AVRUPALI KADIN BESTECİLERİN FLÜT REPERTUVARINA KATKILARININ İNCELENMESİ

Abstract

Yaratıcılık, insan doğasının temel özelliklerinden biridir. Özellikle kadınların doğasında var olduğu düşünülen bu yaratım içgüdüsü müzik alanında da yoğun bir biçimde görülmektedir. Ancak müzik tarihi yazınında kadınların bestecilik faaliyetlerinin erkek egemen yapılar tarafından sınırlandırıldığı ve engellendiği sıklıkla vurgulanmaktadır. Müzikologların yapmış olduğu çalışmalarda 20. yüzyıla kadar kadın bestecilerin neredeyse anılmadığı ve sayıca az olduğu görülmektedir. Antik çağlardan itibaren kadını ikinci plana atan yaklaşımın temelinde erkek egemenliği etkisindeki müzik yönetiminin ve düşünce dünyasının olduğu dikkat çekmektedir. Bu düşüncelerin 19. yüzyılda daha etkili olduğu görülmektedir. 20. yüzyıldan sonra kadınlara çeşitli hakların tanınması, müzik alanında da etkili olmuş, bu sayede kadın besteci kimliği daha görünür hâle gelmiştir. Bu bağlamda flüt repertuvarı özelinde yapılan bu araştırmada kadın bestecilere ve bu bestecilerin eserlerine odaklanılmıştır. Evrensel müzik dünyasında popüler bir çalgı olan flüt için kadın bestecilerin 18. yüzyıldan itibaren eser yazmaya başladığı görülmektedir. Bu kapsamda flütün kadın besteciler tarafından ne derece ilgi gördüğü ve yapılan çalışmaların neler olduğu, kadın bestecilerin flüt repertuvarına katkıları nitel araştırma yaklaşımı kapsamında durum çalışması deseni kullanılarak incelenmiştir.

Keywords

• Flüt
• müzik
• kadın
• besteci
• repertuvar.

AN EXAMINATION OF THE CONTRIBUTIONS OF EUROPEAN FEMALE COMPOSERS TO THE FLUTE REPERTOIRE

Abstract

Creativity is one of the fundamental characteristics of human nature. This creative instinct, which is thought to be particularly inherent in women, is also intensely evident in the field of music. However, in the literature of music history, it is frequently emphasized that women's compositional activities were limited and hindered by male-dominated structures. Studies by musicologists show that female composers were rarely mentioned and were few in number until the 20th century. It is noteworthy that this approach, which relegated women to a secondary role from ancient times, is rooted in the male-dominated worldview and management of music. These ideas appear to have been even more influential in the 19th century. The granting of various rights to women after the 20th century has also had an impact on the field of music, making the identity of female composers more visible. In this context, this research, specifically focusing on the flute repertoire, concentrates on female composers and their works. Since the 18th century, female composers have been creating music on the flute, a popular instrument in the world of music. This study examines the extent to which the flute has received attention from female composers, the types of works produced, and the contributions of female composers to the flute repertoire, using a case study design within the framework of a qualitative research approach.

Keywords

• Flute
• music
• female
• composer
• repertoire.

References

1. Ağluç, L. (2013). Sanat yaratıcılık bağlamında insan ve yaratma güdüsü. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi, 3(1), 1-14.
2. Akın, H. (2005). Orta çağdan bilge bir kadın Bingenli Azize Hildegard. İstanbul: Dharma Yayınları.
3. Altay Artar, G. (2022). 19. yüzyılda bir kadın besteci portresi: Fanny Mendelssohn Hensel. Kesit Akademi Dergisi, 8(31), 137-153.
4. Altay Artar, G. (2022). Çok sesli müzik dünyasında kadın besteci olmak. Ö. Doğuş Varlı (Ed.). Kadınlar Dünyayı Çalıyor/Söylüyor Kuramsal Yaklaşımlar ve Deneyimler Üzerine I içinde (149-162. ss.). İstanbul: Doğu Kitabevi.
5. Aristoteles (2012). Politika. (Çev. M. Tunçay). İstanbul: Remzi Kitabevi.
6. Beasley, B. (2021). Musical Multiplicities: The Lives and Reception of four postromantic women. (Unpublished master of arts thesis). University of Missouri, Kansas City.
7. Boran, İ. ve Yıldız Şenürkmez, K. (2018). Kültürel tarih ışığında çoksesli Batı müziği. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
8. Büke, A. (2017). Romantizmin ışığı Clara. İstanbul: Can Sanat Yayınları.

