children and adolescents: A 10-year review of the research. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 40, 392-401.
55. Uzochukwu, C. E., Morah, N. D., & Okafor, E. G. (2015). Coverage of child rights and protection issues: Analysis of selected broadcast media in Nigeria. Nigerian Journal of Communication, 12(1), 272-297.
56. Van Hooft, J., Patterson, C., Löf, M., Alexandrou, C., Hilton, S., & Nimegeer, A. (2018). Media framing and construction of childhood obesity. Obesity Science & Practice, 4(1), 4-13. https://doi.org/10.1002/osp4.150
57. Yıldız, C. (2018). Gazetede çocuklar: Hürriyet, Sabah, Sözcü ve Posta örnekleri. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 281-294.
58. Wendorf Muhamad, J., & Yang, F. (2017). Framing autism: A content analysis of five major news frames in U.S.-based newspapers. Journal of Health Communication, 22(3), 190-197. https://doi.org/10.1080/10810730.2016.125645
59. Wood, W., Quinn, J. M., & Kashy, D. A. (2002). Habits in everyday life. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1281-1297. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.6.1281