Year 2019, Volume 1, Issue 1, Pages 59 - 81 2019-06-30

Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri

Cemalettin Yavuz [1]

23 36

Çuvaşların geleneksel kültüründe –diğer Türk topluluklarına paralel biçimde- bireyin, ailenin, evin, hayvanların, köyün, doğanın ve insan hayatında bir şekilde yer bulan her olgunun bir sahibi/koruyucusu vardır. İyi ve kötü ruhlar şeklinde sınıflandırabileceğimiz bu güçler, insan hayatının ve dünya düzeninin korunmasına, devam ettirilmesine, karşılaşılan güçlüklerin giderilmesine ya da yasakları ihlal edenlerin cezalandırılmasına hizmet etmektedirler. Çuvaşların geleneksel dininde bu kutsal güçler ırǐlar (iyi olanlar) ve usallar ya da hayarlar (kötü ya da zararlı olanlar) olarak bölümlenebilmektedir. Ev ve aile hayatının düzenlenmesinde ve korunmasında da birtakım roller üstlenen özel güçler bulunmaktadır. Çünkü ev ve aile, geleneksel toplumlarda bireysel ve toplumsal yaşamın temeli olmanın yanında kâinatın mikro ölçekteki bir modelini teşkil etmektedir. Bu nedenle evin ve ailenin yaşatılması, evrendeki kozmosun da sürdürülmesi anlamına gelmektedir. Ev ve ailenin korunup yaşatılmasında görevli kutsal güçler, Çuvaşlara da bazı sorumluluklar yüklemektedirler. Bu sorumlulukların ve kuralların ihlali birtakım felaketlere ve musibetlere yol açmaktadır. Bu kutsal güçler arasından ev ve aile ile ilgili olan hrsurt, iye ve yrh adı verilen tanrısal güçler etrafında da mit, efsane, inanış ifadesi gibi birçok halk anlatısı meydana gelmiştir. Bu çalışmada söz konusu güçler, çeşitli türdeki halk anlatılarına dayanılarak, özelde Çuvaşların geleneksel dünya görüşü, genelde Türk mitolojisi bağlamında ele alınıp incelenmiştir. Çalışmanın sonunda, geleneksel Çuvaş toplumunda evin ve ailenin korunup yaşatılmasının evrendeki kozmosun sürdürülmesi anlamına geldiği; ele alınan üç tanrısal ruhun da dişi olarak tasavvur edildiği, üçünün de ateş ve ocak kültüyle ilişkili olduğu, bunlardan özellikle ikisinin -hrtsurt ve yrh- canlılık, üretkenlik ve ailenin/soyun devamlılığı bağlamında yer-su ruhlarıyla güçlü bağlara sahip olduğu sonucuna varılmıştır. 

