YAPAY ZEKÂ İŞLETME YÖNETİMİ İLİŞKİSİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Abstract

Yapay zekâ alanında yaşanan çarpıcı gelişmeler iş dünyasını yakından ilgilendirmektedir. Yapay zekânın gelecekte işletmelerde hayati öneme sahip bir rekabet aracı olacağı, iş kollarında ve içeriklerinde, yönetim tarzında, örgüt yapısında ve kültüründe sarsıcı değişikliklere sebebiyet vereceği beklenen bir durumdur. Bu sebeple, işletme alanında yapay zekâ uygulamaları, yapay zekâ edinimi ve gelecekte ortaya çıkabilecek potansiyel etkilerini inceleyen araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araştırmanın amacı, yapay zekâ ve işletme alanının etkileşimini inceleyen bir literatür değerlendirmesi sunmaktır. Araştırmada; yapay zekâ alanıyla ilgili kavramsal alt yapı oluşturulduktan sonra genelde işletme, özelde yönetim ve stratejik yönetim disiplinlerine olan etkileri tartışılmıştır. Sonuç olarak dokuz önemli saptamada bulunulmuştur. Araştırma fen bilimleri ve sosyal bilimler alanlarında iki farklı disiplini bir arada inceleyip aralarındaki ilişkileri sunması açısından önem taşımaktadır.

Keywords

• yapay zeka,iş dünyası,yönetim,stratejik yönetim

References

1. Abbas, N. B. (2006). Thinking Machines: Discourses of Artificial Intelligence. LIT Verlag: Münster.
2. Adalıer, O. (2008). Yapay Zekâ Yöntemleri ile Yazılım Projelerinde Maliyet Kestirimi. Yayımlanmamış doktora tezi. Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
3. Adya, M. and Collopy, F. (1998). How Effective are Neural Networks at Forecasting and Prediction? Journal of Forecasting, 17, 481-495.
4. Aho, A.V. (2012). Computation and computational thinking. The Computer Journal, 55(7), 832-835, doi:10.1093/comjnl/bxs07.
5. Akkaya, G. C., Demireli, E. ve Yakut, Ü. H. (2009). İşletmelerde finansal başarısızlık tahminlemesi: Yapay sinir ağları modeli ile İMKB üzerine bir uygulama. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 187-216, http://dergipark.ulakbim.gov.tr/ogusbd/article/view/5000080931/5000075162 (28.02.2017).
6. Aksakal, E. ve Dağdeviren, M. (2010). ANP ve DEMATEL yöntemleri ile personel seçimi problemine bütünleşik bir yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 25(4), 905-91, http://www.mmfdergi.gazi.edu.tr/article/view/1061000499 (02.05.2017).
7. Asimov, İ. (2013). Ben, Robot. (Çeviren: Ekin Odabaş). İstanbul: İthaki Yayınları.
8. Baggozi, R. P. & Lee, N. 2017. Philosophical foundations of neuroscience in organizational research: Functional and nonfunctional approaches. Organizational Research Methods, 22: 1-33.

9. Bakırcı, Ç.M. (2016). Zayıf Yapay Zekâ yı Nasıl Yaratıyoruz? https://evrimagaci.org/zayif-yapay-zekâ yi-nasil-yaratiyoruz-4280.
10. Bataller, C. and Harris, J. (2016). Turning Artificial Intelligence into Business Value. Today. Accenture, https://pdfs.semanticscholar.org/a710/a8d529bce6bdf75ba589f42721777bf54d3b.pdf (17.03.2017).
11. Boden, M. A. (2014). Creativity and artificial intelligence: A contradiction in terms? The philosophy of creativity: New essays, 224-246.
12. Brooks, R. A. (1991). Intelligence without reason.(Research Report No. AIM-1293), http://hdl.handle.net/1721.1/6569 (15.01.2017)
13. Buchanan, B. G. (2005). A (very) brief history of artificial intelligence. AI Magazine, 26(4), 53-60.
14. Buckner, G. D. and Shah V. (1993). Future vision: impacts of artificial ıntelligence on organizational success. Kybernetes, 22(2): 40-50.
15. Cohen, J. (1966). Human Robots in Myth and Science. London: Geaorge Allen & Unwin LTD.
16. Čapek, K. (2013). R.U.R. Rossum'un Evrensel Robotları. (Çev.: Patricia Öztürk) Ankara: Elips Kitap.
17. Çırak, B., ve Yörük, A. (2015). Mekatronik biliminin öncüsü İsmail El-Cezeri. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensititüsü Dergisi, 4, 175-194.
