The Effects of World War I on Ottoman Military Uniform

Yıl 2026, Cilt: 7 Sayı: 1, 1 - 26, 24.03.2026

Seyit Ahmet Sılay

https://doi.org/10.52835/19maysbd.1833180

https://izlik.org/JA65AT96CC

Öz

The Effects of World War I on Ottoman Military Uniform
Abstract
The modernization of the Ottoman army, which began during the reign of Selim III (1789–1807), entered a new phase when Mahmud II (1808–1839) abolished the Janissary Corps in 1826 and established the Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye. The modernization process, initiated in a European style by Mahmud II, continued throughout the reigns of Abdülmecid (1839–1861), Abdülaziz (1861–1876), and Abdülhamid II (1876–1909). Especially Abdülhamid II, as a result of the balance policy he pursued, entrusted the navy to British military missions and the land forces to German advisory groups.
The Second Constitutional Period (24 July 1908) brought profound changes to the political and social structure of the Ottoman Empire, as well as to its military organization. In this new period, many old practices were either abolished or reformed. The Ottoman army was also affected by this process; as the structure of the units was reorganized, significant changes were made in military uniforms (elbise-i askerîye). The first of these changes was the reorganization of the uniforms of the infantry (land forces) with the Regulation on Military Dress (Elbise-i Askerîye Nizamnamesi) issued on 18 June 1909. This was followed by the Regulation on the Official Dress of the Imperial Navy Officers issued on 22 June 1909.
After these initial changes, the necessities imposed by the Balkan Wars and World War I required smaller yet significant modifications to the uniforms. Furthermore, the combat conditions of World War I, especially the security concerns of officers on the front lines, made certain changes in uniforms unavoidable. This study seeks to present these changes comparatively through relevant archival documents, regulations, and period photographs.

Anahtar Kelimeler

World War 1 , Military Clothing , Uniform , Ottoman Empire

I. Dünya Harbi’nin Osmanlı Elbise-i Askerîyesine Etkileri

https://izlik.org/JA65AT96CC

Öz

III. Selim (1789-1807) saltanatıyla Osmanlı ordusunda başlayan modernleşme II. Mahmud’un (1808-1839) Yeniçeri Ocağı’nı kaldırarak (1826) Asâkîr-i Mansûre-i Muhammediye ordusunu kurması ile yeni bir döneme girmiştir. II. Mahmud’un Avrupaî tarzda başlattığı modernleşme süreci Sultan Abdülmecid (1839-1861), Sultan Abdülaziz (1861-1876) ve Sultan II. Abdülhamid (1876-1909) dönemlerinde devam etmiştir. Özellikle II. Abdülhamid, takip ettiği denge politikasının da bir sonucu bahriyeyi İngiliz, kara birliklerini Alman ıslah heyetlerine teslim etmiştir.
II. Meşrutiyet’in (24 Temmuz 1908) Osmanlı Devleti’nin siyasi ve içtimaî yapısında olduğu gibi askerî yapısında da derin etkisi olmuştur. Bu yeni dönemde eskiye dair birçok uygulama ya kaldırılmış ya da ıslah cihetine gidilmiştir. Bu süreçten Osmanlı Ordusu da nasibini almış; birliklerin kuruluşları yeniden düzenlenirken, elbise-i askeride (üniforma, askerî kıyafet) de köklü değişiklikler yapılmıştır. İlk olarak piyadenin (kara birliklerinin) 18 Haziran 1909’da çıkarılan Elbise-i Askerîye Nizamnamesi ile kıyafeti yeniden düzenlenmiştir. Bunu 22 Haziran 1909’da çıkarılan Bahriye-i Şâhâne Zâbitânının Elbise-i Resmiye Nizamnamesi takip etmiştir.
Bu ilk temel değişikliklerden sonra özellikle Balkan ve I. Dünya Harplerinin getirdiği zorunluluklar kıyafetlerde küçük ama önemli değişikliklere gidilmesini gerektirmiştir. Bununla birlikte I. Dünya Harbinde cephede muharebelerin getirmiş olduğu zorunlu şartla özellikle zabitanın güvenlik endişesi kıyafetlerde bazı değişikliklere gidilmesini zorunlu kılmıştır. Bu çalışmamızda bu değişiklikler ilgili arşiv belgeleri, çıkarılan nizamnameler ve dönem fotoğrafları üzerinden karşılaştırmalı bir şekilde verilmeye çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Anahtar Kelimeler: I. Dünya Harbi , Askeri Kıyafet , Osmanlı Devleti , Üniforma

