Huntington ve Janowitz Paradigmasında 2020’ler Türkiyesi: Askeri Profesyonelliğin Yeniden İnşası

Öz

Bu çalışma, Samuel Huntington’ın “Objektif Sivil Denetim” ve Morris Janowitz’in “Profesyonel Asker” teorilerinin, 2016 yılı sonrasında Türkiye’deki sivil-asker ilişkilerini ve askeri kurumsallaşma dönüşümü açıklamadaki yeterliliğini analiz etmektedir. Makale; askeri eğitim sisteminin Milli Savunma Üniversitesi (MSÜ) çatısı altında merkezileştirilmesini, kuvvet komutanlıklarının doğrudan Milli Savunma Bakanlığına bağlanmasını ve Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) operasyonel kapasitesindeki değişimleri temel vaka incelemeleri olarak ele almaktadır. Çalışmanın temel argümanı; Türkiye’deki yeni modelin, Huntingtoncı “kurumsal ayrışma” ile Janowitzci “toplumsal entegrasyon” arasında hibrit bir yol izlediği, ancak klasik teorilerin mevcut güvenlik mimarisini açıklamakta kapsamlı bir revizyona ihtiyaç duyduğudur. Bu bağlamda inceleme, geleneksel teorilerin teknolojik dönüşüm, asimetrik tehditler ve dijitalleşen güvenlik paradigması karşısında yaşadığı açıklama krizine odaklanmaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle hazırlanan bu çalışma; resmî belgeler, eğitim müfredatları ve yapısal mevzuat değişiklikleri üzerinden karşılaştırmalı bir perspektif sunmaktadır. Nihayetinde çalışma, Türkiye tecrübesinin küresel sivil-asker ilişkileri literatürüne “post-Praetorian” bir kurumsallaşma modeli olarak nasıl entegre edilebileceğine dair özgün bir teorik çerçeve önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Siyasi Kültür
• Sivil Denetim
• Sivil-asker İlişkisi
• Askeri Vesayet

Türkiye in the 2020s within the Huntington and Janowitz Paradigms: The Reconstruction of Military Professionalism

Öz

This study analyzes the adequacy of Samuel Huntington’s “Objective Civilian Control” and Morris Janowitz’s “Professional Soldier” theories in explaining the transformation of civil-military relations and military institutionalization in Turkey after 2016. The article examines the centralization of the military education system under the National Defense University (NDU), the direct subordination of service commands to the Ministry of National Defense, and the shifts in the operational capacity of the Turkish Armed Forces (TAF) as primary case studies. The central argument of the research is that the emerging Turkish model pursues a hybrid path between Huntingtonian “institutional separation” and Janowitzian “social integration”; however, it asserted that classical theories require substantial revision to account for the contemporary security architecture. In this context, the study focuses on the explanatory crisis faced by traditional theories in the face of technological transformation, asymmetric threats, and the digitalizing security paradigm. Employing a qualitative research methodology, the analysis provides a comparative perspective through examination of official documents, educational curricula, and structural legislative amendments. Ultimately, the study proposes an original theoretical framework on how the Turkish experience can be integrated into the global civil-military relations literature as a model of “post-Praetorian” institutionalization.

Anahtar Kelimeler

• Political Culture
• Civilian Control
• Civil-Military Relations
• Military Tutelage

Kaynakça

1. Akal, C. B. (1977). İktidarın üç yüzü. Dost Kitabevi.
2. Akşin, S. (2007). Kısa Türkiye tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
3. Akyürek, S., Serap, K. F., Atalay, E., & Bıçaksız, A. (2014). Sivil-asker ilişkileri ve ordu-toplum mesafesi. Bigesam Yayınları.
4. Albrecht, H., & Eibl, F. (2018). How to keep officers in the barracks: Causes, agents, and types of military coups. International Studies Quarterly, 62(2), 315–328.
5. Albright, D. E. (1980). A comparative conceptualization of civil-military relations. World Politics, 32(4), 553–576.
6. Ateş, B. (2022). Türkiye’de profesyonel askerliğin sosyolojik bir incelemesi: Meslek, görev ya da yaşam tarzı?. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 42(1), 21–44.
7. Avant, D. (1998). Conflicting indicators of "crisis" in American civil-military relations. Armed Forces & Society, 24(3), 375–387.
8. Ay, M. (2017). 15 Temmuz darbe girişimi sonrası valilerin görev ve yetkilerinde meydana gelen değişim. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(3), 155–163.