9. Cook, N. (1999). Müziğin ABC’si. (Çev. T. Doğan). İstanbul: Kabalcı Yayınevi. (Orijinal yayın tarihi, 1998).
10. Creswell, J. W. (2025). Nitel araştırma yöntemleri beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (Çev. S. B. Demir ve M. Bütün). Ankara: Siyasal Kitabevi. (Orijinal yayın tarihi, 2013).
11. Darga, A. M. (2020). Anadolu’da kadın. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
12. Daum, J. (2013). Mel Bonis: six works for flute and piano. (Unpublished doctor of musical arts). Arizona State University, Arizona.
13. Denecke, E. J. (2022). Reexamiiıng the repertoire: French women composers of solo trumpet music in the Paris Conservatory. (Unpublished doctor of music). Florida State University College of Music, Florida.
14. Eğecioğlu, Ö. (2019). Cécile Chaminade Yıldız Sarayı’nda. Toplumsal Tarih Dergisi, 309, 70-75.
15. Erişkin Karabey, M. D. (2019). Türkiye’de toplumsal cinsiyet rollerinin klasik Batı müziği bestecilerinin mesleki yaşamlarına etkileri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
16. Ersoy Çak, Ş. ve Beşiroğlu, Ş.Ş. (2017). Avrupa’da müzikoloji alanında yapılmış çalışmalarda kadının varlığı. Ş.
17. Ersoy Çak, Ş.Ş. Beşiroğlu (Ed.), Kadın ve Müzik içinde (47-61. ss.). İstanbul: Milenyum Yayınları.
18. Giroud, F. (2008). Alma Mahler veya sevilme sanatı. (Çev. A. Öktem). İstanbul: Pan Yayıncılık. (Orijinal yayın tarihi, 1988).
19. Gleason-Mercier, C. (2023). Marching onto the stage: The political significance of women-composed opera of the early French revolution, 1789-1794. (Unpublished doctor of philosophy in historical musicology). King's College London, London.
20. Heere-Beyer, S. (2009). Claiming voice: Madalena Casulana and the sixteenth-century Italian madrigal. (Unpublished master of arts thesis). University of Pittsburgh School of Arts and Sciences, Pittsburgh.
21. Hornberger, S. J. (2020). In the shadow of greatness: Women composers and their flüte sonatas at the Prussian court 1730-1771. (Unpublished master of arts thesis). The Pennsylvania State University The Graduate School, Pennsylvania.
22. Jackson, S. P. (2024). Performance editions of Air vaudois pour flûte et piano, op. 108 Andante et Allegro pour flûte et piano, op. 133, by Mélanıe Bonis. (Unpublished doctor of musical arts). Texas Christian University College of Fine Arts, Texas.
23. Karaaslan, D. (2014). Antik Yunan’da kadın olmak. Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (2), 159-174.
24. Kutluk, F. (2022). Susan McClary müziği nasıl dinler, nasıl çözümler? feminist müzik kuramının evrimi. Ö Doğuş Varlı (Ed.), Kadınlar Dünyayı Çalıyor/Söylüyor Kuramsal Yaklaşımlar ve Deneyimler Üzerine I içinde (11-24. ss). İstanbul: Doğu Kitabevi.
25. Maiocchi, M. (2024). Eski Akkad dönemi. U. Eco (Ed.), Antik Yakın Doğu içinde (102-107. ss.). İstanbul: Alfa Yayınları.
26. Makal, A. (2020). Toplumsal cinsiyet açısından müzik ve kadın: Dünyada ve Türkiye'de kadın müzisyenler ve cinsiyete dayalı ayrımcılık. Çalışma ve Toplum, 2(65), 739-790.
27. Maktal Canko, D. (2021). Bizans’ta iktidarın öteki yarısı: imparatoriçeler. D. Maktal Canko (Ed.), Antik Dönem’den Osmanlı’ya Anadolu Sanatında Kadın içinde (41-60. ss). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
28. Manghi, L. (2019). Improvising on the flute in nineteenth-century Italy: Pedagogy and performance ractice. (Unpublished doctor of musical arts). The University of Otago School of Performing Arts, Dunedin.
