Instagram Üzerinden Gözetim Toplumu

Öz

Bu çalışma, gözetim kavramını toplumsal bir çerçevede ele alarak, internetin ve sosyal medyanın ortaya çıkışıyla değişen gözetim biçimlerini literatür taraması ve içerik analizi yöntemleri aracılığıyla incelemektedir. İnternet, bireylere hızlı iletişim ve içerik paylaşımı imkânı sağlarken, sosyal medya platformları, özellikle Instagram, kullanıcılarına kendini sergileme, sosyal etkileşim ve izlenebilirlik alanı sunmaktadır. Bu durum, mahremiyet sınırlarının belirsizleşmesine, kişisel verilerin kontrolsüz bir şekilde toplanmasına ve dijital kimliğin sürekli olarak şekillenmesine yol açmaktadır. Instagram, kullanıcıların fotoğraf ve video paylaşımları aracılığıyla sürekli gözetim altında tutulmasını mümkün kılmaktadır. Çocukların ve yetişkinlerin özel yaşamına dair içeriklerin paylaşımı, verilerin şirketler ve devletler tarafından işlenmesi, dijital panoptikon ve gönüllü gözetim süreçlerinin görünür hâle gelmesine neden olmaktadır. Bu durum, veri gizliliği ihlalleri, dijital kimliğin inşası, biyopolitik uygulamalar ve toplumsal denetim mekanizmaları açısından önemli etik ve sosyal sorunlar doğurmaktadır. Makale, Instagram özelinde gözetim ve teşhir uygulamalarının bireylerin davranışlarını, sosyal etkileşimlerini ve dijital mahremiyet algılarını nasıl şekillendirdiğini tartışmaktadır. Literatür, sosyal medya kullanıcılarının özel yaşam ve veri paylaşımı arasındaki sınırları sürekli müzakere ettiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gözetim
• gönüllü gözetim
• biyopolitika
• mahremiyet
• sosyal medya
• sharenting
• dijital izler

Surveillance Society via Instagram

Öz

This study examines the concept of surveillance within a social framework, analyzing the evolving forms of surveillance brought about by the emergence of the internet and social media through literature reviews and content analysis. While the internet provides individuals with the ability to communicate quickly and share content, social media platforms -particularly Instagram- offer users a space for self-presentation, social interaction, and visibility. This situation leads to the blurring of privacy boundaries, the uncontrolled collection of personal data, and the continuous shaping of digital identity. Instagram enables users to be constantly under surveillance through the sharing of photos and videos. The sharing of content related to the private lives of children and adults, along with the processing of this data by companies and governments, has brought the digital panopticon and processes of voluntary surveillance into the open. This situation raises significant ethical and social issues regarding data privacy violations, the construction of digital identity, biopolitical practices, and mechanisms of social control. The article discusses how surveillance and exhibition practices on Instagram shape individuals’ behaviors, social interactions, and perceptions of digital privacy. The literature reveals that social media users constantly negotiate the boundaries between private life and data sharing.

Anahtar Kelimeler

• Surveillance
• voluntary surveillance
• biopolitics
• privacy
• social media
• sharenting
• digital traces

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı. (2026, Ocak 11). Massive Instagram data breach exposes personal info of over 17M users: Reports. https://www.aa.com.tr/en/science-technology/massive-instagram-data-breach-exposes-personal-info-of-over-17m-users-reports/3796250
2. Aslanoğlu, H. N. (2018). Muhafazakâr genç kuşağın Instagram profilleri: Mahremiyet, moda ve ahlakilik ilişkisi üzerine bir değerlendirme. Kastamonu / Kültür-Sanat / Makaleler. http://www.kastamonur.com/muhafazakar-genc-kusagin-instagram-profilleri-mahremiyet-moda-ve-ahlakilik-iliskisi-uzerine-bir-degerlendirme/
3. Atılgan, Z. (2025). Dijital Ayak İzi Farkındalığı Bağlamında Atatürk Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğrencilerine Yönelik Bir Araştırma. İmgelem, Yeni Medya Çalışmaları, 389.
4. Avcı, A., & Yalman Polatlar, D. (2025). Sharenting ve dijital mahremiyet: çocuk haklarının güvence altına alınmasında çocuk ombudsmanlığı kurumu için yeni sorumluluk alanları. Ombudsman Akademik, Özel Sayı 3 (Aile), 575-599.
5. Aytekin, E. (2016). Yoğun bakımda yatan hastalarla dalga geçip fotoğraflarını sosyal medyada paylaşan hemşire. Onedio. https://onedio.com/haber/yogun-bakimda-yatan-hastalarla-dalga-gecip-fotograflarini-sosyal-medyada-paylasan-hemsire-735364
6. Bauman, Z., & Lyon, D. (2013). Akışkan gözetim (E. Yılmaz, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
7. Bitirim Okmeydan, S. (2017). Postmodern kültürde gözetim toplumunun dönüşümü: ‘Panoptikon’dan ‘Sinoptikon’ ve ‘Omniptikon’a. AJIT-e, Online Academic Journal of Information Technology, 8(12), 45–69.
8. Boyd, d. (2014). It’s complicated: The social lives of networked teens. Yale University Press.

