Research Article

Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi

Volume: 8 Number: 15 October 15, 2026
EN TR

Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi

Abstract

Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin çevre okuryazarlığı algılarını belirlemeye yönelik geçerli ve güvenilir bir Çevre Okuryazarlığı Ölçeği geliştirmektir. Ölçek geliştirme sürecinde çevre okuryazarlığına ilişkin ulusal ve uluslararası alan yazını incelenmiş ve bilgi, eğilim, yetkinlik ve çevreye duyarlı davranış boyutlarını temsil eden madde havuzu oluşturulmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda düzenlenen 67 maddelik deneme formu ortaokul öğrencilerine uygulanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi (AFA) 313 öğrenciden elde edilen verilerle, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ise 295 öğrenciden oluşan farklı bir örneklemle gerçekleştirilmiştir. AFA sonucunda 26 maddeden ve dört boyuttan oluşan yapı elde edilmiş, bu yapı toplam varyansın %50.01’ini açıklamıştır. DFA bulguları, modelin kabul edilebilir olduğunu ve uyum değerlerinin iyi olduğunu göstermiştir. Ölçeğin tamamına ilişkin güvenirlik katsayısı .91 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, ölçeğin ortaokul öğrencilerinin çevre okuryazarlığı algılarını belirlemede geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir. Ölçeğin çevre eğitimi uygulamalarının değerlendirilmesinde, öğrencilerin çevre okuryazarlığı düzeylerinin izlenmesinde ve gelecekte yapılacak araştırmalarda kullanılabilecek işlevsel bir veri toplama aracı olduğu düşünülmektedir.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma, TÜBİTAK 2211-A Yurt İçi Doktora Burs Programı kapsamında desteklenmiştir.

Ethical Statement

Makale için Ege Üniversitesi'nin 29/03/2023 tarih ve 04/36 sayılı Etik Kurul Onay Belgesi bulunmaktadır.

References

  1. Akkaya, E. C., Sarı, E., Şahin, M. N., Rumeli, Y., Darıcı, E., & Sayılan, G. (2025). Pro-environmental behaviors in Türkiye: A scale development study. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 65(1), 157–187. https://doi.org/10.33171/dtcfjournal.2025.65.1.6
  2. Atabek-Yiğit, E., Köklükaya, N., Yavuz, M., & Demirhan, E. (2014). Development and validation of environmental literacy scale for adults (ELSA). Journal of Baltic Science Education, 13(3), 425–435. https://doi.org/10.33225/jbse/14.13.425
  3. Awewomom, J., Dzeble, F., Takyi, Y. D., Ashie, W. B., Ettey, E. N. Y. O., Afua, P. E., Afua, P. E., Sackey, L. N. A., Opoku, F., & Akoto, O. (2024). Addressing global environmental pollution using environmental control techniques: A focus on environmental policy and preventive environmental management. Discover Environment, 2(8), 1–20. https://doi.org/10.1007/s44274-024-00033-5
  4. Boateng, G. O., Neilands, T. B., Frongillo, E. A., Melgar-Quiñonez, H. R., & Young, S. L. (2018). Best practices for developing and validating scales for health, social, and behavioral research: A primer. Frontiers in Public Health, 6(149), 1–18. https://doi.org/10.3389/fpubh.2018.00149
  5. DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2022). Scale development: Theory and applications. Sage.
  6. Dillon, J., & Herman, B. (2023). Environmental education. In N. G. Lederman, D. L. Zeidler, & J. S. Lederman (Eds.), Handbook of research on science education (pp. 717–748). Routledge.
  7. Dursun, İ., Kabadayı, E. T., & Tuğer, A. T. (2018). Çevreci tüketim davranışı: Boyutları ve ölçümü. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(3), 42–66. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.403831
  8. Erdoğan, M. (2009). 5. sınıf öğrencilerinin çevre okuryazarlığı ve bu öğrencilerin çevreye yönelik sorumlu davranışlarını etkileyen faktörler [Doktora tezi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Türkiye]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Specialist Studies in Education (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

October 15, 2026

Submission Date

July 2, 2026

Acceptance Date

August 10, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 8 Number: 15

APA
Baysal, H., & Ünver, G. (2026). Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Ve Eğitim Dergisi, 8(15), 437-460. https://doi.org/10.67567/usbed.1982940
AMA
1.Baysal H, Ünver G. Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi. USBED. 2026;8(15):437-460. doi:10.67567/usbed.1982940
Chicago
Baysal, Hülya, and Gülsen Ünver. 2026. “Ortaokul öğrencileri Için çevre Okuryazarlığı ölçeğinin Geliştirilmesi”. Uluslararası Sosyal Bilimler Ve Eğitim Dergisi 8 (15): 437-60. https://doi.org/10.67567/usbed.1982940.
EndNote
Baysal H, Ünver G (October 1, 2026) Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi 8 15 437–460.
IEEE
[1]H. Baysal and G. Ünver, “Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi”, USBED, vol. 8, no. 15, pp. 437–460, Oct. 2026, doi: 10.67567/usbed.1982940.
ISNAD
Baysal, Hülya - Ünver, Gülsen. “Ortaokul öğrencileri Için çevre Okuryazarlığı ölçeğinin Geliştirilmesi”. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi 8/15 (October 1, 2026): 437-460. https://doi.org/10.67567/usbed.1982940.
JAMA
1.Baysal H, Ünver G. Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi. USBED. 2026;8:437–460.
MLA
Baysal, Hülya, and Gülsen Ünver. “Ortaokul öğrencileri Için çevre Okuryazarlığı ölçeğinin Geliştirilmesi”. Uluslararası Sosyal Bilimler Ve Eğitim Dergisi, vol. 8, no. 15, Oct. 2026, pp. 437-60, doi:10.67567/usbed.1982940.
Vancouver
1.Hülya Baysal, Gülsen Ünver. Ortaokul öğrencileri için çevre okuryazarlığı ölçeğinin geliştirilmesi. USBED. 2026 Oct. 1;8(15):437-60. doi:10.67567/usbed.1982940

www.dergipark.org.tr/usbed

Editor in Chief:  Prof. Dr. Aytekin DEMİRCİOĞLU