29. Minkin, M. (1998). Anna Bon di Venezia: Life and works with a discussion of the Bon family of musicians. (Unpublished doctor of musical arts). Boston University School for The Arts, Boston.
30. Nutku, Ö. (2010). Kadın ve sanat. Yedi (4), 137-142.
31. Özkişi, Z. G. (2017). Müzikte cinsiyet rollerine ilişkin yargılar, kanon, gettolaşma, ve toplumsal cinsiyet bağlamında kadın besteci sorunu. Ş. Ersoy Çak, Ş.Ş. Beşiroğlu (Ed.), Kadın ve Müzik içinde (63-96. ss.). İstanbul: Milenyum Yayınları.
32. Padilla, G. M. (2018). A study on the compositional style of the flute chamber works of Mel Bonis. (Unpublished doctor of musical arts). The University of Southern Mississippi School of Music, Mississippi.
33. Patterson, B. E. (2018). La Flûte et la femme: A study of selected chamber music for flute by Germaine Tailleferre. (Unpublished doctor of musical arts). The University of Alabama, Department of Music in the Graduate School, Tuscaloosa.
34. Sarıkaya, E. ve Özer, M. C. (2016). Kadının sanat, yaratıcılık ve romantik dönem bestecileri üzerinden bir okuması. Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı Dergisi (7), 97-109.
35. Simone, M. D. (2021). Kadınlar ve müzik. U. Eco (Ed.), Antik Yunan içinde. (1204-1209. ss.) İstanbul: Alfa Yayınları.
36. Şahin Utku, N. (2024). Antik Çağ’dan İslam’a kadın tarihi bir perspektif. H.Şule Albayrak (Ed.), Kadın Olmak İslam, Gelenek, Modernlik ve Ötesi içinde (115-174. ss.). İstanbul: İz Yayıncılık.
37. Şar İşbilen, E. ve Çığır Dikyol, D. (2020). Antik Yunan dünyasında bir kadın olarak Sappho’nun yeri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 66, 147-161.
38. Taş, M. ve Ürün, A. (2019). Sanat ve yaratma. Kalemişi Dergisi, 7 (14), 71-. 82.
39. Temiztürk, H. (2019). Bingenli Hildegard: Orta çağlı bir Hristiyan mistiğin perspektifinden ’öteki’ algısı’. Oksident 1(1), 23-39.
40. Tischhauser, A. P. (2005). Louise Farrenc's trio for flute, cello and piano: a critical edition and analysis. (Unpublished doctor of music). Florida State University College of Music, Florida.
41. Toff, N. (2018). The Great war and modern flute music. New York Flute Club Newletter (November).
42. Uslu, L. (2018). Antik Yunan’ın asi kızı: Sappho. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(21), 261-268.
43. Vilensky, S. (2003). Twentieth century flute music by women composers. (Unpublished an honors thesis). Ball State University, Muncie .
44. Wolfrey, E. (2023). A theoretical and topical analysis of Cécile Chaminade’s concertino, op. 107 for flute and pıano. (Unpublished master of arts thesis). University of Oklahoma Graduate College, Oklahoma.
45. Yazıcı, T. ve İzgi Toparlak, Ş. (2014). Batı müzik tarihinde kadın bestecinin adı yok. Uluslararası Hakemli Beşeri ve Akademik Bilimler Dergisi, 3 (7), 45-56.
46. Yedig, S. (2022). İstanbullu üç öncü kadın besteci: Kassiani, Ayşe Sultan, Gazarosyan. S. Bali (Ed.), İstanbul’un Çoksesli Batı Müziği Tarihi içinde (218-258. ss.). İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
47. Yıldız, K. (2020). Aydınlanmanın müziği klasik dönem ve ustaları. İstanbul: Arketon Yayınları.
48. Yürümez E. (2025). Lili Boulanger ve Nocturne, Cortège eserleri üzerine müzikal izlenimler. F. Aktakka (Ed.), Türkiye’de ve Dünya’da Müzik içinde (25-38. ss.). Afyonkarahisar: Yaz Yayınları.
49. Bhattacharyya, K. (2007). Cécile Chaminade. (Erişim adresi: https://ocw.mit.edu/courses/21m-410vocal-repertoire-and-performance-women-composers-spring-2007/pages/ assignments/), (Erişim tarihi: 09/05/2025).
50. Blumhofer, J. (t.y.). Farrenc trio for flute, cello, and piano. (Erişim adresi: https://www.jonathanblumhofer.com/writings/program-notes/farrenc-trio-for-flute-cello-and-piano/), (Erişim tarihi: 15/01/2026).
