GELENEKSEL BİLGİ KAPSAMINDA TEKE YÖRESİ TEK KULLANIMLIK REKREATİF MÜZİK ALETLERİ

Abstract

ÖZ İnsanoğlu geleneksel bilgi birikimi sonucunda geçmişten günümüze kadar çevresi ve doğayla etkileşim hâlinde olmuştur. Bu etkileşim sonucunda ortaya çıkan ürünler farklı şekillerde nesiller boyu aktarılarak yaşatılmıştır. Her toplumda olduğu gibi Türk toplumunda da zamanla eğlence amaçlı gerçekleştirilen geleneksel bilgiye dayalı rekreasyon temelli uygulamalar ve nesneler ortaya çıkmıştır. Çalışmanın temelini Teke Yöresi’nde tespit edilen geleneksel bilgiyle öğrenilerek üretilen rekreatif temelli tek kullanımlık müzik aletleri oluşturmaktadır. Bu çalışmanın alanı Teke Yöresi olarak adlandırılan Batı Akdeniz Bölgesinde bulunan Burdur ilini merkeze alan Isparta, Muğla, Denizli ve Afyon illeriyle çevrilmiş kültürel bir coğrafyayı kapsamaktadır. Bu bölgede hâlâ geleneksel bilgiyle yapılan kültürel unsurlarımız arasında yer alan tek kullanımlık müzik aletlerinin yaşatılıyor olması bu alanın seçilmesindeki en büyük etkendir. Yazının başında çalışmanın konusu, alanı ve yöntemi hakkında bilgi verildikten sonra rekreasyon kavramı ve halk bilimi ilişkisi üzerinde durulmuştur. Ardından yapılan derleme sonucunda tespit edilen on üç adet tek kullanımlık müzik aleti ayrı başlıklar altında; yöresel adı, çalgı türü, malzemesi, yapılışı, icrası ve işlevleri bakımından incelenmiştir. Çalışmanın devamında rekreasyon ve tek kullanımlık çalgıların ilişkisi üzerinde durulmuştur. Bu çalışmayla kaynak kişilerden elde edilen veriler ışığında üreticilerinin, icracılarının ve icra ortamlarının zamanla kaybolmaya başladığı bir ortamda on iki adet müzik aleti her yönüyle incelenerek kayıt altına alınmıştır.

Keywords

• Teke Yöresi
• tek kullanımlık müzik aleti
• geleneksel bilgi
• rekreasyon
• halk bilgisi

DISPOSABLE RECREATIVE MUSICAL INSTRUMENTS OF TEKE REGION WITHIN THE SCOPE OF TRADITIONAL KNOWLEDGE

Abstract

ABSTRACT As a result of traditional knowledge accumulation, people have been interacting with their environment and nature throughout history. The products that emerged as a result of this interaction have been kept alive by being passed down through generations in different ways. As in every society, recreation based practices and objects based on traditional knowledge that were performed for entertainment purposes have emerged in also Turkish society over time. This study is based on disposable musical instruments, created for recreational purposes, that were produced using traditional knowledge in the Teke Region. This study focuses on a cultural geography centered around Burdur Province, located in the Western Mediterranean Region, known as the Teke Region, and surrounded by the provinces of Isparta, Muğla, Antalya, Denizli, and Afyon. The fact that disposable musical instruments, which are among our cultural elements made with traditional knowledge, are still kept alive in this region is the biggest factor in choosing this area. After providing information about the subject, field and method of the study at the beginning of the article, the relationship between the concept of recreation and folklore was emphasized. Then, twelve disposable musical instruments identified as a result of the compilation were examined under separate headings in terms of their local name, type of instrument, material, construction, performance and functions. The study continued by focusing on the relationship between recreational and disposable instruments. In this study, thirteen musical instruments were examined and recorded in detail, based on data obtained from source persons, in an environment where their manufacturers, performers, and performance settings have gradually disappeared over time.

Keywords

• Teke Region
• disposable musical instrument
• traditional knowledge
• recreation
• folklore.

References

1. Açın, C. (1976). Türkiye’de musikî aletleri yapımcılığı ve musiki aletlerimiz, II. Milletlerarası Türkoloji Kongresi içinde, (59-61 ss.). İstanbul.
2. Açın, C. (2000). Bağlama yapım sanatı ve sanatçıları. İstanbul: Emek Basımevi.
3. Açın, S.Y. (1998). Türk halk müziği sazlarından bağlama ve kemane'nin yapım teknikleri, (Yayımlanmamış sanatta yeterlik), İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
4. Atalay, Z. (2019). Mindfulness bilinçli farkındalık -farkındalıkla anda kalabilme sanatı-, İstanbul: Kitabevi Yayınları.
5. Atasever, T. ve Çolak, E. (2019). Kocaeli üniversitesi Umuttepe yerleşkesinde görev yapan akademik personellerinin sportif alışkanlık ve rekreasyon hakkında görüşlerinin ve beklentilerinin araştırılması. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi, 1(1), 21-34.
6. Çağlar, E. (2003). Türkiye`de keman yapımcılığı, sorunları ve keman yapımcılığının Türkiye`nin sanat ve eğitim ortamına katkısının incelenmesi, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
7. Çelebi, C., Çakır, A., Çetinkaya, A., Durdur, A. ve Yılmaz, O. (2001). Halk kültürü belgeliği kümeleme kılavuzu, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
8. Ekinci, A. (2010). Tekelinin dilinden telinden 1. Ankara: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.