Kaynakça

• A.DVN.MKL, 57-28, Tarih: H. 01.04.1332
• İ.BH, 8-53, Tarih: H.04.06.1327
• İ.MMS, 186-14, Tarih: H. 22.08.1332
• İ.MMS, 193-16, Tarih: H. 21.03.1333
• İ.MMS, 201-11, Tarih: H. 26.02.1334
• MV, 240-32 Tarih: H. 18.07.1333
• MV, 241-229, Tarih: H. 25.02.1334
• MV, 256-42, Tarih: H.19.08.1340
• 1327 Piyade Teçhizatı. (1327). Dersaadet.
• Bahriye-i Şâhâne Zabitanının Elbise-i Resmiye Nizamnâmesi. (1911). İstanbul Bahriye Matbaası 1327.
• Beydilli, K. (2003). “Mahmud II” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt 27, s. 352-357.
• Çoker, F. (1988). “Osmanlı Bahriyesi’nde İngiliz Islah Heyeti” Ankara: Deniz Kuvvetleri Dergisi. Sayı: 541. s. 304-312.
• Çoker, F. (1994). Bahriyemizin Yakın Tarihinden Kesitler. Ankara: Deniz Komutanlığı Karargâh Basımevi.
• Düstur, 2. Tertip, Cilt 1, Matbaa-i Osmaniyye, Dersaadet, 1329.
• Düstur, 2. Tertip, Cilt 2, Matbaa-i Osmaniyye, Dersaadet, 1330.
• Düstur, 2. Tertip, Cilt 6, Matbaa-i Âmire, Dersaadet, 1334.
• Düstur, 2. Tertip, Cilt 7, Matbaa-i Âmire, Dersaadet, 1336.
• Düstur, 2. Tertip, Cilt 8, Evkaf Matbaası, İstanbul, 1928.
• Elbise-i Askerîye Nizamnâmesi. 1325 R [1909 M], İstanbul: Daire-i Askeriye Matbaası.
• Elbise-i Askerîye Nizamnâmesi. 1333 R [1917 M]. İstanbul: Matbaa-i Askerîye.
• Geçer, K. T. (2013). “Birinci Dünya Savaşı Döneminde Türk Ordusunda Kullanılan Üniforma ve Rütbeler”, Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi. Sayı 21 (Şubat 2013), s. 121-182.
• Geçer, K. T. (2020). Osmanlı İmparatorluğu Askerî Kıyafetleri 1826- 1922. İstanbul: Hisart Canlı Tarih Müzesi Kültür Yayınları.
• GENÇER, A. İ. (1985). Bahriyede Yapılan Islahat Hareketleri ve Bahriye Nezaretinin Kuruluşu. İstanbul.
• GÜLTEN, Z. (2008). Yüz Yılın Hava Kuvvetleri Kıyafetleri. İstanbul: Hava Harp Okulu Matbaası.
• Handbook of The Turkish Army. (1916). Intelligence Section, Cairo, February (Handbook Revised to Feb. 10, 1916).
• Harbiye Askerî Müzesi Üniforma Kataloğu. (2017). İstanbul: Askeri Müze ve Kültür Sitesi Komutanlığı Yayını.
• Mahmud Şevket Paşa. 1325 R [1909 M]. Osmanlı Teşkilat ve Kıyafet-i Askerîyesi: Osmanlı Ordusunun Bidayet-i Teessüsünden Zamanımıza Kadar.
• ÖZGÜLDÜR, Y. (1993). Türk Alman İlişkileri (1923 1938). Ankara: Genelkurmay Basımevi.
• SAMİ, Ş. (2015). Kamus-ı Türkî, İstanbul: Çağrı Yayınları.
• TEKELİ, S. (1999). “Osmanlı Askeri Kıyafetleri”, Osmanlı: Kültür ve Sanat, XI. cilt, s. 534-539, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
• TEPEKAYA, M. (2002). “Osmanlı Alman İlişkileri (1870-1914)”, Türkler, Editörler: H. Celal Güzel vd. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, C. 13, , s. 40.
• YENİ, M. (2013). “Hava Kuvvetleri” Dünya Savaş Tarihi: Osmanlı Askeri Tarihi: Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri 1792-1918. Editör: Gültekin Yıldız, İstanbul: Timaş Yayınları.