Istanbul's Greek Grooms of Balkan Origin in The Mid-19th Century

Öz

19. Yüzyıl Ortalarında İstanbul’un Balkan Kökenli Rum Seyisleri

Öz

Bu çalışmada 1844/1845 yılında İstanbul’un dört kazasında (Âsîtâne, Eyüp, Galata ve Üsküdar) çalışan Rum seyisler incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda görülmüştür ki İstanbul’da çalışan Rum seyislerin neredeyse tamamı (yaklaşık %99’u) aslen İstanbullu değildir ve İstanbul’a çalışmak amacıyla gelmiş gurbetçilerdir. Bu seyislerin en az ¾’ü Balkan/Rumeli kökenlidir. Rum seyisler en fazla Sofya, Filibe, Samakov, Köstendil, Vidin, Pazarcık, Tırnova, Manastır, Edirne, Kızanlık, Selanik, Siroz, Bosna, Üsküp, Şehirköy (Şarköy), Berkofça, Dubniçe, Niş, Zağra-i Atik, Komanova, Dubiçe ve İvraca’dan İstanbul’a çalışmaya gelmişlerdir. Gurbetçi Rum seyislerin oranı İstanbul’daki gayrimüslim erkeklerin seyislik mesleğine itibar etmediklerini göstermektedir. Seyislerin %87,56’sının 13-35 yaş aralığında ve seyislerin yaş ortalamasının 27,5 olması seyislerin genel olarak gençlerden oluştuğunu göstermektedir. İktisadî olarak bakıldığında ise seyislerin ezici çoğunluğunu orta halliler oluşturmaktadır. 1844/1845 yılında İstanbul’da çalışan Rum seyislerin yaklaşık %60,56’sının çalışıp çalışmadığı veya kimin yanında çalıştığı bilinmemektedir. Diğer yandan Rum seyislerin yaklaşık %7,2’sinin işsiz olduğu kesindir. Rum Seyislerin yaklaşık %30,64’ü Müslüman erkeklerin hizmetinde çalışmaktadır. Müslüman kadınların hizmetinde çalışan Rum seyislerin oranı (%0,37) ile Gayrimüslim erkeklerin hizmetinde çalışan Rum seyislerin oranı (%1,09) dikkate alınmayacak ölçüde düşüktür.

Anahtar Kelimeler

• Balkan
• Seyis
• Rum
• Osmanlı
• İstanbul
• 19. yüzyıl.

Kaynakça

1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA)
2. Nüfus Defteri (Nfs.d.) 274.
3. A.{DVNSMHM.d. 34-463, 108-835.
4. AE.SAMD.III., 229-22045; 175-17044.
5. AE.SMST.III., 110-8322; C.SH. 4-157.
6. HAT: 137-5610; HR.SFR.04.-357-37.
7. TS.MA.e 782-26, 755-1
8. Y.PRK.TŞF 3-25.

