Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi
Abstract
Özgecilik, bireyin kendisi için kayba veya zarara yol açan, ancak diğerlerine fayda sağlayan davranışların sergilenmesi anlamına gelmektedir. Doğal seçilim sonucu, bireylerin, kendi çıkarlarını gözetecek şekilde davrandığı, bu davranış örüntülerinin de gelecek kuşaklara aktarıldığı varsayılmaktadır. Ancak, insanlarda özgeci davranış tüm kültürlerde ve oldukça geniş bir yelpazede gözlenmektedir. Bu çalışmada insan özgeciliğinin kökenini açıklamak üzere ortaya atılmış evrimsel yaklaşımlar sistematik bir şekilde incelenmektedir. Bu çerçevede akraba seçilimi, karşılıklı özgecilik ve masraflı sinyalleşme kuramları, insan dâhil tüm canlılarda gözlenen özgeci davranışın evrimine dair çeşitli biyolojik açıklamalar sunmaktadır. Akraba seçilimi kuramı, özgeci davranışın bireyin genlerini paylaştığı akrabalarına fayda sağlayarak genlerinin gelecek kuşaklara aktarılma olasılığını artırdığını savunur. Karşılıklı özgecilik kuramına göre bireyin diğerlerine yaptığı yardımların karşılığı onlarda gelecekte alacağı yardımlardır. Masraflı sinyalleşme kuramı, özgeci davranışın bireyin sahip olduğu kaynakları sergileyerek eş bulma şansını artırarak bireye fayda sağlayabileceğini belirtir. Grup seçilimine ve kültürel seçilime dayanan yaklaşımlar ise insan özgeciliğinin diğer canlılardan nitel olarak farklı olduğunu savunmaktadır ve daha farklı evrimsel mekanizmalar önermektedir. Grup seçilimi kuramı, özgeci davranışın getirdiği işbirliğinin, özgeci bireylerden oluşan grupları diğer gruplarla rekabette avantajlı hale getirdiğini savunmaktadır. Kültürel seçilime dayanan kuramlar da, özgeci davranışın gruplar arası rekabet nedeniyle adaptif hale geldiğini, ayrıca bu davranışların kültürel normlar olarak aktarıldığını iddia etmektedir. Bu çalışmada bu iki farklı yaklaşıma sahip kuramlar tanıtılmakta, temel varsayımları ve yaklaşımlara destek sağlayan görgül çalışmalar sunularak yaklaşımların güçlü ve zayıf yanları tartışılmaktadır.
Keywords
References
- Allport, F. H. (1924). The group fallacy in relation to social science. American Journal of Sociology, 29(6), 688-706.
- Barnard, A. (1999). Modern hunter-gatherers and early symbolic culture. R. Dunbar, C, Knight, &. C. Power (Ed.), The evolution of culture: An interdisciplinary view. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
- Bell, A. V., Richerson, P. J. ve Mcelreath, R. (2009). Culture rather than genes provides greater scope for the evolution of large-scale human prosociality. Proceedings of the National Academy of Sciences,106(42), 17671-17674.
- Bliege-Bird, R., Smith, E., & Bird, D. W. (2001). The hunting handicap: costly signaling in human foraging strategies. Behavioral Ecology and Sociobiology, 50(1), 9-19.
- Boehm, C. (1997). Impact of the human egalitarian syndrome on Darwinian selection mechanics. The American Naturalist,150(S1).
- Bräuer, J., Call, J., & Tomasello, M. (2006). Are apes really inequity averse?. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 273(1605), 3123-3128.
- Bräuer, J., Call, J., & Tomasello, M. (2009). Are apes inequity averse? New data on the token‐exchange paradigm. American Journal of Primatology: Official Journal of the American Society of Primatologists, 71(2), 175-181.
- Brosnan, S. F. (2013). Justice and fairness-related behaviors in nonhuman primates. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(Supplement 2), 10416-10423.
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Psychology
Journal Section
Review
Authors
Emir Üzümçeker
*
0000-0003-0969-9770
Türkiye
Gizem Naz Gezgin
This is me
0000-0002-2303-9069
Publication Date
June 30, 2019
Submission Date
May 2, 2019
Acceptance Date
June 14, 2019
Published in Issue
Year 2019 Volume: 3 Number: 5
Cited By
Evolutionary Pedagogy: Evolutionary Foundations of Certain Pedagogical Practices and Their Implications in Teaching Processes
Sınırsız Eğitim ve Araştırma Dergisi
https://doi.org/10.29250/sead.1548887Evaluation of primary school teachers’ attitudes towards gifted children and their education
South African Journal of Education
https://doi.org/10.15700/saje.v44n4a2555Cooperation as a Sexual Selection Trait: Insights from Gender-Specific Mate Preferences
OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.26466/opusjsr.1712911Özgeci İntihar: Tarihsel Dönüşüm ve Postmodern İzdüşüm
Olgu Sosyoloji Dergisi
https://doi.org/10.58632/olgusos.1689092Transformation of Altruism in Turkish Cinema
Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi
https://doi.org/10.52642/susbed.1623645