Derleme

Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması

Cilt: 9 Sayı: 1 30 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması

Öz

Bu derleme çalışması, yapay zekâ tabanlı karar destek sistemlerinin (YZ-KDS) teknik, etik ve yönetişim boyutlarını sistematik bir analiz çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Sağlık, finans, üretim/lojistik ve çevre yönetimi gibi kritik sektörlerde YZ-KDS sistemlerinin uygulamaları, veri kalitesi, açıklanabilirlik, adalet ve hesap verebilirlik bağlamında ele alınmıştır. Çalışmanın veri temeli, Kesgin ve Dözer (2025) tarafından geliştirilen BiBLoX yazılımı aracılığıyla Web of Science, Scopus ve TR Dizin veri tabanlarından çekilen 4824 bibliyografik kayda dayanmaktadır. PRISMA protokolü doğrultusunda yapılan filtreleme sonucunda 1273 yayın detaylı incelemeye alınmıştır. Bibliyometrik analiz sonuçlarına göre, açıklanabilir yapay zekâ çerçeveleri (XAI), federated learning tabanlı gizlilik çözümleri ve adil karar mekanizmaları, sistemlerin güvenilirliğini artırmada öne çıkan yaklaşımlar olarak belirlenmiştir. Ayrıca disiplinlerarası iş birliği, etik denetim ve kurumsal yönetişim süreçlerinin, bu sistemlerin sorumlu ve sürdürülebilir biçimde geliştirilmesi açısından kritik olduğu vurgulanmaktadır. Çalışma, yapay zekâ destekli karar destek sistemlerinin gelecekteki tasarımlarına hem teorik hem uygulamalı katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Antoniadi, A. M., Nam, J., Bae, J., ve Hwang, T. J. (2021). Current challenges and future opportunities for explainable artificial intelligence in medical imaging. Applied Sciences, 11(11), 5088. https://doi.org/10.3390/app11115088
  2. Brnabic, A., & Hess, L. (2021). Systematic literature review of machine learning methods used in the analysis of real-world data for patient-provider decision making. BMC Medical Informatics and Decision Making, 21(1), Article 54. https://doi.org/10.1186/s12911-021-01403-2
  3. Challen, R., Denny, J., Pitt, M., Gompels, L., Edwards, T., ve Tsaneva-Atanasova, K. (2019). Artificial intelligence, bias and clinical safety. BMJ Quality ve Safety, 28(3), 231–237. https://doi.org/10.1136/bmjqs-2018-008370
  4. Chen, Y., Zhang, X., ve Zhang, J. (2023). Adversarial fairness-aware federated learning for personalized healthcare. Applied Sciences, 13(18), 10258. https://doi.org/10.3390/app131810258
  5. Cortès, C., ve Vapnik, V. (1995). Support-vector networks. Machine Learning, 20, 273–297. https://doi.org/10.1007/BF00994018
  6. Donati, O., Macario, M., ve Karim, M. H. (2024). Event-Driven AI Workflows in Serverless Computing: Enabling Real-Time Data Processing and Decision-Making. Preprints. https://www.preprints.org/frontend/manuscript/2022188b96eaebc099930f462849fb5f/download_pub
  7. Durkin, J. (1994). Expert systems: Design and development. Macmillan. Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P., Dignum, V., … Vayena, E. (2018). AI4People—An ethical framework for a good AI society: Opportunities, risks, principles, and recommendations. Telecommunications Policy, 42(10), 284–306. https://doi.org/10.1007/s11023-018-9482-5
  8. Goodfellow, I., Bengio, Y., ve Courville, A. (2016). Deep learning. MIT Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Karar Desteği ve Grup Destek Sistemleri, Makine Öğrenme (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

4 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

9 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Kesgin, K. (2025). Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. International Journal of Management Information Systems and Computer Science, 9(1), 29-48. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.1691218
AMA
1.Kesgin K. Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. UYBİSBBD. 2025;9(1):29-48. doi:10.33461/uybisbbd.1691218
Chicago
Kesgin, Kadir. 2025. “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”. International Journal of Management Information Systems and Computer Science 9 (1): 29-48. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.1691218.
EndNote
Kesgin K (01 Haziran 2025) Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. International Journal of Management Information Systems and Computer Science 9 1 29–48.
IEEE
[1]K. Kesgin, “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”, UYBİSBBD, c. 9, sy 1, ss. 29–48, Haz. 2025, doi: 10.33461/uybisbbd.1691218.
ISNAD
Kesgin, Kadir. “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”. International Journal of Management Information Systems and Computer Science 9/1 (01 Haziran 2025): 29-48. https://doi.org/10.33461/uybisbbd.1691218.
JAMA
1.Kesgin K. Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. UYBİSBBD. 2025;9:29–48.
MLA
Kesgin, Kadir. “Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması”. International Journal of Management Information Systems and Computer Science, c. 9, sy 1, Haziran 2025, ss. 29-48, doi:10.33461/uybisbbd.1691218.
Vancouver
1.Kadir Kesgin. Yapay Zekâ Tabanlı Karar Destek Sistemlerinde Teknik, Etik ve Yönetişimsel Yaklaşımlar: Çok Sektörlü Bir Derleme Çalışması. UYBİSBBD. 01 Haziran 2025;9(1):29-48. doi:10.33461/uybisbbd.1691218