9. Bland, D. L. (1999). A unified theory of civil-military relations. Armed Forces & Society, 26(1), 7–25.
10. Born, H. (2003). Democratic control of armed forces: Relevance, issues, and research agenda. G. Caforio (Ed.), Handbook of the sociology of the military içinde (ss. 151–167). Kluwer Academic/Plenum Publishers.
11. Burk, J. (2002). Theories of democratic civil-military relations. Armed Forces & Society, 29(1), 7-29.
12. Burrage, M., Jarausch, K. H., & Siegrist, H. (1990). An actor-based framework for the study of the professions. Selected works of Michael Burrage, 203–225.
13. Cohen, E. A. (1997). Civil-military relations. Orbis, 41(2), 177–186.
14. Çilliler, Y. (2016). Popular determinant on civil-military relations in Turkey. Arab Studies Quarterly, 38(2), 500–520.
15. Dağ, R. (2016). The role of contesting ideologies: Civil-military relation in Turkey. Journal of Global Analysis, 6(2), 157–177.
16. Demirel, T. (2002). Türk Silahlı Kuvvetleri’nin toplumsal meşruiyeti üzerine. Toplum ve Bilim, (93), 29–54.
17. Desch, M. C. (1999). Civilian control of the military: The changing security environment. Johns Hopkins University Press.
18. Feaver, P. D. (2003). Armed servants: Agency, oersight, and civil-military relations. Harvard University Press.
19. Feaver, P. D. (1999). Civil-military relations. Annual Review of Political Science, 2(1), 211–241.
20. Finer, S. E. (1976). The man on horseback: The role of the military in politics. Penguin Books.
21. Gökçe, A. F. (2012). Çağdaş kamu yönetiminde kamu denetçiliği (ombudsmanlık) ve Türkiye için askeri ombudsmanlık önerisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 203–227.
22. Janowitz, M. (1959). Sociology and the military establishment. Russell Sage Foundation.
23. Janowitz, M. (1960). The professional soldier: A social and political portrait. Free Press.
24. Janowitz, M. (1964). The military in the political development of new nations. Bulletin of the Atomic Scientists, 20(8), 6–10.
25. Janowitz, M. (1971). Military organization. W. R. Little & B. Hills (Eds.), Handbook of military institutions (ss. 13–51). Sage Publications.
26. Janowitz, M. (1983). The reconstruction of patriotism. University of Chicago Press.
27. Jenkins, G. (2007). Continuity and change: Prospects for civil—military relations in Turkey. International Affairs, 83(2), 339–355.
28. Harries-Jenkins, G., & Moskos, C. C. (1981). The theory and politics of civil-military relations. Current Sociology, 29(3), 43–73.
29. Heper, M. (2011). Türkiye'de sivil-askeri ilişkiler: Liberal bir modele doğru mu?. Turkish Studies, 12(2), 241–252.
30. Heper, M. (1992). The strong state as a problem for the consolidation of democracy. Comparative Political Studies, 25(2), 169–194.
31. Huntington, S. P. (2004). Asker ve devlet: Sivil asker ilişkilerinin kuram ve siyasası (K. U. Kızılaslan, Çev.). Salyangoz Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1957)
32. Huntington, S. P. (1996). Üçüncü dalga (E. Özbudun, Çev.). Yetkin Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1991)
33. Huntington, S. P. (1995). Reforming civil-military relations. Journal of Democracy, 6(4), 9–17.
34. Huntington, S. P. (1957). The soldier and the state: The theory and politics of civil-military relations. Harvard University Press.
35. Karabelias, G. (1999). The evolution of civil‐military relations in post‐war Turkey, 1980–95. Middle Eastern Studies, 35(4), 130–151.
36. Kışlalı, A. T. (1974). Türk ordusunun toplumsal kökeni üzerinde bir araştırma. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 29(2), 89–105.
37. Kızılaslan, K. U. (2018). Sosyal bilimlerde bir araştırma alanı olarak sivil-asker ilişkileri. Akademik Hassasiyetler Dergisi, 5(10), 1–31.
38. Montez, J. K., Beckfield, J., Cooney, J. K., Grumbach, J. M., Hayward, M. D., Koytak, H. Z., & Zajacova, A. (2020). US state policies, politics, and life expectancy. The Milbank Quarterly, 98(3), 668–699.
39. Kümmel, G. (2002). The military and its civilian environment: Reflections on a theory of civil-military relations. Connections, 1(4), 63–82.
40. Mardin, Ş. (1995). Makaleler 4: Türk modernleşmesi. İletişim Yayıncılık.
