An Analysis of the Eighth Grade Mathematics Textbook from the Perspective of Mathematical Thinking

Yıl 2026, Cilt: 1 Sayı: 1, 37 - 57, 30.01.2026

Esra Türk , Özlem Çeziktürk

Öz

The purpose of this study is to examine the eighth-grade mathematics textbook, prepared based on the Ministry of National Education's 2018 Mathematics Teaching Program, in terms of mathematical thinking. The research was conducted using the document analysis method, one of the qualitative research designs. The data source consists of the MEB eighth-grade mathematics textbook made available through the Education Information Network (EBA) during the 2023–2024 academic year. The analytical framework was developed based on the components of customization, making assumptions, generalization, and persuasion included in Burton's (1984) mathematical thinking model. The analysis revealed that only a limited section of the book supports mathematical thinking; in particular, the learning areas of Algebra and Geometry–Measurement stood out in this regard. The findings show that in most activities, opportunities to deepen students' thinking processes are limited; the components of customization and making assumptions are more dominant, while generalization and persuasion processes are relatively neglected. These results reveal that the potential of current textbooks to develop mathematical thinking does not fully reflect the cognitive depth targeted by the program. Therefore, this study is one of the few in Turkey that systematically evaluates mathematics textbooks in terms of the holistic components of mathematical thinking. Furthermore, it is believed that the findings obtained can guide the content, activity design, and cognitive objectives of new teaching materials to be developed in line with the 21st Century Education Model.

Anahtar Kelimeler

Mathematical Thinking , Middle School Mathematics Textbook , Textbook Analysis , 2018 MEB Mathematics Course Curriculum

Sekizinci Sınıf Matematik Ders Kitabının Matematiksel Düşünme Açısından İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Millî Eğitim Bakanlığı’nın 2018 Matematik Öğretim Programı temel alınarak hazırlanan sekizinci sınıf matematik ders kitabını matematiksel düşünme açısından incelemektir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden doküman analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Veri kaynağını, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Eğitim Bilişim Ağı (EBA) üzerinden erişime sunulan MEB sekizinci sınıf matematik ders kitabı oluşturmaktadır. Analitik çerçeve, Burton’un (1984) matematiksel düşünme modelinde yer alan özelleştirme, varsayımda bulunma, genelleme ve ikna etme bileşenleri esas alınarak oluşturulmuştur. Analiz sonucunda, kitabın yalnızca sınırlı bir bölümünün matematiksel düşünmeyi desteklediği; özellikle Cebir ve Geometri–Ölçme öğrenme alanlarının bu açıdan öne çıktığı belirlenmiştir. Bulgular, etkinliklerin büyük bölümünde öğrencilerin düşünme süreçlerini derinleştirmeye yönelik fırsatların sınırlı kaldığını; özelleştirme ve varsayımda bulunma bileşenlerinin daha baskın, genelleme ve ikna etme süreçlerinin ise görece ihmal edildiğini göstermektedir. Bu sonuçlar, mevcut ders kitaplarının matematiksel düşünmeyi geliştirme potansiyelinin programın hedeflediği bilişsel derinliği tam olarak yansıtmadığını ortaya koymaktadır. Dolayısıyla çalışma, Türkiye’de matematik ders kitaplarını matematiksel düşünmenin bütüncül bileşenleriyle sistematik biçimde değerlendiren nadir araştırmalardan biri olma özelliğini taşımaktadır. Ayrıca, elde edilen bulguların 2024 Yüzyıl Maarif Modeli doğrultusunda geliştirilecek yeni öğretim materyallerinin içerik, etkinlik tasarımı ve bilişsel hedeflerine rehberlik edebilecek nitelikte olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Matematiksel Düşünme , Ortaokul Matematik Ders Kitabı , Ders Kitabı Analizi , 2018 MEB Matematik Dersi Öğretim Programı