9. Kaynakça Literatür
10. AFYONCU, Erhan, “Sipahi”, İslam Ansiklopedisi, c. 7, Türkiye Diyanet Vakfı (TDV) Yayınları, İstanbul 2009, s. 256-258.
11. AYVERDİ, İlhan, Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı Yayınları, İstanbul 2006.
12. BATU, Selahattin. Türk Atları ve At Yetiştirme Bilgisi, Ankara Üniversitesi Basımevi, 2. Baskı, 1951.
13. BERKLİ, Yunus, “At Sembolizminin Türk Defin Geleneğindeki İzleri”, Ekev Akademi Dergisi, 11 (30), 2007, s. 65-74.
14. BORATAV, Pertev, Naili, Köroğlu Destanı, Adam Yayıncılık, İstanbul 1984.
15. DURMUŞ, İlhami, “Türk Kültür Çevresinde At”, Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (1), 2021, s. 1-12.
16. ERCAN, Yavuz, Osmanlı Yönetiminde Gayrimüslimler Kuruluştan Tanzimat’a Kadar Sosyal, Ekonomik ve Hukukî Durumları, Turhan Kitabevi, Ankara 2001.
17. ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Milli Eğitim Basımevi, 2. baskı, İstanbul 1971.
18. ESİN, Osman, “Orta Asya, Ön Asya ve Anadolu Ekseninde Eski Türklerin Hayatında Önemli Bir Figür: At”, Ulakbilge, 5 (14), 2017, s. 1315-1334.
19. GERLACH, Stephan, Türkiye Günlüğü 1573-1576, Kitap Yayınevi, c. 1, İstanbul 2006.
20. GÜLLÜDAĞ, Nesrin, “Divanü Lügat-it Türk ve Nogay, Kumuk, Karaçay-Malkar, Yeni Uygur Türkçesindeki At ile İlgili Atasözleri Üzerine Bir Değerlendirme” I. Ulusal Karşılaştırmalı Edebiyat Sempozyumu Bildiri Kitabı, Eskişehir 2002, s. 160-172.
21. İNALCIK, Halil, “Tımar”, İslam Ansiklopedisi, c. 41, TDV yayınları, İstanbul 2012, s. 168-173.
22. KAFESOĞLU, İbrahim, “At”, İslam Ansiklopedisi, c. 4, TDV yayınları, İstanbul 1991, s. 26-28.
23. KÂHYA, Esin, “Türkiye'de İlk Demiryolları”, Belleten, 52, Ankara 1988, s. 209-218.
24. KOÇU, Reşad, Ekrem, “Atmeydanı.”, İstanbul Ansiklopedisi, c. 3, İstanbul 1960, s. 1315-1316.
25. KÖMÜRCİYAN, Eremya Çelebi, İstanbul Tarihi XVII. Asırda İstanbul, Eren Yayıncılık, İstanbul 1988.
26. ÖGEL, Bahaeddin, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre, Türk Tarih Kurumu yayınları, 6. baskı, Ankara 1984.
27. --------------------, Türk Kültür Tarihine Giriş: Türklerde Devlet ve Ordu Mehteri, c. VIII. T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2000.
28. ÖZCAN, Abdülkadir, “Istabl”, İslam Ansiklopedisi, c. 19, TDV yayınları, İstanbul 1999, s. 203-206.
29. ÖZDEMİR, Ahmet Z., Avşarlar ve Dadaloğlu, Dayanışma Yayınları, Ankara 1985.
30. REFİK, Ahmet, Hicri On Birinci Asırda İstanbul Hayatı (1000-1100), Türk Tarih Encümeni Külliyatı Yayınları, İstanbul 1931.
31. SCHWEIGGER, Salomon, Sultanlar Kentine Yolculuk 1578-1581, Kitap Yayınevi, İstanbul 2004.
32. SEVER, Mustafa, Türk Halk Şiiri, Ankara Üniversitesi Yayını, Ankara 2013.
33. SEZEN, Tahir, Osmanlı Yer Adları (Alfabetik Sırayla), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2017.
34. SÜMER, Faruk, Türklerde Atçılık ve Binicilik I, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayını, İstanbul 1983.
35. SÜMER, Faruk-Albayrak, Nurettin, “Köroğlu”, İslam Ansiklopedisi, cilt 26, TDV yayınları, Ankara 2002, s. 268-270.
36. TURAN, Osman, Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi, cilt 1, Turan Neşriyat Yurdu yayınları, İstanbul 1969.
37. TÜRKTAŞ, Metin, “Divani Lügatit-Türk'te Yer Alan ve XI. Yüzyılda Türkler Arasında Oynanan Oyunlar”, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5, Denizli 1999, s. 61-65.
38. USEEV, Nurdin, “Manas (Semetey) Destanı’nda Geçen Türk Kelimesi ve Kahraman-At-Silah Bütünlüğü”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. 6 (1), 2017, s. 52-64.
39. ÜNVER, Fuat, Antik Çağdan Modern Olimpiyatlara Binicilik Sporu ve Türk Biniciliğinin Olimpik Gelişimi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara 2006.
40. UZUNÇARŞILI, İsmail. H., Osmanlı Devleti Teşkilâtından Kapıkulu Ocakları I, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1988.