41. Mardin, Ş. (1973). Center-periphery relations: A key to Turkish politics?. Daedalus, 102(1), 169-190.
42. Momayezi, N. (1998). Civil-military relations in Turkey. International Journal on World Peace, 15(3), 3–28.
43. Narlı, N. (2000). Civil‐military relations in Turkey. Turkish Studies, 1(1), 107–127.
44. Nielsen, S. C. (2007). Civil–military relations theory and military effectiveness. In Handbook of military administration (ss. 263–280). Routledge.
45. Öke, M. K. (2002). Din-ordu gerilimi. Alfa Yayınları.
46. Parla, T. (2002). Türkiye’de anayasalar. İletişim Yayınları.
47. Peri, Y. (2006). Generals in the cabinet room: How the military shapes Israeli policy. US Institute of Peace Press. Rukavishnikov, V. O., & Pugh, M. (2007). Civil-military relations. In Handbook of the sociology of the military (ss. 131–149). Springer.
48. Sarkesian, S. C. (1996). US civil-military relations: In crisis or transition?. American Political Science Review, 90(3), 706–707.
49. Schiff, R. L. (2009). The military and domestic politics: A concordance theory of civil-military relations. Routledge. Segal, D. R. (1975). Kamuoyunda sivil-asker ilişkileri. Silahlı Kuvvetler ve Toplum, 1(2), 215–229.
50. Sorensen, G. (1986). Review essay: The twists and turns of development theory: A comment on “The european experience” by Dieter Senghaas. Journal of Peace Research, 23(1), 77–85.
51. Sunar, L., & Kaya, Y. (2018). Türkiye’de değişen sosyo-ekonomik yapı içerisinde meslekler. Türkiye’de toplumsal tabakalaşma ve eşitsizlik, 2, 3-52.
52. Şafak, A. (2016). Askerler ve sivil-asker ilişkileri. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, 5(13), 144–160.
53. Uluçakar, M. (2013). Türkiye'de sivil-asker ilişkileri ve ordunun demokratik kontrolü [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
54. Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu. (1961). T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=211&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=4
55. Haber, M. (2016). İşte 668 sayılı OHAL KHK'sı! Jandarma Genel Komutanlığı kıyafet yönetmeliği. Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/03/20200331-1.htm
56. 15 Temmuz darbe girişimi: Türkiye'de 3 ay süreyle olağanüstü hâl ilan edildi. (2016, 21 Temmuz). BBC News Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/36851120
57. FETÖ’yle hukuki mücadelenin ilanı. (y.y.). Yeni Şafak. https://www.yenisafak.com/15temmuz/ohal-khk-detay
58. Yüksek Askeri Şûranın Kuruluş ve Görevleri Hakkında 8 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi. (2018). T.C.
59. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/19.5.8.pdf
60. Özlü, R. M. (2018). Yürütme organı tarafından olağanüstü dönemde yapılan kanun gücündeki normların anayasa uygunluk denetimi konusunda Anayasa Mahkemesi kararlarının yorumu. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, (6), 613–646.
61. Tuncel, G., & Demirhan, Y. (2018). 15 Temmuz kanun hükmünde kararnamelerinin kamu yönetimine etkisi. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 5–37.
62. Yıldırım, M. (2019). Sivil-asker uyumunun anayasa yapım siyasetine etkisi: 1971-1973 anayasa değişiklikleri. Liberal Düşünce Dergisi, 24(93), 35–58.
63. T.C. Official Gazette. (2020, March 31). Regulation amending the dress regulation for Gendarmerie General Command and Coast Guard Command personnel (Publication No. 31085). https://www.resmigazete.gov.tr
64. T.C. Official Gazette. (2018, July 15). Presidential decree on the organization of the Secretariat General of the National Security Council (Decree No. 6) (Publication No. 30479). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180715-4.htm
65. T.C. Official Gazette. (2016, July 27). Decree having the force of law on measures taken under the state of emergency (Decree Law No. KHK/668) (Publication No. 29783 Repeated). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/07/20160727M1-1.htm
66. T.C. Official Gazette. (2013, July 31). Law on amendments to the Turkish Armed Forces Internal Service Law (Law No. 6495) (Publication No. 28724). https://www.resmigazete.gov.tr