Review

Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması

Volume: 9 Number: 1 June 30, 2025
EN TR

Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması

Abstract

Bu derleme çalışması, yapay zekâ tabanlı karar destek sistemlerinin (YZ-KDS) teknik, etik ve yönetişim boyutlarını sistematik bir analiz çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Sağlık, finans, üretim/lojistik ve çevre yönetimi gibi kritik sektörlerde YZ-KDS sistemlerinin uygulamaları, veri kalitesi, açıklanabilirlik, adalet ve hesap verebilirlik bağlamında ele alınmıştır. Çalışmanın veri temeli, Kesgin ve Dözer (2025) tarafından geliştirilen BiBLoX yazılımı aracılığıyla Web of Science, Scopus ve TR Dizin veri tabanlarından çekilen 4824 bibliyografik kayda dayanmaktadır. PRISMA protokolü doğrultusunda yapılan filtreleme sonucunda 1273 yayın detaylı incelemeye alınmıştır. Bibliyometrik analiz sonuçlarına göre, açıklanabilir yapay zekâ çerçeveleri (XAI), federated learning tabanlı gizlilik çözümleri ve adil karar mekanizmaları, sistemlerin güvenilirliğini artırmada öne çıkan yaklaşımlar olarak belirlenmiştir. Ayrıca disiplinlerarası iş birliği, etik denetim ve kurumsal yönetişim süreçlerinin, bu sistemlerin sorumlu ve sürdürülebilir biçimde geliştirilmesi açısından kritik olduğu vurgulanmaktadır. Çalışma, yapay zekâ destekli karar destek sistemlerinin gelecekteki tasarımlarına hem teorik hem uygulamalı katkı sunmayı hedeflemektedir.

Keywords

References

  1. Antoniadi, A. M., Nam, J., Bae, J., ve Hwang, T. J. (2021). Current challenges and future opportunities for explainable artificial intelligence in medical imaging. Applied Sciences, 11(11), 5088. https://doi.org/10.3390/app11115088
  2. Brnabic, A., & Hess, L. (2021). Systematic literature review of machine learning methods used in the analysis of real-world data for patient-provider decision making. BMC Medical Informatics and Decision Making, 21(1), Article 54. https://doi.org/10.1186/s12911-021-01403-2
  3. Challen, R., Denny, J., Pitt, M., Gompels, L., Edwards, T., ve Tsaneva-Atanasova, K. (2019). Artificial intelligence, bias and clinical safety. BMJ Quality ve Safety, 28(3), 231–237. https://doi.org/10.1136/bmjqs-2018-008370
  4. Chen, Y., Zhang, X., ve Zhang, J. (2023). Adversarial fairness-aware federated learning for personalized healthcare. Applied Sciences, 13(18), 10258. https://doi.org/10.3390/app131810258
  5. Cortès, C., ve Vapnik, V. (1995). Support-vector networks. Machine Learning, 20, 273–297. https://doi.org/10.1007/BF00994018
  6. Donati, O., Macario, M., ve Karim, M. H. (2024). Event-Driven AI Workflows in Serverless Computing: Enabling Real-Time Data Processing and Decision-Making. Preprints. https://www.preprints.org/frontend/manuscript/2022188b96eaebc099930f462849fb5f/download_pub
  7. Durkin, J. (1994). Expert systems: Design and development. Macmillan. Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P., Dignum, V., … Vayena, E. (2018). AI4People—An ethical framework for a good AI society: Opportunities, risks, principles, and recommendations. Telecommunications Policy, 42(10), 284–306. https://doi.org/10.1007/s11023-018-9482-5
  8. Goodfellow, I., Bengio, Y., ve Courville, A. (2016). Deep learning. MIT Press.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Decision Support and Group Support Systems, Machine Learning (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

June 30, 2025

Submission Date

May 4, 2025

Acceptance Date

June 9, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 9 Number: 1

APA
Kesgin, K. (2025). Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. International Journal of Management Information Systems and Computer Science, 9(1), 29-48. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.1691218
AMA
1.Kesgin K. Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. UYBISBBD. 2025;9(1):29-48. doi:10.33461/uybisbbd.1691218
Chicago
Kesgin, Kadir. 2025. “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik Ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”. International Journal of Management Information Systems and Computer Science 9 (1): 29-48. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.1691218.
EndNote
Kesgin K (June 1, 2025) Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. International Journal of Management Information Systems and Computer Science 9 1 29–48.
IEEE
[1]K. Kesgin, “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”, UYBISBBD, vol. 9, no. 1, pp. 29–48, June 2025, doi: 10.33461/uybisbbd.1691218.
ISNAD
Kesgin, Kadir. “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik Ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”. International Journal of Management Information Systems and Computer Science 9/1 (June 1, 2025): 29-48. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.1691218.
JAMA
1.Kesgin K. Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. UYBISBBD. 2025;9:29–48.
MLA
Kesgin, Kadir. “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik Ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”. International Journal of Management Information Systems and Computer Science, vol. 9, no. 1, June 2025, pp. 29-48, doi:10.33461/uybisbbd.1691218.
Vancouver
1.Kadir Kesgin. Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. UYBISBBD. 2025 Jun. 1;9(1):29-48. doi:10.33461/uybisbbd.1691218