9. Bostan, E., Kocaman, G., & Altınok, B. (2017). Gözetim toplumu bağlamında sosyal medya ve Instagram anneleri, 320–321.
10. Bozkurt, V. (2000). Gözetim toplumu ve internet. Birikim Dergisi, 136, 75–81.
11. Bozkurt, V. (2014). Endüstriyel post endüstriyel dönüşüm: Bilgi, ekonomi, kültür. İstanbul: Ekin Kitabevi Yayınları. Boyne, R. (2000). Post-panopticism. Economy and Society, 29(2), 285–307.
12. Business of Apps. (2026). Instagram statistics. Business of Apps.
13. Cadwalladr, C., & Graham-Harrison, E. (2018, March 17). Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach. The Guardian.
14. Çığ, E. Ç. (2016). Dijital çağda bakışın politikası: Panoptikon ve aleniyet ilkesi. Toplum ve Demokrasi Dergisi, 10(21), 91–113.
15. Debord, G. (2006). Gösteri toplumu (Çev: Ekmekçi, A., & Taşkent, O.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
16. Doğan, E. (2021). Omniptikon sürecinde sosyal medyada toplumsal cinsiyet: Instagram örneği. Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Yeni Düşünceler Hakemli E-Dergisi, 15, 96–108.
17. Erdem, P. (2022). Sosyal Medya ve Sanal Varoluş. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, 40, 437-444.
18. Ergun, S., & Kırık, A. M. (2019). Instagram üzerinden sosyal medyada gözetim, mahremiyet ve teşhir. Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi 6. Uluslararası İletişim Günleri Dijital Dönüşüm Sempozyumu: 2-3 Mayıs 2019-İstanbul: Bildiriler (s. 428–448). İstanbul: Üsküdar Üniversitesi İletişim Fakültesi.
19. Erişir, A., & Erişir, T. (2018). Çocuk hakları ve dijital medya: Sharenting bağlamında mahremiyet. Çocuk ve Medya Çalışmaları Dergisi, 4(1), 50–60.
20. Ersoy, E. (2018). Gözetim çalışmaları temelinde Black Mirror dizisi: Gerçek ve kurmaca hayat ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
21. Eyel, C. Ş., & Şen, B. (2020). Influencer Pazarlama ve Tüketicilerin Influencer’lara Yönelik Tutumlarının Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisi. Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(5), 7-29.
22. Facebook’tan sonra Instagram’da veri skandalı. (2022, 27 Kasım). DigitalAge. https://digitalage.com.tr/facebooktan-sonra-instagramda-veri-skandali/
23. Foucault, M. (1992). Hapishanenin doğuşu (Çev: Kılıçbay, M. A.). Ankara: İmge Kitapevi.
24. Foucault, M. (2013). Cinselliğin tarihi (Çev.: Hülya Tufan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
25. Girgin, Ü. H. (2017). Yeni medya teknolojileri, pornografi ve kültürel dönüşüm. Atatürk İletişim Dergisi, 12, 69–93.
26. Gökçe Saygılı, E., & Üstüner Top, F. (2025). Çocukların Ebeveynleri Tarafından Sosyal Medyada Paylaşılmasına Yönelik Çalışmaların İncelenmesi. Disiplinlerarası Çocuk Hakları Araştırmaları Dergisi, 5(1), 24-41.
27. Gürbilek, N. (2001). Vitrinde yaşamak. İstanbul: Metis Yayınları.
28. Habermas, J. (2018). Kamusal alanın yapısal dönüşümü (Çev.: Tanıl Bora & Mithat Sancar). İletişim Yayınları.
29. Han, B. C. (2017). Şeffaflık toplumu (Çev: Barışcan, H.). İstanbul: Metis Yayınları.
30. Karataş, S., & Aydoğan, Ş. (2024). Sosyal Medyada İhlal “Sharenting” Üzerine Bibliyometrik Bir Analiz. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 9(1), 134-157.
31. Kavut, S. (2023). Dijital Dönüşüm Çağında Gözetimin Elektronikleşmesi: Panoptikon'dan Süperpanoptikon'a Gözetim Toplumu. Communicata, 23.
32. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. (2016). Resmî Gazete.
33. Lendvai, G. F. (2024). Sharenting as a regulatory paradox – A comprehensive overview of the conceptualization and regulation of sharenting. International Journal of Law, Policy and the Family, 38(1).
34. Malwarebytes. (2026). Instagram data scraping exposes millions of user records.
35. Martens, B., & Zimmer, M. (2024). The right to be forgotten and parental online sharing: Ethical and legal considerations. Journal of Information, Communication & Ethics in Society, 22(1), 101–120.
36. Meta. (2025). Privacy policy. Meta. https://www.facebook.com/privacy/policy
37. Niedzviecki, H. (2011). Ben özelim: Bireylik nasıl yeni konformizm haline geldi (Çev. S. Erduman). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
38. Orwell, G. (2022). 1984 (Çev. C. Üster). İstanbul: Can Sanat Yayınları.
39. Özdel, G. (2012). Foucault bağlamında iktidarın görünmezliği ve "panoptikon" ile "iktidarın gözü" göstergeleri. Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 2(1), 22.
40. Özdemir, Ş. (2020). Post-panoptikon çağı: Gözetimin dijitalleşmesi ve çevrimiçi kimliğin gizliliği üzerine bir analiz. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(3), 81–108.
41. Özkan, K. D. (2021). Küreselleşme, sosyal ağlar ve gözetim toplumu bağlamında mahremiyet sorunları: Instagram içerik analizi. Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(22), 69–88.
42. Öztürk, S. (2013). Filmlerle görünürlüğün dönüşümü: Panoptikon, Süperpanoptikon, Sinoptikon. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (36), 132-151.
43. Poster, M. (1990). The mode of information: Poststructuralism and social context. Chicago: University of Chicago Press.
44. Solove, D. J. (2008). Understanding privacy. Harvard University Press.
45. Steinberg, S. B. (2017). Sharenting: Children’s privacy in the age of social media. Emory Law Journal, 66(4), 839–884.
46. Teke, D. S. (2014). Dönüşen anneliğe yönelik netnografik bir analiz: Blogger anneler. Milli Folklor Dergisi, 26(103).
47. Toku, A.B. & Karayel Bilbil, E. (2022). Omniptikon Perspektifinden Kişilerarası Etkiye Tüketici Duyarlılığının Satın Alma Davranışı ile İlişkisi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 2022 (57), 139.
48. Tufan Yeniçıktı, N. (2016). Hakla ilişkiler aracı olarak Instagram: Sosyal medya kullanan 50 şirket üzerine bir araştırma. Selçuk İletişim, 9(2), 92–115.
49. Utma, S. (2018). Mahremiyet olgusu ve sosyal mahremiyetin serüveni. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(59), 1193–1204.
50. Uzak, E. (2022). Panoptikondan Omniptikona: Yeni Medya ile Dönüşen Panoptikonun Filmlerdeki Yansıması. Evrensel Tarih ve Kültür Dergisi, 4 (2), 120.
51. Uzun, H. (2016). Sosyal medyanın bilgi kalitesine etkisi: Sahte hesaplar. Akademia Doğa ve İnsan Bilimleri Dergisi, 2(1), 1–31.
52. Voigt, P., & Von dem Bussche, A. (2017). The EU General Data Protection Regulation (GDPR): A practical guide. Springer International Publishing.
53. Yanık, A. (2017). Bir süperpanoptikon olarak yeni medya: Yeni medya ışığında gözetimin eleştirisi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 5(2), 784–800.
54. Zuboff, S. (2021). Gözetleme kapitalizmi çağı: Gücün yeni sınırında insan geleceği için savaş (T. Uzunçelebi, Çev.). İstanbul: Okuyan Us Yayınları.