Thomas Hobbes’un Doğal Hukuk Teorisinin Normatif Çelişkileri Üzerine

Hobbes, erken modern dönemin nominalist dünya görüşü çerçevesinde klasik doğal hukukun tezlerine karşı çıkar. Asosyal ve atomize bireyleri temel alarak ahlâkı, hukuku ve devleti bir sözleşme vasıtasıyla temellendirir. Hobbes, mekanistik bir çerçevede kavradığı doğadan hukuku ve devleti türetmeye çalışır. Hobbes, “söz verme” eylemini içeren sözleşme olgusunu ahlâkın öncesine koyar. Oysa bireylerin doğa durumunda birbirlerine söz verebilmeleri, ahlâki bir zemin üzerinde mümkün olabilir. Hobbes bunu yadsır, çünkü böyle bir ahlâkiliğin varlığını kabul etmek, doğa durumunun aslında mevcut olmadığını kabul etmeyi gerektirecektir. Hobbes, sözleşmenin yapılmasını öz çıkarla açıklar. Ancak bireylerin öz çıkar temelli bir sözleşme yaparken neden daha sonra öz çıkarı gözetmeden yasalara uymaları gerektiğini normatif biçimde açıklayamaz. Hukuka uyumu savaş ve ölüm korkusuyla temellendirmeye çalışır. Ona göre akıl, ahlâk ve adalet kavramları görecedir. Doğal hukukun yorumlanması bütünüyle egemene aittir. Bu kapsamda devleti, ahlâkın ve hukukun tek kaynağı haline getirir. Devlet, hukukun tek kaynağı olduğunda hukuk ve yasa özdeş hâle gelir. Bu nedenle Hobbes, hukukun temelini normatif bir çerçevede değil, güce başvurarak açıklar. Bu çalışmada, Hobbes’un doğal hukuk teorisi kapsamında çelişki olarak görülen şu hususlar incelenmiştir: Hukukun temeline öz çıkarın yerleştirilmesi, doğa durumundaki sosyallik eksikliğinin aşılamayan bir güven krizine yol açması ve hukukun sözleşmeyle ortaya çıkmasının devletin normatifliğini açıklayamaması. Tüm bu çelişkilerin ortak zemini Hobbes’un toplum ve devleti yapay kurumlar olarak görmesidir. Sonuç olarak, ahlâk ve hukukun devlet öncesinde sosyalliğe içkin olması itibarıyla, toplum ve devletin tarihsel süreçte gelişen sosyalliğin bir ürünü olduğu ve bu bakımdan Hobbes’un iddia ettiği üzere yapay kurumlar olmadığı ileri sürülmektedir.

Hobbes opposes classical natural law theory. He grounds law and the state in a contract among asocial individuals. Hobbes places the contract prior to morality itself. Although individuals can make promises to one another in the state of nature only on a moral basis, Hobbes explains the making of the contract in terms of self-interest. He states that obeying the laws after the social contract is a moral obligation. However, he does not normatively explain why individuals who form contracts on the basis of self-interest should later obey the laws without regard to self-interest. According to him, the interpretation of natural law belongs entirely to the sovereign. In this context, he makes the state the sole source of morality and law. When the state becomes the sole source of law, law and legislation become identical. Therefore, Hobbes can explain the basis of law not within a normative framework, but only by resorting to power. This study examines the contradictions in Hobbes’s understanding of natural law; the placement of self-interest at the foundation of morality and law; the inability to overcome the crisis of trust arising from the lack of sociality in the state of nature; and the consequences of law emerging through contract for the normativity of the state. Therefore, it is shown that society and the state are not artificial institutions.