: Çuvaşlar, halk anlatıları, aile, inanışlar
  • Acıpayamlı, Orhan (1962). Anadolu’da Nazarla İlgili Bazı Adet ve İnanmalar. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, S. 1-2, s. 1-40. Akgün, Engin (2007). Şamanist Türk Halklarında Kurban Sungusu ve Kendisine Kurban Sunulan Varlıklar. Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1 (2), s. 139-153. Arık, Durmuş (2012). Hıristiyanlaştırılan Türkler Çuvaşlar. Ankara: Berikan Yayınevi. Aşmarin N. İ. (2000). Çıvaş Sımahisen Kineki. C. 5, Kazan (1994); C. 17, Kazan. Bayat, Fuzuli (2007). Türk Mitolojik Sistemi. C. 2, İstanbul: Ötüken Neşriyat. Bayram, Bülent (2007). Çuvaş Türkçesi – Türkiye Türkçesi Sözlük. Konya: Tablet Yayınları.………………..(2012). Şuyın Hivetiri’nin Ulıp Destanı (Çuvaş Kalevalası Üzerine Bir İnceleme). Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları. Beydili, Celal (2004), Türk mitolojisi Ansiklopedik Sözlük. (Çev. Eren Ercan), Ankara: Yurt Kitap-Yayın. Fedotov, M. R. (1996). Etimologiçeskiy Slovar’ Çuvaşskogo Yazıka. Çeboksarı: Çuvaşskiy Gosudarstvennıy İnstitut Gumanitarnıh Nauk. İnan, Abdülkadir (2006). Tarihte ve Bugün Şamanizm Materyaller ve Araştırmalar. Ankara: Türk Tarih Kurumu.İnayet, Alimcan – Öger, Adem (2009). Uygur Türklerinin Mitolojik, Dini ve Tarihi Kadın Kahramanları Üzerine. Turkish Studies, C. IV, S. 3, s. 1183-1198. Kumartaşlıoğlu, Satı (2016). Türk Kültüründe Ateş ve Ocak Kültü. Konya: Kömen Yayınları. ……………………..(2014). Türk Kültüründe Ateş ve Ocak İyeleri. Karadeniz Araştırmaları Dergisi, Güz, S. 43, s. 175-190. Lvova, E.L., Oktyabrskaya, İ.V., Sagalayev, A.M., Usmanova, M.S. (2013). Güney Sibirya Türklerinin Geleneksel Dünya Görüşleri (Kainat ve Zaman. Nesneler Dünyası). Konya: Kömen Yayınları.Sidorova, E. S. (2004). Mifsem Legendĭsem Halapsem. ÇKİ: Şupaşkar.Taş, İsmail (2011). Türk Düşüncesinde Kozmogoni-Kozmoloji. Konya: Kömen Yayınları.Yegorov, V. G., (1964). Etimologiçeskiy Slovar’ Çuvaşskogo Yazıka. Çeboksarı: ÇKİ. Yolcu, Mehmet Ali (2014a). Türk Kültüründe Evliliğe Bağlı Tabu ve Kaçınmalar. Konya: Kömen Yayınları. …………………….(2014b). Babasız Gebelik Mitleri Bağlamında Türk Mitolojisinde Gök-Yer Dikotomisi ve Ana Tanrıça Kültünün İzleri. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 1, s. 70-92.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Makaleler
Authors

Orcid: 0000-0001-6295-2179
Author: Cemalettin Yavuz (Primary Author)
Country: Turkey


Dates

Publication Date: June 30, 2019

Bibtex @research article { iuad563770, journal = {İdil-Ural Araştırmaları Dergisi}, issn = {2667-8500}, address = {Bülent BAYRAM}, year = {2019}, volume = {1}, pages = {59 - 81}, doi = {}, title = {Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri}, key = {cite}, author = {Yavuz, Cemalettin} }
APA Yavuz, C . (2019). Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri. İdil-Ural Araştırmaları Dergisi, 1 (1), 59-81. Retrieved from http://dergipark.org.tr/iuad/issue/46610/563770
MLA Yavuz, C . "Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri". İdil-Ural Araştırmaları Dergisi 1 (2019): 59-81 <http://dergipark.org.tr/iuad/issue/46610/563770>
Chicago Yavuz, C . "Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri". İdil-Ural Araştırmaları Dergisi 1 (2019): 59-81
RIS TY - JOUR T1 - Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri AU - Cemalettin Yavuz Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - DO - T2 - İdil-Ural Araştırmaları Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 59 EP - 81 VL - 1 IS - 1 SN - 2667-8500- M3 - UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 İdil-Ural Araştırmaları Dergisi Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri %A Cemalettin Yavuz %T Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri %D 2019 %J İdil-Ural Araştırmaları Dergisi %P 2667-8500- %V 1 %N 1 %R %U
ISNAD Yavuz, Cemalettin . "Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri". İdil-Ural Araştırmaları Dergisi 1 / 1 (June 2019): 59-81.
AMA Yavuz C . Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri. İdil-Ural Araştırmaları Dergisi. 2019; 1(1): 59-81.
Vancouver Yavuz C . Çuvaş Halk Anlatılarında Evin ve Ailenin Koruyucu Güçleri. İdil-Ural Araştırmaları Dergisi. 2019; 1(1): 81-59.