Kaynakça

• Alkan, H. & Bukova-Güzel, E. (2005). Öğretmen Adaylarında Matematiksel Düşünmenin Gelişimi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 221-236.
• Altun, M. (2014). Ortaokullarda (5, 6, 7 ve 8. sınıflarda) matematik öğretimi. (10. Baskı). Bursa: Alfa Aktüel.
• Arslan, S. & Yıldız, C. (2010). 11. Sınıf Öğrencilerinin Matematiksel Düşünmenin Aşamalarındaki Yaşantılarından Yansımalar. Eğitim ve Bilim, 35(156), 17-31.
• Askew, M., Hodgen, J., Hossain, S. & Bretscher, N. (2010). Values and variables: Mathematics education in high-performing countries. Nuffield foundation.
• Ayyıldız, H., & Cansiz Aktas, M. (2022). 8.sınıf matematik ders kitaplarının ve lgs matematik sorularının pısa temsil yeterliği açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(1), 475-489. https://doi.org/10.24315/tred.910569
• Burton, L. (1984). Mathematical thinking: The struggle for meaning. Journal for Research in Mathematics Education, 15(1), 35-49.
• Çelik, D. (2016). Matematiksel düşünme. E. Bingölbali, S. Arslan, İ. Ö. Zembat (Ed.), Matematik eğitiminde teoriler (s. 17-42). Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
• Erdoğan, E., & Arslan, Çiğdem. (2025). Matematik ders kitaplarının matematik okuryazarlığı bağlamında incelenmesi: 5. sınıf doğal sayılar ünitesi. Yaşadıkça Eğitim, 39(1), 229–248. https://doi.org/10.33308/26674874.2025391720
• Fan, L., Cheng, J., Xie, S., Luo, J., Wang, Y., & Sun, Y. (2021). Are textbooks facilitators or barriers for teachers’ teaching and instructional change? An investigation of secondary mathematics teachers in Shanghai, China. ZDM – Mathematics Education, 53(6), 1313–1330. https://doi.org/10.1007/s11858-021-01306-6
• Harel, G. & Sowder, L. (2005). Advanced mathematical-thinking at any age: Its nature and its development. Mathematical thinking and learning, 7(1), 27-50.
• Hashemi, N., Abu, M. S., Kashefi, H., Mokhtar, M. & Rahimi, K. (2015). Designing learning strategy to improve undergraduate students’ problem solving in derivatives and integrals: A conceptual framework. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 11(2), 227-238. https://doi.org/10.12973/eurasia.2015.1318a
• Henderson, P. (2002). Materials development in support of mathematical thinking.
• İncikabı, S. (2017). Çoklu Temsiller ve Matematik Öğretimi: Ders Kitapları Üzerine Bir İnceleme. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 6(1), 66-81. https://doi.org/10.30703/cije.321438
• Keith, D. (2000). Finding your inner mathematician. Chronicle of Higher Education, 47(5), 5-6.
• Kıymaz, Y., Kartal, B., & Morkoyunlu, Z. (2020). İlköğretim matematik öğretmen adaylarının matematiksel iletişim becerilerinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1), 205–227. https://doi.org/10.19171/uefad.589360
• Lithner, J. (2008). A research framework for creative and imitative reasoning. Educational Studies in Mathematics, 67(3), 255–276. https://doi.org/10.1007/s10649-007-9104-2
• Mason, J., Burton, L. & Stacey, K. (1985). Thinking mathematically. Revised Edition. England: Addison-Wesley Publishers, Wokingham.
• Mercan Erdoğan, S., Mutluoğlu, A., & Erdoğan, A. (2023). Ortaokul Matematik Ders Kitaplarının Matematiksel İletişim Becerisi Açısından İncelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (57), 1470-1487. https://doi.org/10.53444/deubefd.1270651
• Miles, MB. & Huberman, AM. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Newbury Park, CA: Sage.
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2009). İlköğretim matematik 6-8. sınıflar öğretim programı, Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2013). Matematik dersi öğretim programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018). Matematik dersi öğretim programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı.
• Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., and Altman, D. G. (2009). Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: the PRISMA statement. Annals of internal medicine, 151(4), 264–269.
• National Council of Teachers of Mathematics [NCTM] (2000). Principles and standards for school mathematics. Reston.
• Olkun, S. ve Toluk-Uçar, Z. (2006). İlköğretimde Matematik Öğretimine Çağdaş Yaklaşımlar. Ekinoks Yayınları: Ankara
• Piaget, J. (1972). The Psychology of the Child. New York: Basic Books.
• Schoenfeld, A. H. (2016). Learning to Think Mathematically: Problem Solving, Metacognition, and Sense Making in Mathematics (Reprint). Journal of Education, 196, 1-38. https://doi.org/10.1177/002205741619600202
• Schoenfeld, AH. (1992). Learning to think mathematically: problem solving, metacognition, and sense-making in mathematics. (Ed. D.A. Grouws). Handbook of Research on Mathematics Teaching and Learning: A Project of the National Council of Teachers of Mathematics. (pp.334- 370). New York: Macmillan.
• Sevgen, B. (2002, Eylül). Matematiksel düşünce yapısı ve gelişimi. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
• Soylu, Y., & Aydın, S. (2006). Matematik derslerinde kavramsal ve işlemsel öğrenmenin dengelenmesinin önemi üzerine bir çalışma. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 83-95.
• Stacey, K. (2006). What is mathematical thinking and why is it important. Progress report of the APEC project: collaborative studies on innovations for teaching and learning mathematics in different cultures (II) - Lesson study focusing on mathematical thinking.
• Stacey, K., Burton, L. & Mason, J. (1985). Thinking mathematically. England: Addison- Wesley Publishers.
• Star, J. R., & Rittle-Johnson, B. (2008). Flexibility in problem solving: The case of equation solving. Learning and Instruction, 18(6), 565-579. https://doi.org/10.1016/j.learninstruc.2007.09.018
• Sternberg, RJ. & Ben-Zeev, T. (1996). The nature of mathematical thinking. Routledge.
• Şengül, S., & Kıral, B. (2023). Matematik ders kitaplarında matematiksel akıl yürütme ve ispat. Yaşadıkça Eğitim, 37(2), 508-530. https://doi.org/10.33308/26674874.2023372589
• Tall, D. (2002). Advanced mathematical thinking. USA: Kluwer Academic Publishers
• Umay, A. (2003). Matematiksel muhakeme yeteneği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 234-243.
• Wach, E., & Ward, R. (2013). Learning about qualitative document analysis. IDS Practice Paper in Brief, 13, 1-11.
• Wu, H.-H. (2018). The Content Knowledge Mathematics Teachers Need. In Y. Li, W. J. Lewis & J. Madden (Eds.), Mathematics Matters in Education (pp. 43-91). Dordrecht: Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-61434-2_4
• Yenilmez, K., & Tat, T. (2018). Matematiksel Düşünme Bileşenleri Açısından Beşinci Sınıf Matematik Ders Kitabı Etkinliklerinin Değerlendirilmesi. Journal of Research in Education and Teaching, 7(2), 142-154.
• Yeşildere, S. (2006). Farklı matematiksel güce sahip ilköğretim 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin matematiksel düşünme ve bilgiyi oluşturma süreçlerinin incelenmesi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi].
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. basım). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yıldırım, C. (1988). Matematiksel düşünme. İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Yıldırım, C. (2010). Matematiksel Düşünme (6. Basım). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Zeybek, Z., Üstün, A. ve Birol, A. (2018). Matematiksel ispatların ortaokul matematik ders kitaplarındaki yeri. Elementary Education Online, 17(3), 1317-1335. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.466349