51. Buja, M. (2022). Princess and composer: Anna Amalia of Prussia. (Erişim adresi: https://interlude.hk/princess-and-composer-anna-amalia-of-prussia/), (Erişim tarihi: 05/12/2025).
52. Judd, T. (2007). Cecile Chaminade French composer and pianist. (Erişim adresi: https://ocw.mit.edu/courses/21m-410-vocal-repertoire-and-performance-women-composers-spring-2007/resources/es_judd_chaminad/), (Erişim tarihi: 09/05/2025).
53. Judd, T. (2007). Henriëtte Bosmans Dutch composer and pianist. (Erişim adresi: https://ocw.mit.edu/courses/21m-410-vocal-repertoire-and-performance-women-composers-spring-2007/8f7ec070091dd5fbbbd7c458de3201e5_es_judd_bosmans.pdf ), (Erişim tarihi: 24/01/2026).
54. Manchado Torres, M. (2018). Comtessa de Dia o Beatriz de Dia. (Erişim adresi: https://conlaa.com/comtessa-de-dia-beatriz-de-dia/?output=pdf.), (Erişim tarihi: 25/07/2025).
55. Po Sim Head, F. (2022). Three female composers in Société Nationale de Musique Augusta Holmès, Clémence de Grandval and Marie Jaëll (Erişim adresi: https://interlude.hk/three-female-composers-in-societe-nationale-de-musique-augusta-holmes-clemence-de-grandval-and-marie-jaell/), (Erişim tarihi: 19/01/2026).
56. Url1 Hildegard’s ordo virtutum. (Erişim adresi: https://www.healthyhildegard.com/ordo-virtutum/), (Erişim tarihi: 20/03/2024).
57. Url2 Aykul, M. (2023). Operada kadın besteciler ve kendi odasını var edebilenler. (Erişim adresi: https://yarininkulturu.org/2023/04/28/operada-kadin-besteciler/), (Erişim tarihi: 12/02/2025).
58. Url3 Klasik müzik dünyasını değiştiren kadın müzisyenler. (Erişim adresi: https://erturgutsanatmerkezi.com/muzik-dunyasini-degistiren-kadinlar/), (Erişim tarihi: 12/02/2025)
59. Url4 Variations for flute and piano, op. 39 by Blahetka Leopoldine (Erişim adresi: https://masteringtheflute.com/en/flute-repertoire/blahetka-leopoldine/variations-for-flute-and-piano-op-39-488), (Erişim tarihi: 16/01/2026).
60. Url5 Soaring, searching and silent for too long: the remarkable life – and music – of composer Mel Bonis. (Erişim adresi: https://www.theguardian.com/music/2024/jan/31/the-remarkable-life-and-music-of-french-composer-mel-bonis-elena-uriosite-tom-poster), (Erişim tarihi: 19/01/2026).
61. Url6 Hedwige Chrétien. (Erişim adresi: https://www.bruzanemediabase.com/en/exploration/ artists/chretien-hedwige), (Erişim tarihi: 19/01/2026).
62. Url7 Program Notes. (Erişim adresi: https://wpu.cfa.arizona.edu/wp-content/uploads/sites/4/ 2022/04/25122540/FFGWQ-Spring-2022-Program-Notes.pdf), (Erişim tarihi: 19/01/2026).
63. Url8 Hedwige Chrétien (1859-1944). (Erişim adresi: https://www.earsense.org/chamber-music/ composer/Hedwige-Chretien/), (Erişim tarihi: 19/01/2026).
64. Url9 Hanna Beekhuis. (Erişim adresi: https://vrouwenmuziek.nl/wordpress/en/hanna-beekhuis/), (Erişim tarihi: 24/01/2026).
65. Weinberger, A. (2021). Marie Clémence de Grandval. (Erişim adresi: https://www. fembio.org/ english/biography.php/woman/biography/marie-clemence-de-grandval/), (Erişim tarihi: 19/01/2026).
66. Weinzierl, E. & Wachter, E. (2008). Flute music by female composers. (Erişim adresi: https://www.allflutesplus.com/product/flute-music-by-female-composers/), (Erişim tarihi: 10/01/2025).
67. Young, S. (t.y.). Marthe Bracquemond (1898–1973): Organist, composer, and collaborator. (Erişim adresi: https://www.thediapason.com/content/marthe-bracquemond-1898-1973-organist-composer-and-collaborator), (Erişim tarihi: 24/01/2026).