Research Article

Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han

Volume: 11 Number: 2 September 30, 2026
EN TR

Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han

Abstract

Bu araştırma, Türk, Moğol ve Altay mitolojilerinde denizlerin ve okyanusların hâkimi olarak kabul edilen ve “Dalay Han” olarak da ifade edilen Talay Han figürünü, yapay zekâ destekli görsel üretim araçlarıyla yeniden kurgulamaktadır. Mitoloji kaynaklarında Talay Han, denizlerin birleştiği noktada hüküm süren, deniz canlılarını müdafaa eden bilge bir varlık olarak betimlenmektedir. Çalışmanın amacı; Talay Han figürün mevcut mitolojik kimliğinden koparmadan yeniden ele almak ve bu figürü yapay zekâ destekli sanatsal üretim araçlarıyla dijital bir avatar olarak tasarlayarak kültürel mirası güncel sanat uygulamaları içinde nasıl yeniden konumlandırılabileceğini ortaya koymaktır. Araştırma; sanat temelli araştırma yöntemine dayanmaktadır. Mitolojik figürleri çağdaş sanat ve dijital teknolojiler aracılığıyla yeniden kurgulayan, deneysel ve yaratıcı bir üretim süreci benimsenmiştir. Bu süreçte mitolojik literatürden elde edilen veriler temel alınarak Talay Han imgesi yeniden karakterize edilmiştir. Figürün hem insan formuna sahip olması hem de balinaya dönüşebilen doğası Midjourney ile kurgulanmış; elde edilen sahneler Kling AI aracılığıyla hareketlendirilmiş ve Top Media AI ile seslendirilmiştir. Ortaya çıkan dijital avatar, farklı görsel ve işitsel senaryolar üzerinden yeniden düzenlenerek çeşitlendirilmiştir. Mitoloji, sanat ve yapay zekâ temelli üretim araçlarının harmanlandığı bu yaklaşım, kültürel sembollerin güncel sanat pratikleri içinde sürdürülebilirliğine ilişkin yeni bir perspektif sunmaktadır. Çalışma; mitolojik figürlerin çoklu duyusal boyutlarını da içerecek biçimde yeniden tasarlanabileceğini göstermektedir.

Keywords

Supporting Institution

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluş tarafından desteklenmemiştir.

Project Number

Bu çalışma herhangi bir proje kapsamında yürütülmemiştir.

Ethical Statement

Bu çalışma, insan veya hayvan denekleri üzerinde gerçekleştirilen herhangi bir deneysel uygulama içermemektedir. Çalışma kapsamında etik kurul izni gerektiren bir araştırma süreci bulunmamaktadır. Araştırma, bilimsel yayın etiği ve akademik dürüstlük ilkelerine uygun olarak yürütülmüştür.

Thanks

Bu çalışmanın yazım sürecinde, üretken yapay zekâ araçlarından yalnızca dil düzenleme ve metin akışının iyileştirilmesi amacıyla sınırlı ölçüde yararlanılmıştır. Araştırma tasarımı, veri analizi ve sonuçların yorumlanması yazarlar tarafından gerçekleştirilmiştir. Görsel üretim sürecinde Midjourney, hareketlendirme aşamasında Kling AI ve seslendirme sürecinde Top Media AI kullanılmış; nihai düzenlemeler yazar tarafından yapılmıştır.

References

  1. Aliyev, R., Türk Mitolojisi, Astana Yayınları, Ankara, 2020.
  2. Can, Ş., Klasik Yunan Mitolojisi, Ötüken Neşriyat, Ankara, 2020.
  3. Eliade, M., Şamanizm: İlkel Kendinden Geçme Teknikleri (İ. Birkan, Çev.), İmge Kitabevi, Ankara, 1999. (Özgün eser Le chamanisme et les techniques archaïques de l’extase, 1951).
  4. Karakurt, D., Türk Mitoloji Ansiklopedisi: Açıklamalı- Resimli Türk Söylence Sözlüğü, Vikipedi, 2012.
  5. Hançerlioğlu, O., Dünya İnançları Sözlüğü (3. bs.), Remzi Kitabevi, İstanbul, 2000.
  6. İnan, A., Eski Türk Dini Tarihi, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1976.
  7. Mitolog, Talay Han: Denizlerin Efendisi, Mitoloji. https://mitoloji.org.tr/talay-han-denizlerin-efendisi/, 2024.
  8. Özkartal, M., “Turkish Mythology and its Place in Education of Art”, International Journal of Turkish Education Sciences, 2015(5), 83-98.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

History of Specific Fields (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

September 30, 2026

Submission Date

February 2, 2026

Acceptance Date

June 9, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 2

APA
Demiröz, C., & Bahattin Ceylan, H. (2026). Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, 11(2), 1157-1179. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1880425
AMA
1.Demiröz C, Bahattin Ceylan H. Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han. VAKANUVIS. 2026;11(2):1157-1179. doi:10.24186/vakanuvis.1880425
Chicago
Demiröz, Cemre, and Hatice Bahattin Ceylan. 2026. “Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 11 (2): 1157-79. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1880425.
EndNote
Demiröz C, Bahattin Ceylan H (September 1, 2026) Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 11 2 1157–1179.
IEEE
[1]C. Demiröz and H. Bahattin Ceylan, “Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han”, VAKANUVIS, vol. 11, no. 2, pp. 1157–1179, Sept. 2026, doi: 10.24186/vakanuvis.1880425.
ISNAD
Demiröz, Cemre - Bahattin Ceylan, Hatice. “Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 11/2 (September 1, 2026): 1157-1179. https://doi.org/10.24186/vakanuvis.1880425.
JAMA
1.Demiröz C, Bahattin Ceylan H. Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han. VAKANUVIS. 2026;11:1157–1179.
MLA
Demiröz, Cemre, and Hatice Bahattin Ceylan. “Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han”. Vakanüvis - Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, vol. 11, no. 2, Sept. 2026, pp. 1157-79, doi:10.24186/vakanuvis.1880425.
Vancouver
1.Cemre Demiröz, Hatice Bahattin Ceylan. Yapay Zekâ Destekli Sanatsal Üretimde Mitolojik Bir Figür Olarak Talay Han. VAKANUVIS. 2026 Sep. 1;11(2):1157-79. doi:10.24186/vakanuvis.1880425


 This work is licensed under a Creative Commons BY-NC-SA 2.0 (Attribution-Non Commercial-Share Alike).