Review

Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi

Volume: 3 Number: 5 June 30, 2019
EN TR

Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi

Abstract

Özgecilik, bireyin kendisi için kayba veya zarara yol açan, ancak diğerlerine fayda sağlayan davranışların sergilenmesi anlamına gelmektedir. Doğal seçilim sonucu, bireylerin, kendi çıkarlarını gözetecek şekilde davrandığı, bu davranış örüntülerinin de gelecek kuşaklara aktarıldığı varsayılmaktadır. Ancak, insanlarda özgeci davranış tüm kültürlerde ve oldukça geniş bir yelpazede gözlenmektedir. Bu çalışmada insan özgeciliğinin kökenini açıklamak üzere ortaya atılmış evrimsel yaklaşımlar sistematik bir şekilde incelenmektedir. Bu çerçevede akraba seçilimi, karşılıklı özgecilik ve masraflı sinyalleşme kuramları, insan dâhil tüm canlılarda gözlenen özgeci davranışın evrimine dair çeşitli biyolojik açıklamalar sunmaktadır. Akraba seçilimi kuramı, özgeci davranışın bireyin genlerini paylaştığı akrabalarına fayda sağlayarak genlerinin gelecek kuşaklara aktarılma olasılığını artırdığını savunur. Karşılıklı özgecilik kuramına göre bireyin diğerlerine yaptığı yardımların karşılığı onlarda gelecekte alacağı yardımlardır. Masraflı sinyalleşme kuramı, özgeci davranışın bireyin sahip olduğu kaynakları sergileyerek eş bulma şansını artırarak bireye fayda sağlayabileceğini belirtir. Grup seçilimine ve kültürel seçilime dayanan yaklaşımlar ise insan özgeciliğinin diğer canlılardan nitel olarak farklı olduğunu savunmaktadır ve daha farklı evrimsel mekanizmalar önermektedir. Grup seçilimi kuramı, özgeci davranışın getirdiği işbirliğinin, özgeci bireylerden oluşan grupları diğer gruplarla rekabette avantajlı hale getirdiğini savunmaktadır. Kültürel seçilime dayanan kuramlar da, özgeci davranışın gruplar arası rekabet nedeniyle adaptif hale geldiğini, ayrıca bu davranışların kültürel normlar olarak aktarıldığını iddia etmektedir. Bu çalışmada bu iki farklı yaklaşıma sahip kuramlar tanıtılmakta, temel varsayımları ve yaklaşımlara destek sağlayan görgül çalışmalar sunularak yaklaşımların güçlü ve zayıf yanları tartışılmaktadır.

Keywords

References

  1. Allport, F. H. (1924). The group fallacy in relation to social science. American Journal of Sociology, 29(6), 688-706.
  2. Barnard, A. (1999). Modern hunter-gatherers and early symbolic culture. R. Dunbar, C, Knight, &. C. Power (Ed.), The evolution of culture: An interdisciplinary view. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
  3. Bell, A. V., Richerson, P. J. ve Mcelreath, R. (2009). Culture rather than genes provides greater scope for the evolution of large-scale human prosociality. Proceedings of the National Academy of Sciences,106(42), 17671-17674.
  4. Bliege-Bird, R., Smith, E., & Bird, D. W. (2001). The hunting handicap: costly signaling in human foraging strategies. Behavioral Ecology and Sociobiology, 50(1), 9-19.
  5. Boehm, C. (1997). Impact of the human egalitarian syndrome on Darwinian selection mechanics. The American Naturalist,150(S1).
  6. Bräuer, J., Call, J., & Tomasello, M. (2006). Are apes really inequity averse?. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 273(1605), 3123-3128.
  7. Bräuer, J., Call, J., & Tomasello, M. (2009). Are apes inequity averse? New data on the token‐exchange paradigm. American Journal of Primatology: Official Journal of the American Society of Primatologists, 71(2), 175-181.
  8. Brosnan, S. F. (2013). Justice and fairness-related behaviors in nonhuman primates. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(Supplement 2), 10416-10423.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Psychology

Journal Section

Review

Publication Date

June 30, 2019

Submission Date

May 2, 2019

Acceptance Date

June 14, 2019

Published in Issue

Year 2019 Volume: 3 Number: 5

APA
Üzümçeker, E., Gezgin, G. N., & Akfırat, S. (2019). Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 3(5), 93-110. https://doi.org/10.31461/ybpd.559805
AMA
1.Üzümçeker E, Gezgin GN, Akfırat S. Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 2019;3(5):93-110. doi:10.31461/ybpd.559805
Chicago
Üzümçeker, Emir, Gizem Naz Gezgin, and Serap Akfırat. 2019. “Sosyal Ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 3 (5): 93-110. https://doi.org/10.31461/ybpd.559805.
EndNote
Üzümçeker E, Gezgin GN, Akfırat S (June 1, 2019) Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 3 5 93–110.
IEEE
[1]E. Üzümçeker, G. N. Gezgin, and S. Akfırat, “Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”, Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, vol. 3, no. 5, pp. 93–110, June 2019, doi: 10.31461/ybpd.559805.
ISNAD
Üzümçeker, Emir - Gezgin, Gizem Naz - Akfırat, Serap. “Sosyal Ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 3/5 (June 1, 2019): 93-110. https://doi.org/10.31461/ybpd.559805.
JAMA
1.Üzümçeker E, Gezgin GN, Akfırat S. Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 2019;3:93–110.
MLA
Üzümçeker, Emir, et al. “Sosyal Ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, vol. 3, no. 5, June 2019, pp. 93-110, doi:10.31461/ybpd.559805.
Vancouver
1.Emir Üzümçeker, Gizem Naz Gezgin, Serap Akfırat. Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 2019 Jun. 1;3(5):93-110. doi:10.31461/ybpd.559805

Cited By

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjIxYzEvNmU2NS85N2EzLzY5ZmM0MjJhZGVkYTg5LjIwMzQzMjMwLnBuZyIsImV4cCI6MTc3ODE0MzI5MSwibm9uY2UiOiJiNDQzNGViZDA5NTAwNTQzMDM1NDE1YmE3ODU4ZTM3OSJ9.jX011yLw8r3pP0zgtbLRdd39-6OehzE2jRiWQQcjqAE

Life Skills Journal of Psychology is licensed under a Creative Commons (CC) Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).