18. Dewhurst, Martin. and Willmott, Paul. (2014). Manager and machine: The new leadership equation. Article. McKinsey Quarterly, September, https://www.mckinsey.com/featured-insights/leadership/manager-and-machine (20.02.2017)
19. Dreyfus, H.L. (1972). What Computers Can't Do: A Critique of Artificial Reason. USA: Harper & Row, Publishers, Inc.
20. Dreyfus, H.L. (1999). What Computers Still Can't Do: A Critique of Artificial Reason (6th edition). USA: MIT Press.
21. Ersöz, S., Yaman, N. ve Birgören, B. (2008). Müşteri ilişkileri yönetiminde verilerin yapay sinir ağları ile modellenmesi ve analizi. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 23(4), 759-767.
22. Fact (t.y). Cambride online dictionary içerisinde. Erişim adresi https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/fact (17.01.2019).
23. Feigenbaum, A. F. and Feldman, J. (1963). Computers and Thought. USA: McGraw-Hill.
24. Fletcher, D. and Goss, E. (1993). Forecasting with neural networks: an application using bankruptcy data. Information & Management, 24(3), 159-167, doi: https://doi.org/10.1016/0378-7206(93)90064-Z
25. Geraci, R. M. (2007). Robots and the sacred in science and science fiction. Zygon, 42(4), 961-980.
26. Güney, C. (2015). Mekansal Bilgi Sistemlerinde Yapay Zekâ . TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, 15. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, 25­28 Mart 2015, Ankara. https://www.hkmo.org.tr/resimler/ekler/bd825739691dd9a_ek.pdf (15.06.2018).
27. Hambrick, D.C and Mason, P.A. (1984). Upper echelons: the organization as a reflection of its top managers. The Academy of Management Review, 9(2), 193-206. Heilbroner, R. L. (1967). Do machines make history? Technology and Culture, 8(3), 335-345.
28. Holloway, C. (1983). Strategic management and artificial intelligence. Long Range Planning, 16(5), 89-93.
29. Huang, Z., Chen, H., Hsu, C. J., Chen, W. H. and Wu, S. (2004). Credit rating analysis with support vector machines and neural networks: a market comparative study. Decision support systems, 37(4), 543-558.
30. Imre Lakatos (2016). Stanford Encyclopedia of Philosophy içerisinde, https://plato.stanford.edu/entries/lakatos/ (28.03.2018).
31. Karaatlı, M., Güngör, İ., Demir, Y. ve Kalaycı, Ş. (2005). Hisse senedi fiyat hareketlerinin yapay sinir ağlari yöntemi ile tahmin edilmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 3(3), 38-48.
32. Kaya, İ. ve Gözen, Ş. (2005). Personel seçim sürecinde uzman sistem yaklaşımı ve konya büyükşehir belediyesinde bir uygulama. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (14), 355-376.
33. Kaya, İ. ve Engin, O. (2011). Kalite iyileştirme sürecinde yapay zekâ tekniklerinin kullanımı. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(1), 103-114.
34. Kılıç, Y. ve Seyrek, İ. H. (2012). Finansal Başarısızlık Tahmininde Yapay Sinir Ağlarının Kullanılması: İmalat Sektöründe Bir Uygulama. 1. Uluslararası Muhasebe ve Finans Sempozyumu, 31 Mayıs-2 Haziran, Gaziantep, Türkiye.
35. Kılınç, İ. & Ünal, A. (2019). AI is the new Black: Effects of Artificial Intelligence on Business World. Journal of Contemporary Administrative Science. 6(2): 238-258. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/837489 (27. 12. 2019).
36. Kırlıoğlu, H. ve Ceyhan, İ. F. (2014). Mali Tablo Denetiminde Ön Analitik İnceleme Tekniği Olarak Veri Madenciliğinin Kullanımı: Borsa İstanbul Uygulaması. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 5(1), 13-36, https://dergipark.org.tr/ayd/issue/3331/46189 (15.07.2017).
37. Kolbjørnsrud, V., Thomas, R. J. and Amico, R. (2016). The Promise of Artificial İntelligence: Redefining Management in the Workforce of the Future (Accenture Institute for High Performance and Accenture Strategy Research Report May, 19). Accenture, https://www.accenture.com/_acnmedia/PDF-19/AI_in_Management_Report.pdf (20.02.2017).
38. Kolbjørnsrud, V., Amico, R. and Thomas, R. J. (2017). Partnering with AI: how organizations can win over skeptical managers. Strategy & Leadership, 45(1), 37-43, doi: https://doi.org/10.1108/SL-12-2016-0085
39. Korkutata, Y. ve Toprak, Z. F. El-Cezerî ile ilgili yapılan çalışmaların değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Mühendislik Dergisi, 4(1), 37-49.
40. Kranzberg, M. (1986). Technology and history: "Kranzberg's Laws". Technology and Culture, 27(3), 544-560.
41. Kuşan, H. ve Özdemir, İ. (2008). İnşaat projelerinde risk yönetimi ve yapay zekâ yöntemlerinin kullanımı. Türkiye Mühendislik Haberleri, 451(5), 38-43.
