5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği

Pınar Çilek; Nazlı Gökçe

doi:10.37669/milliegitim.1709476

EN TR

5th Grade Comparative Perspective on Global Climate Change in Social Studies Education: The Case of Turkey and Sweden

Öz

This study comparatively examines how global climate change is addressed in the social studies curricula and textbooks of Türkiye and Sweden. The study was conducted using a qualitative research approach, with document analysis employed as the data collection method. The curricula were examined through descriptive analysis, while the textbooks were evaluated using deductive content analysis across environmental, economic, social, and political dimensions. The findings indicate that the environmental dimension is prominent in both countries. In Sweden, climate change is addressed through a multidimensional approach from a global perspective, incorporating themes such as climate justice, social inequality, policies, and international cooperation. In contrast, Türkiye places greater emphasis on individual responsibility, local environmental issues, and micro-scale practices, while social and political dimensions are represented in a more limited and indirect manner. Nevertheless, significant steps have been taken in sustainability education through the Century of Türkiye Education Model, and the curriculum is developing toward a more holistic structure. The study emphasizes the importance of integrating climate change education with themes of justice, equality, governance, and collective responsibility and offers recommendations for improving educational policies in Türkiye based on Sweden's holistic approach.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

Proje numarası yoktur.

5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği

Öz

Bu çalışma, Türkiye ve İsveç’in sosyal bilgiler öğretim programları ve ders kitaplarında küresel iklim değişikliğinin ele alınışını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada veri toplama yöntemi olarak doküman analizi kullanılmıştır. Öğretim programları betimsel analiz, ders kitapları ise tümdengelimsel içerik analizi yoluyla çevresel, ekonomik, sosyal ve politik boyutlar açısından değerlendirilmiştir. Bulgular, her iki ülkede de çevresel boyutun belirgin biçimde öne çıktığını göstermektedir. İsveç’te iklim değişikliği; iklim adaleti, toplumsal eşitsizlik, politikalar ve uluslararası iş birliği gibi temalar çerçevesinde küresel ölçekte ve çok boyutlu bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Buna karşın Türkiye’de bireysel sorumluluk, yerel çevre sorunları ve mikro ölçekli uygulamalara ağırlık verilmekte; sosyal ve politik boyutlar daha sınırlı ve dolaylı biçimde temsil edilmektedir. Bununla birlikte Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ile sürdürülebilirlik eğitimi alanında önemli adımlar atıldığı ve öğretim programının daha bütüncül bir yapıya doğru geliştiği görülmektedir. Çalışma, iklim değişikliği eğitiminin adalet, eşitlik, yönetişim ve kolektif sorumluluk temalarıyla bütünleştirilmesinin önemini vurgulamakta ve İsveç’in bütüncül yaklaşımından hareketle Türkiye’deki eğitim politikalarının geliştirilmesine yönelik öneriler sunmaktadır

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum yoktur.

Proje Numarası

Proje numarası yoktur.

Etik Beyan

Etik ilkelere uyulmuştur.

Kaynakça

Almgren, H. (2020). Utkık Smakprov S0 4-6 Samhällskunskap Lärobok Gleerups Utbildning. AB.
Apple, M. (1993). Official Knowledge: Democratic Education in a Conservative Age. Routledge.
Aras, S. (2022). Küresel iklim değişikliğinin neden olduğu afetler konusunda tasarım odaklı düşünmenin kullanılması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
Barak, B., & Gönençgil, B. (2020). Dünyada ve Türkiye’de ortaokul öğretim programlarının iklim değişikliği eğitimi yaklaşımına göre karşılaştırılması. Journal of Geography, 39, 1-20. https://doi.org/10.26650/JGEOG2019-0039
Birleşmiş Milletler. (2015). Dünyamızı dönüştürmek: Sürdürülebilir kalkınma için 2030 gündemi.
Biström, L., & Lundström, R. (2020). Textbooks and action competence for sustainable development: An analysis of Swedish lower secondary level textbooks in geography and biology. Environmental Education Research, 26(3), 363-378. https://doi.org/10.1080/13504622.202 0.1853063
Bleazby, J., G. Burgh, S. Thornton, M. Graham, A. Reid, & I. Finefter-Rosenbluh. (2023). Teaching about climate change in the midst of ecological crisis: Responsibilities, challenges, and possibilities.” Educational Philosophy and Theory, 55(10), 1087–1095. https://doi.org/10.1 080/00131857.2023.2211260 .
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027

