Derleme

Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi

Cilt: 3 Sayı: 5 30 Haziran 2019
PDF İndir
EN TR

Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi

Öz

Özgecilik, bireyin kendisi için kayba veya zarara yol açan, ancak diğerlerine fayda sağlayan davranışların sergilenmesi anlamına gelmektedir. Doğal seçilim sonucu, bireylerin, kendi çıkarlarını gözetecek şekilde davrandığı, bu davranış örüntülerinin de gelecek kuşaklara aktarıldığı varsayılmaktadır. Ancak, insanlarda özgeci davranış tüm kültürlerde ve oldukça geniş bir yelpazede gözlenmektedir. Bu çalışmada insan özgeciliğinin kökenini açıklamak üzere ortaya atılmış evrimsel yaklaşımlar sistematik bir şekilde incelenmektedir. Bu çerçevede akraba seçilimi, karşılıklı özgecilik ve masraflı sinyalleşme kuramları, insan dâhil tüm canlılarda gözlenen özgeci davranışın evrimine dair çeşitli biyolojik açıklamalar sunmaktadır. Akraba seçilimi kuramı, özgeci davranışın bireyin genlerini paylaştığı akrabalarına fayda sağlayarak genlerinin gelecek kuşaklara aktarılma olasılığını artırdığını savunur. Karşılıklı özgecilik kuramına göre bireyin diğerlerine yaptığı yardımların karşılığı onlarda gelecekte alacağı yardımlardır. Masraflı sinyalleşme kuramı, özgeci davranışın bireyin sahip olduğu kaynakları sergileyerek eş bulma şansını artırarak bireye fayda sağlayabileceğini belirtir. Grup seçilimine ve kültürel seçilime dayanan yaklaşımlar ise insan özgeciliğinin diğer canlılardan nitel olarak farklı olduğunu savunmaktadır ve daha farklı evrimsel mekanizmalar önermektedir. Grup seçilimi kuramı, özgeci davranışın getirdiği işbirliğinin, özgeci bireylerden oluşan grupları diğer gruplarla rekabette avantajlı hale getirdiğini savunmaktadır. Kültürel seçilime dayanan kuramlar da, özgeci davranışın gruplar arası rekabet nedeniyle adaptif hale geldiğini, ayrıca bu davranışların kültürel normlar olarak aktarıldığını iddia etmektedir. Bu çalışmada bu iki farklı yaklaşıma sahip kuramlar tanıtılmakta, temel varsayımları ve yaklaşımlara destek sağlayan görgül çalışmalar sunularak yaklaşımların güçlü ve zayıf yanları tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Allport, F. H. (1924). The group fallacy in relation to social science. American Journal of Sociology, 29(6), 688-706.
  2. Barnard, A. (1999). Modern hunter-gatherers and early symbolic culture. R. Dunbar, C, Knight, &. C. Power (Ed.), The evolution of culture: An interdisciplinary view. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.
  3. Bell, A. V., Richerson, P. J. ve Mcelreath, R. (2009). Culture rather than genes provides greater scope for the evolution of large-scale human prosociality. Proceedings of the National Academy of Sciences,106(42), 17671-17674.
  4. Bliege-Bird, R., Smith, E., & Bird, D. W. (2001). The hunting handicap: costly signaling in human foraging strategies. Behavioral Ecology and Sociobiology, 50(1), 9-19.
  5. Boehm, C. (1997). Impact of the human egalitarian syndrome on Darwinian selection mechanics. The American Naturalist,150(S1).
  6. Bräuer, J., Call, J., & Tomasello, M. (2006). Are apes really inequity averse?. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 273(1605), 3123-3128.
  7. Bräuer, J., Call, J., & Tomasello, M. (2009). Are apes inequity averse? New data on the token‐exchange paradigm. American Journal of Primatology: Official Journal of the American Society of Primatologists, 71(2), 175-181.
  8. Brosnan, S. F. (2013). Justice and fairness-related behaviors in nonhuman primates. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(Supplement 2), 10416-10423.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Psikoloji

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2019

Gönderilme Tarihi

2 Mayıs 2019

Kabul Tarihi

14 Haziran 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 3 Sayı: 5

Kaynak Göster

APA
Üzümçeker, E., Gezgin, G. N., & Akfırat, S. (2019). Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 3(5), 93-110. https://doi.org/10.31461/ybpd.559805
AMA
1.Üzümçeker E, Gezgin GN, Akfırat S. Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 2019;3(5):93-110. doi:10.31461/ybpd.559805
Chicago
Üzümçeker, Emir, Gizem Naz Gezgin, ve Serap Akfırat. 2019. “Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 3 (5): 93-110. https://doi.org/10.31461/ybpd.559805.
EndNote
Üzümçeker E, Gezgin GN, Akfırat S (01 Haziran 2019) Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 3 5 93–110.
IEEE
[1]E. Üzümçeker, G. N. Gezgin, ve S. Akfırat, “Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”, Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, c. 3, sy 5, ss. 93–110, Haz. 2019, doi: 10.31461/ybpd.559805.
ISNAD
Üzümçeker, Emir - Gezgin, Gizem Naz - Akfırat, Serap. “Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi 3/5 (01 Haziran 2019): 93-110. https://doi.org/10.31461/ybpd.559805.
JAMA
1.Üzümçeker E, Gezgin GN, Akfırat S. Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 2019;3:93–110.
MLA
Üzümçeker, Emir, vd. “Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi”. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, c. 3, sy 5, Haziran 2019, ss. 93-110, doi:10.31461/ybpd.559805.
Vancouver
1.Emir Üzümçeker, Gizem Naz Gezgin, Serap Akfırat. Sosyal ve Evrimsel Psikolojide İnsan Özgeciliği Bilmecesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi. 01 Haziran 2019;3(5):93-110. doi:10.31461/ybpd.559805

Cited By

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJqb3VybmFsIiwib3JpZ2luYWxuYW1lIjoiYnkucG5nIiwicGF0aCI6IjQzMTkvOTg1Mi9jOTBhLzY5ZmM0MjZhYWVhMzIxLjcwOTcxNTA0LnBuZyIsImV4cCI6MTc3ODE0MzM1NSwibm9uY2UiOiJhMGFkNTgzNzc2YTUzZjkzNzZjY2UxYmI4NmNjZGNmNCJ9.Y4_jYbMLsLpZENvNI3qq3_-_j_IwAL0hX0U2PCJF7jI

Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, Creative Commons (CC) Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) ile lisanslanmıştır.