42. Kutlu, B. ve Badur, B. (2009). Yapay sinir ağları ile borsa endeksi tahmini. Yönetim, 20(63), 25-40.
43. Li, S. (2000). The development of a hybrid intelligent system for developing marketing strategy. Decision Support Systems, 27(4), 395-409.
44. Li, S., Duan, Y., Kinman, R. and Edwards, J. S. (1999). A framework for a hybrid intelligent system in support of marketing strategy development. Marketing Intelligence & Planning, 17(2), 70-79.
45. Li, S., Davies, B., Edwards, J., Kinman, R. and Duan, Y. (2002). Integrating group Delphi, fuzzy logic and expert systems for marketing strategy development: the hybridisation and its effectiveness. Marketing Intelligence & Planning, 20(5), 273-284.
46. Liao, S. H. (2003). Knowledge management technologies and applications: literature review from 1995 to 2002. Expert systems with applications, 25(2), 155-164.
47. Liebowitz, J. (2001). Knowledge management and its link to artificial intelligence. Expert systems with applications, 20(1), 1-6.
48. Lu, H., Li, Y., Chen, M., Kim, H., & Serikawa, S. (2018). Brain intelligence: go beyond artificial intelligence. Mobile Networks and Applications, 23(2), 368-375.
49. Martínez-López, F. J. and Casillas, J. (2013). Artificial intelligence-based systems applied in industrial marketing: An historical overview, current and future insights. Industrial Marketing Management, 42(4), 489-495.
50. Metaxiotis, K., Ergazakis, K, Samouilidis, E. & Psarras, J. 2003. Decision support through knowledge management: The role of the artificial intelligence. Information Management & Computer Security, 11: 216 – 221. http://dx.doi.org/10.1108/09685220310500126.
51. McCarthy, J. Minsky, M. L. and Shannon, C. E. (2006). A proposal for the Dartmouth Summer Research Project on artificial intelligence-August 31, 1955. AI Magazine, 27(4), 12-14.
52. McCorduck, P., Minsky, M., Selfridge, O., & Simon, H. (1977). History of artificial intelligence. IJCAI Proceedings, (s. 951-954). https://www.ijcai.org/Proceedings/77-2/Papers/083.pdf (17.05.2018).
53. McCorduck, P. (2004). Machines who think. Massachusetts: A K Peters, Ltd.
54. Nabiyev, V. V. (2016). Yapay Zekâ: İnsan-Bilgisayar Etkileşimi (5. Baskı) Ankara: Seçkin Yayıncılık.
55. Nemati, H. R., Steiger, D. M., Iyer, L. S. and Herschel, R. T. (2002). Knowledge warehouse: an architectural integration of knowledge management, decision support, artificial intelligence and data warehousing. Decision Support Systems, 33(2), 143-161.
56. Nilsson, N. J. (2010). The Quest for Artifıcial Intelligence a History of Ideas and Achievements. UK: Cambridge University Press.
57. Özer, A. ve Ayüz, U. (2016). Kinetik heykel sanatı öncüleri. Akdenız Sanat Dergisi, 9(19), 74-91.
58. Ramos C., Augusto, J.C. and Shapiro, D. (2008). Ambient intelligence-the next step for artificial intelligence. IEEE Intelligent Systems, March-April, 15-18.
59. Reitman, W. (Ed.) (1986). Reitman, W. (1986). Artificial intelligence applications for business: Getting acquainted. In Walter ReitmanArtificial Intelligence Applications for Business (Third printing). USA: Ablex Publishing Corporation.
60. Rhines, W. (1985). Artificial intelligence: out of the lab and into business. The Journal of Business Strategy, 6(1), 50-57.
61. Rich, E., Knight, K. and Nair, S. B. (2009). Artificial Intelligence (third edition). India, Tata McGraw-Hill.
62. Rouse, M. (2016). Definition: Narrow AI (weak AI). https://searchenterpriseai.techtarget.com/definition/narrow-AI-weak-AI (22.01.2018).
63. Rumelhart, D. E., McClelland and PDP Research Group (1987). Parallel Distributed Processing: Explorations in the Microstructure Of Cognition, Vol. 1: Foundations. USA: MIT Press.
64. Russell, S. and Norvig, P. (1995). Artificial Intelligence: A modern approach. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall.
65. Russell, S. and Norvig, P. (2010). Artificial Intelligence: A modern approach. (Third edition). Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Education, Inc.
66. Say, C. (2018). 50 Soruda Yapay Zekâ (7.Baskı). İstanbul: 7 Renk Basım Yayın ve Filmcilik Ltd. Şti.
67. Searle, J. R. (1997). The Mystery of Consciousness (7th printing). USA: The Newyork Review of Books.
68. Shanks, R., Sinha, S. and Thomas, R.J. (2015). Managers and machines, unite! (Accenture Institute for High Performance and Accenture Strategy Research Report). Accenture Strategy, https://www.accenture.com/_acnmedia/PDF-19/Accenture-Strategy-Manager-Machine-Unite-V2.pdf (18.07.2017).