Brundtland, G. (1987). Our common future: The World commission on environment and development. Oxford University Press.
Climate Change Performance Index (CCPI). (2025). Sweden – Climate Change Performance Index 2025. Germanwatch, NewClimate Institute & Climate Action Network International. https:// ccpi.org/country/swe/
Climate Change Performance Index (CCPI). (2025). Türkiye – Climate Change Performance Index 2025. Germanwatch, NewClimate Institute & Climate Action Network International. https:// ccpi.org/country/tur/
Çakır Yıldırım, B., Irmak, M., & Tuncay-Yüksel, B. (2023). Navigating the environmental education and climate change curriculum in Türkiye through the prism of climate change literate citizenship. Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(3), 287-313. https://doi.org/10.30900/ kafkasegt.1346835
Çelikbaş A. (2016). Sürdürülebilirliği temel alan çevre eğitiminin ortaokul öğrencilerinin çevresel davranışlarına ve sürdürülebilir çevre tutumlarına etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Mersin Üniversitesi.
Devecchi, M., Dagnino, E., Milelli, M., Soini, K. & Parodi, A. (2025). Climate change education in a secondary school, the I-CHANGE project approach. European Journal of Education, 60, e12875. https://doi.org/10.1111/ejed.12875
Di Matteo, G., Nardi, P., Grego, S., & Guidi, C. (2018). Bibliometric analysis of climate change vulnerability assessment research. Environment Systems and Decisions, 38(4), 508–516. https://doi.org/10.1007/s10669-018-9687-4
Doni, F., Gasperini, A. & Soares, J.T. (2020). What is the SDG 13? In SDG13 – Climate Action: Combating Climate Change and its Impacts (pp. 21-30). Emerald Publishing Limited.
Duit, A. (2016). The four faces of the environmental state: Environmental governance regimes in 28 countries. Environmental Politics, 25(1), 69–91. https://doi.org/https://doi.org/10.1080/096 44016.2015.1077619
Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107-115. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2007.04569.x
European Commission. (2020). 2050 long-term strategy. EU Commission. Publications Office of the European Union.
Feliciano, D., Recha, J., Ambaw, G., MacSween, K., Solomon, D., & Wollenberg, E. (2022). Assessment of agricultural emissions, climate change mitigation and adaptation practices in Ethiopia. Climate Policy, 22(4), 427–444. https://doi.org/10.1080/14693062.2022.2028597
Fredriksson, U., N. Kusanagi, K., Gougoulakis, P., Matsuda, Y., & Kitamura, Y. (2020). A comparative study of curriculums for education for sustainable development (ESD) in Sweden and Japan. Sustainability, 12(3), 1123. https://doi.org/10.3390/su12031123
Government Offices of Sweden. (2021, March). Sweden’s climate policy framework. https://www. government.se/articles/2021/03/swedens-climate-policy-framework/
Günaydın, Ö. (2023) Doğal kaynakların sürdürülebilirliği açısından ilköğretimdeki paydaşların algı ve davranışlarının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Karabük Üniversitesi
Holmqvist Olander, M., & Olander, C. (2016). Understandings of climate change articulated by Swedish secondary school students. Journal of Biological Education, 51(4), 349–357. https://doi.org/10.1080/00219266.2016.1233130
IPCC (2022). Climate Change 2022: Impacts, adaptation, and vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (H.-O. Pörtner, D. C. Roberts, M. Tignor, E. S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, et al., Eds.). Cambridge University Press. https:// www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/
Kagawa, F., & Selby, D. (Eds.). (2010). Education and climate change: Living and learning in interesting times. Routledge.
Kahriman-Pamuk, D., & Pramling Samuelsson, I. (2024). Nurturing sustainability in toddlerhood: Investigating preschool teachers’ views and daily practices in a Swedish preschool. Children, 11(12), 1412. https://doi.org/10.3390/children11121412
Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
Kissling, M. T., & Bell, J. T. (2019). Climate change and Pennsylvania social studies teaching. Social Studies Journal, 39(1), 20–33. https://pcssonline.org/wp-content/uploads/2019/07/ SSJSpring2019-1.pdf
Kranz, J., Schwichow, M., Breitenmoser, P., & Niebert, K. (2022). The (Un)political perspective on climate change in education—A Systematic Review. Sustainability, 14(7), 4194. https://doi. org/10.3390/su14074194
Leal Filho, W., Azeiteiro, U.M., Balogun, A.L, Setti, A.F.F., Mucova, S.A., Ayal, D., Totin, E., Lydia, A.M., Kalaba, F.K., & Oguge, N.O. (2021) The influence of ecosystems services depletion to climate change adaptation efforts in Africa. Science of the Total Environment, 799(20). https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.146414
Lidskog, R., & Elander, I. (2012). Ecological modernization in practice? The case of sustainable development in Sweden. Journal of Environmental Policy and Planning, 14(4), 411–427. https://doi.org/https://doi.org/10.1080/1523908X.2012.737234
Lundqvist, L. J. (2004). Sweden and ecological governance: Straddling the fence. Manchester University Press.
Matti, S., Petersson, C., & Söderberg, C. (2021). The Swedish climate policy framework as a means for climate policy integration: An assessment. Climate Policy, 21(9), 1146–1158. https://doi. org/10.1080/14693062.2021.1930510
McGregor, C., & B. Christie (2021). Towards climate justice education: Views from activists and educators in Scotland. Environmental Education Research 27(5), 652–668. https://doi.org/1 0.1080/13504622.2020.1865881.
Meadows, D. H., Meadows, D. L., Randers, J., & Behrens, W. W. (1972). The limits to growth: A report for the club of Rome’s project on the predicament of mankind. Universe Books. https://doi.org/10.1349/ddlp
Measham, T., Preston, B., Smith, T., Brooke, C., Gorddard, R., Withycombe, G., … & Morrison, C. (2011). Adapting to climate change through local municipal planning: barriers and challenges. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change, 16(8), 889-909. https:// doi.org/10.1007/s11027-011-9301-2
Mezirow, J. (1991). Transformative dimensions of adult learning. Jossey-Bass. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
Miljö-och Energidepartementet (2014). A strategy for biodiversity and ecosystem services. A translation of relevant parts of Government bill on biodiversity and ecosystem services: A Swedish strategy for biodiversity and ecosystem services (Gov. Bill 2013/14: 141). Swedish Government Oﬃces. https://faolex.fao.org/docs/pdf/swe214860.pdf