9. Ekinci, A. (2014). Tekelinin dilinden telinden 2. Ankara: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
10. Gazimihal, M. R. (1940). Anadolunun çocuk sazları. Halk Bilgisi Haberleri, 9 (104), 185-192.
11. Göher, F. (2020). Kültür ürünlerinin mekânsal değişimi Sibirya Türklerinde tarım ve hayvancılık kültüründen müzik kültürüne geçen çalgılar. Etnomüzikoloji Dergisi, 3 (2), 205-223.
12. Güvenç, B. (2013). Kültürün abc’si. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
13. Kalender, N. (2001). Çalgı yapım, bakım ve onarımı. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, XIV (1), 159-166.
14. Karaküçük, S. (2005). Rekreasyon: boş zamanları değerlendirme. Ankara: Gazi Kitabevi.
15. Korkutata, A. (2015). Antalya’da 4 ve 5 yıldızlı otellerde sunulan rekreatif amaçlı animasyon faaliyetlerinin müşteri memnuniyetine etkisi. (Yayımlanmamış doktora tezi), Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
16. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1932a). Anadolunun çocuk sazları-1, Bartın Gazetesi, 9 (360), 6 Eylül, s. 2.
17. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1932b). Anadolunun çocuk sazları-2, Bartın Gazetesi, 9 (361), 13 Eylül, s. 2.
18. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1932c). Anadolunun çocuk sazları-3, Bartın Gazetesi, 9 (362), 20 Eylül, s. 2.
19. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1933a). Anadolu çocuk sazlarının tarihi menşeleri mes’elesi-I, Bartın Gazetesi, 10 (412), 6 Eylül, s. 2.
20. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1933b). Anadolu çocuk sazlarının tarihi menşeleri mes’elesi-2, Bartın Gazetesi, 10 (413), 12 Eylül, s. 2.
21. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1933c). Anadolu çocuk sazlarının tarihi menşeleri mes’elesi-3, Bartın Gazetesi, 10 (414), 19 Eylül, s. 2.
22. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1933ç). Anadolu çocuk sazlarının tarihi menşeleri mes’elesi-4, Bartın Gazetesi, 10 (415), 26 Eylül, s. 2.
23. Köse Mihal-zade Mahmut Ragıp (1933d). Anadolu çocuk sazlarının tarihi menşeleri mes’elesi-5, Bartın Gazetesi, 10 (416), 3 Ekim, s. 2.
24. Oter, T. (2007). Geçmişten günümüze ud yapımcıları, ud yapımında kullanılan yöntemler, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
25. Özgür, Z. (2006). Kanun çalgısının üretim aşamaları ve yapımında kullanılan ahşap malzemenin seçimi, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
26. Sakarya, İ. (1975). Çalgı yapım ve onarım bilgisi, Ankara: Mektupla Öğretim Yayınları.
27. Türk Dil Kurumu (2003). Türkçe sözlük, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
28. Türk Dil Kurumu (2009). Türkiye’de halk ağzından derleme sözlüğü ııı (e-h), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
29. Tetik Işık, S. ve Uslu, R. (2012). Türk müziğinde ağaç ve çalgı yapım bibliyografyası. Acta Turcıca, 4 (2-2), 24-41.
30. Toğrul, Ç., Şahin. C. ve Etikan, S. (2019). Avanos’ta toprak hammaddeli müzik aletleri üretimi: udu örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12 (62), 687-694.
31. Toker, A. (2021). A sociological evaluation of leisure and recreation from historical perspective. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 4 (10), 1000-1013. Tütüncü, Ö. (2012). Rekreasyon ve rekreasyon terapisinin yaşam kalitesindeki rolü. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 23 (2), 248-252.
32. Ünal, A. (2004). Çivi yazılı Hititçe kaynaklara göre Hititlerde ve çağdaş eski Anadolu toplumlarında müzik dans, eğlence ve akrobatik oyunlar. I. Uluslararası Tarihte Anadolu Müziği ve Çalgıları Sempozyumu içinde, (98-117 ss.). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
33. Yalgın, M. (2009). Tulum yapımı. Halk Müziğinde Çalgılar Uluslararası Sempozyumu Bildirileri (14-16 Aralık 2007) içinde (652-658 ss.). İstanbul: Motif Vakfı Yayınları.