69. Shanks, R., Sinha, S. and Thomas, R.J. (2016). Judgment calls: Preparing leaders to thrive in the age of intelligent machines (Accenture Institute for High Performance Research Report). Accenture, https://www.accenture.com/t20170411T174032Z__w__/us-en/_acnmedia/PDF-19/Accenture-Strategy-Workforce-Judgment-Calls-V2.pdf (27.06.2017).
70. Shelly, M. (2013). Frankenstein. İstanbul: Timaş Yayınları.
71. Sharma, A. and Chopra, A. (2013). Artificial neural networks:„Applications in Management”. IOSR Journal of Business and Management, 12(3), 32-40.
72. Siau, K. L. and Yang, Y. (2017, May). Impact of artificial intelligence, robotics, and machine learning on sales and sarketing. In Proceedings of the Twelfth Midwest Association for Information Systems Conference, Illinois: Springfield.
73. Smolensky, P. (1987). Connectionist AI, symbolic AI, and the brain. Artificial Intelligence Review, 1, 95-109.
74. Technologya (ty). Online Etymology Dictionary içerisinde, https://www.etymonline.com/search?q=technology (21.03.2018).
75. Technologyb (ty). Online Lexico Dictionary (powered by Oxford Dictionary) içerisinde, https://www.lexico.com/en/definition/technology (21.03.2019).
76. Teknoloji (ty). Türk Dil Kurumu Online Güncel Türkçe sözlük içerisinde http://sozluk.gov.tr/ (21.03.2019).
77. Thomas, R.J., Fuchs R. and Silverstone, Y. (2016). A Machine in the C-suite (AIHP and Acenture Strategy Research Report), Accenture. https://www.accenture.com/t00010101T000000Z__w__/br-pt/_acnmedia/PDF-13/Accenture-Strategy-WotF-Machine-CSuite.pdf (15.03.2017).
78. Tizhoosh, H. R., and Pantanowitz, L. (2018). Artificial intelligence and digital pathology: challenges and opportunities. Journal of pathology informatics, 9. Turing, A. M. (1936-1937). On computable numbers, with an application to the Entscheidungs problem. Proceedings of the London Mathematical Society, s2-42(1), 230–265.
79. Turing, A. M. (1950). Computing Machinery and Intelligence. Mind, 49, 433-460.
80. Utkueri, O. ve Tamer, A.E. (2018). Yeni başlayanalar için yapay zekâ ; nedir, ne değildir? https://www.sigortacigazetesi.com.tr/yeni-baslayanalar-icin-yapay-zekâ -nedir-ne-degildir/ (15.08.2019).
81. Unat, Y. (2006). Artuklular Dönemi’nde bir Türk mühendis; Cezerî. I.Uluslararası Mardin Tarihi Sempozyumu Bildirileri (s.1-21). İçerisinde. 26-27-28 Mayıs, Mardin, Türkiye.
82. Ünal, A. (2019). Yapay Zekâ ların İcra Kurulu Başkanı Olabilirliği Üzerine Bir Araştırma (Yayımlanmamış doktora tezi. Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Düzce.
83. Von Krogh, G. (2018). Artifıcial intelligence in organizations: new opportunities for phenomenon-based theorizing. Academy of Management Discoveries, 4(4), 404–409, https://doi.org/10.5465/amd.2018.0084
84. Wegner, P. and Goldin, D. (2003). Computation Beyond Turing Machines. Communications of the ACM, 46(4), 100-102.
85. Whitby, B. (2005). Yapay Zekâ: Yeni Başlayanlar İçin Kılavuz. İstanbul: İletişim Yayınları.
86. World Economic Forum (2015). Deep Shift: Technology Tipping Points and Societal Impact. Global Agenda Council on the Future of Software & Society Survey Report, September, 2015, http://www3.weforum.org/docs/WEF_GAC15_Technological_Tipping_Points_report_2015.pdf (22.06.2016).
87. Zaccaro, S.J. (2004). The Nature of Executive Leadership: A Conceptual and Empirical Analysis of Success. Washington, DC, US: American Psychological Association, doi: 10.1037/10398-000
88. Zambak, A. F. (2014). Artificial intelligence as a new metaphysical project. In R. Hagengruber & U. Riss (Eds.), Philosophy, Computing and Information Science (pp. 67-74). Pickering & Chatto.
89. Zeren, F. ve Ergüzel, O. Ş. (2014). Forecast Share Prices with Artificial Neural Network in Crisis Periods. İşletme Araştırmaları Dergisi-Journal of Business Research-Turk, 6(3), 16-28.