Mutlu, M. (2023). Örnek olay öğretim yönteminin ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin küresel iklim değişikliği bilgilerine ve iklim okuryazarlıklarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi.
Narin, Y. (2022). 8. sınıf fen bilimleri dersi küresel iklim değişikliği konusunun öğretimine yönelik ihtiyaç analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2021). 21st-century readers: Developing literacy skills in a digital world. OECD Publishing. https://www.oecd.org/en/ publications/21st-century-readers_a83d84cb-en.html
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). Education Policy Outlook 2023: Empowering All Learners to Go Green. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/ f5063653-en.
Ojala M. (2023). Hope and climate-change engagement from a psychological perspective. Current opinion in psychology, 49, 101514. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101514
Ol, C. G., Yılmaz, F. G., Demirezer, H., Polat, M., Akpınar, M., Evin, Ö., Çelebi, T. S., & Yabansu, Y. (2024). Sosyal Bilgiler5. sınıf ders kitabı. Devlet Kitapları.
Örbring, D. (2022) Utkık smakprov S0 geografi 4-6 lärobok, Gleerups Utbildning AB.
Öz, S. (2022). Üniversite öğrencilerinin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Amasya Üniversitesi.
Paavola, J., & Adger, W. N. (2002). Justice in vulnerability and adaptation to climate change. Workin Paper 23. Centre for Climate Change Research.
Peel, J., Godden, L., & Keenan, R. (2012). Climate change law in an era of multi-level governance. Transnational Environmental Law, 1(2), 245-280. https://doi.org/10.1017/ s2047102512000052
Romanello, M., Di Napoli, C., Green, C., Kennard, H., Lampard, P., Scamman, D., ... & Costello, A. (2023). The 2023 report of the Lancet Countdown on health and climate change: The imperative for a health-centred response in a world facing irreversible harms. The Lancet, 402(10419), 2346-2394. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01859-7
Säfström, C. A., & L. Östman. 2020. Transactive Teaching in a Time of Climate Crisis. Journal of Philosophy of Education 54(4), 989–1002. https://doi.org/10.1111/1467-9752.12477.
Satokangas, H., & Mikander, P. (2024). Constructing agency in the climate crisis: Rhetoric of addressing the crisis in social studies textbooks. Social Sciences, 13(7), 344. https://doi. org/10.3390/socsci13070344
Savaşan, Z. (2019). Climate governance in Türkiye: A forward-looking perspective. Turkish Studies, 20(4), 541–571. https://doi.org/10.1080/14683849.2019.1613895
Sustainable Governance Indicators. (2020). Sustainable governance indicators 2020: Sweden: Environmental policies. URL: https://www.sgi-network.org/2020/Sweden/Environmental_ Policies
Simon, J. (2015). Distributed epistemic responsibility in a hyperconnected era. Springer International Publishing.
Skolverket. (2018) Curriculum for the compulsory school, preschool class and school-age educare 2011 (Revised 2018). Nordstedts Juridik.
Skolverket. (2021, December). Del 2. Platsens betydelse – naturmöten. In Hållbar utveckling, åk 1–6. Lärportalen. https://larportalen.skolverket.se/api/resource/P03WCPLAR158552
Skolverket. (2022). Curriculum for the compulsory school, preschool class and school-age educare (Lgr22). Swedish National Agency for Education. https://www.skolverket.se/undervisning/ grundskolan/laroplan-och-kursplaner-for-grundskolan
Skolverket. (2025, July 24). Stöd och verktyg för grön vägledning. https://www.skolverket.se/ larande-och-trygghet/elevens-fortsatta-studier-och-arbetsliv/studie--och-yrkesvagledning/ stod-for-studie--och-yrkesvagledning/stod-och-verktyg-for-gron-vagledning
Stalnacke, A. L. (2021). Puls SO 5 Samhällskunskap lärobok. Nature & Kultur.
Stapleton, S. R. (2019). A case for climate justice education: American youth connecting to intragenerational climate injustice in Bangladesh. Environmental Education Research, 25, 732-750.
Swedish Institute (2025). Lowering emissions is key to saving the climate. Find out how Sweden does it. Swedish Institute. https://sweden.se/climate/sustainability/sweden-and-sustainability
Tanaş, H. (2022). Örnek olay yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen küresel iklim değişikliği konusunun öğretiminde öğrencilerin eleştirel düşünme süreçlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
Tapia-Fonllem, C., Corral-Verdugo, V., & Fraijo-Sing, B. (2016). Sustainable behavior and quality of life. In Handbook of environmental psychology and quality of life research (pp. 173-184). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-31416-7_10
Tavşancıl, E., & Aslan, E. (2001). Sözel, yazılı ve diğer materyaller için içerik analizi ve uygulama örnekleri. Epsilon Yayınevi.
Tosun, A., & Gökçe, N. (2024). 2018 ve 2024 Sosyal bilgiler dersi öğretim programlarının sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(40), 249-283. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.78214
Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. (2024). Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı (4, 5, 6 ve 7. sınıflar). https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programsos4567Onayli.pdf United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2021). Getting every school climate-ready. How countries are integrating climate change issues in education. https:// unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379591
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2023). Climate change communication and education-Türkiye. Global Education Monitoring Report. https:// education-profiles.org/northern-africa-and-western-asia/turkiye/~climate-changecommunication- and-education
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.(2024). Greening curriculum guidance: Teaching and learning for climate action. Paris.
United Nations Framework Convention on Climate Change. (2015). Press release: Governments shift gear to deliver Paris agreement. http://newsroom.unfccc.int/unfccc-newsroom/governmentsshift- gear-toward-delivery-of-new-universal-climate-agreement/
Wang, B., Pan, S.-Y., Ke, R.-Y., Wang, K., & Wei, Y.-M. (2014). An overview of climate change vulnerability: A bibliometric analysis based on web of science database. Natural Hazards, 74(3), 1649–1666. https://doi.org/10.1007/s11069-014-1260-y
Yıldırım, A.,& Şimşek H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, F. H.,& Navruz, M. (2019). Küresel iklim değişikliği, iklim mültecileri ve güvenlik. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 67, 255-270.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Karşılaştırmalı ve Kültürlerarası Eğitim, Sosyal Bilgiler Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Pınar Çilek
0009-0007-4224-2066
Türkiye

Nazlı Gökçe ^*
0000-0001-9126-4850
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Kasım 2026

Gönderilme Tarihi

30 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

22 Şubat 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 55 Sayı: 252

DOI

https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709476

IZ

https://izlik.org/JA46AR73CH

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çilek, P., & Gökçe, N. (2026). 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği. Milli Eğitim Dergisi, 55(252), 1757-1794. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709476

AMA

1.Çilek P, Gökçe N. 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği. Millî Eğitim. 2026;55(252):1757-1794. doi:10.37669/milliegitim.1709476

Chicago

Çilek, Pınar, ve Nazlı Gökçe. 2026. “5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği”. Milli Eğitim Dergisi 55 (252): 1757-94. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709476.

EndNote

Çilek P, Gökçe N (01 Kasım 2026) 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği. Milli Eğitim Dergisi 55 252 1757–1794.

IEEE

[1]P. Çilek ve N. Gökçe, “5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği”, Millî Eğitim, c. 55, sy 252, ss. 1757–1794, Kas. 2026, doi: 10.37669/milliegitim.1709476.

ISNAD

Çilek, Pınar - Gökçe, Nazlı. “5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği”. Milli Eğitim Dergisi 55/252 (01 Kasım 2026): 1757-1794. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1709476.

JAMA

1.Çilek P, Gökçe N. 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği. Millî Eğitim. 2026;55:1757–1794.

MLA

Çilek, Pınar, ve Nazlı Gökçe. “5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği”. Milli Eğitim Dergisi, c. 55, sy 252, Kasım 2026, ss. 1757-94, doi:10.37669/milliegitim.1709476.

Vancouver

1.Pınar Çilek, Nazlı Gökçe. 5. Sınıf Sosyal Bilgiler Eğitiminde Küresel İklim Değişikliğine Karşılaştırmalı Bakış: Türkiye ve İsveç Örneği. Millî Eğitim. 01 Kasım 2026;55(252):1757-94. doi:10.37669/milliegitim.1709476