Istanbul's Greek Grooms of Balkan Origin in The Mid-19th Century

Yıl 2025, Sayı: 16, 189 - 214, 28.10.2025

Serpil Sönmez

https://doi.org/10.32953/abad.1649504

Öz

19. Yüzyıl Ortalarında İstanbul’un Balkan Kökenli Rum Seyisleri

Öz

Bu çalışmada 1844/1845 yılında İstanbul’un dört kazasında (Âsîtâne, Eyüp, Galata ve Üsküdar) çalışan Rum seyisler incelenmiştir. Bu inceleme sonucunda görülmüştür ki İstanbul’da çalışan Rum seyislerin neredeyse tamamı (yaklaşık %99’u) aslen İstanbullu değildir ve İstanbul’a çalışmak amacıyla gelmiş gurbetçilerdir. Bu seyislerin en az ¾’ü Balkan/Rumeli kökenlidir. Rum seyisler en fazla Sofya, Filibe, Samakov, Köstendil, Vidin, Pazarcık, Tırnova, Manastır, Edirne, Kızanlık, Selanik, Siroz, Bosna, Üsküp, Şehirköy (Şarköy), Berkofça, Dubniçe, Niş, Zağra-i Atik, Komanova, Dubiçe ve İvraca’dan İstanbul’a çalışmaya gelmişlerdir. Gurbetçi Rum seyislerin oranı İstanbul’daki gayrimüslim erkeklerin seyislik mesleğine itibar etmediklerini göstermektedir. Seyislerin %87,56’sının 13-35 yaş aralığında ve seyislerin yaş ortalamasının 27,5 olması seyislerin genel olarak gençlerden oluştuğunu göstermektedir. İktisadî olarak bakıldığında ise seyislerin ezici çoğunluğunu orta halliler oluşturmaktadır. 1844/1845 yılında İstanbul’da çalışan Rum seyislerin yaklaşık %60,56’sının çalışıp çalışmadığı veya kimin yanında çalıştığı bilinmemektedir. Diğer yandan Rum seyislerin yaklaşık %7,2’sinin işsiz olduğu kesindir. Rum Seyislerin yaklaşık %30,64’ü Müslüman erkeklerin hizmetinde çalışmaktadır. Müslüman kadınların hizmetinde çalışan Rum seyislerin oranı (%0,37) ile Gayrimüslim erkeklerin hizmetinde çalışan Rum seyislerin oranı (%1,09) dikkate alınmayacak ölçüde düşüktür.

Anahtar Kelimeler

Balkan , Seyis , Rum , Osmanlı , İstanbul , 19. yüzyıl.

Kaynakça

• Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA)
• Nüfus Defteri (Nfs.d.) 274.
• A.{DVNSMHM.d. 34-463, 108-835.
• AE.SAMD.III., 229-22045; 175-17044.
• AE.SMST.III., 110-8322; C.SH. 4-157.
• HAT: 137-5610; HR.SFR.04.-357-37.
• TS.MA.e 782-26, 755-1
• Y.PRK.TŞF 3-25.
• Kaynakça Literatür
• AFYONCU, Erhan, “Sipahi”, İslam Ansiklopedisi, c. 7, Türkiye Diyanet Vakfı (TDV) Yayınları, İstanbul 2009, s. 256-258.
• AYVERDİ, İlhan, Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı Yayınları, İstanbul 2006.
• BATU, Selahattin. Türk Atları ve At Yetiştirme Bilgisi, Ankara Üniversitesi Basımevi, 2. Baskı, 1951.
• BERKLİ, Yunus, “At Sembolizminin Türk Defin Geleneğindeki İzleri”, Ekev Akademi Dergisi, 11 (30), 2007, s. 65-74.
• BORATAV, Pertev, Naili, Köroğlu Destanı, Adam Yayıncılık, İstanbul 1984.
• DURMUŞ, İlhami, “Türk Kültür Çevresinde At”, Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (1), 2021, s. 1-12.
• ERCAN, Yavuz, Osmanlı Yönetiminde Gayrimüslimler Kuruluştan Tanzimat’a Kadar Sosyal, Ekonomik ve Hukukî Durumları, Turhan Kitabevi, Ankara 2001.
• ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Milli Eğitim Basımevi, 2. baskı, İstanbul 1971.
• ESİN, Osman, “Orta Asya, Ön Asya ve Anadolu Ekseninde Eski Türklerin Hayatında Önemli Bir Figür: At”, Ulakbilge, 5 (14), 2017, s. 1315-1334.
• GERLACH, Stephan, Türkiye Günlüğü 1573-1576, Kitap Yayınevi, c. 1, İstanbul 2006.
• GÜLLÜDAĞ, Nesrin, “Divanü Lügat-it Türk ve Nogay, Kumuk, Karaçay-Malkar, Yeni Uygur Türkçesindeki At ile İlgili Atasözleri Üzerine Bir Değerlendirme” I. Ulusal Karşılaştırmalı Edebiyat Sempozyumu Bildiri Kitabı, Eskişehir 2002, s. 160-172.
• İNALCIK, Halil, “Tımar”, İslam Ansiklopedisi, c. 41, TDV yayınları, İstanbul 2012, s. 168-173.
• KAFESOĞLU, İbrahim, “At”, İslam Ansiklopedisi, c. 4, TDV yayınları, İstanbul 1991, s. 26-28.
• KÂHYA, Esin, “Türkiye'de İlk Demiryolları”, Belleten, 52, Ankara 1988, s. 209-218.
• KOÇU, Reşad, Ekrem, “Atmeydanı.”, İstanbul Ansiklopedisi, c. 3, İstanbul 1960, s. 1315-1316.
• KÖMÜRCİYAN, Eremya Çelebi, İstanbul Tarihi XVII. Asırda İstanbul, Eren Yayıncılık, İstanbul 1988.
• ÖGEL, Bahaeddin, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi Orta Asya Kaynak ve Buluntularına Göre, Türk Tarih Kurumu yayınları, 6. baskı, Ankara 1984.
• --------------------, Türk Kültür Tarihine Giriş: Türklerde Devlet ve Ordu Mehteri, c. VIII. T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 2000.
• ÖZCAN, Abdülkadir, “Istabl”, İslam Ansiklopedisi, c. 19, TDV yayınları, İstanbul 1999, s. 203-206.
• ÖZDEMİR, Ahmet Z., Avşarlar ve Dadaloğlu, Dayanışma Yayınları, Ankara 1985.
• REFİK, Ahmet, Hicri On Birinci Asırda İstanbul Hayatı (1000-1100), Türk Tarih Encümeni Külliyatı Yayınları, İstanbul 1931.
• SCHWEIGGER, Salomon, Sultanlar Kentine Yolculuk 1578-1581, Kitap Yayınevi, İstanbul 2004.
• SEVER, Mustafa, Türk Halk Şiiri, Ankara Üniversitesi Yayını, Ankara 2013.
• SEZEN, Tahir, Osmanlı Yer Adları (Alfabetik Sırayla), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2017.
• SÜMER, Faruk, Türklerde Atçılık ve Binicilik I, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayını, İstanbul 1983.
• SÜMER, Faruk-Albayrak, Nurettin, “Köroğlu”, İslam Ansiklopedisi, cilt 26, TDV yayınları, Ankara 2002, s. 268-270.
• TURAN, Osman, Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi Tarihi, cilt 1, Turan Neşriyat Yurdu yayınları, İstanbul 1969.
• TÜRKTAŞ, Metin, “Divani Lügatit-Türk'te Yer Alan ve XI. Yüzyılda Türkler Arasında Oynanan Oyunlar”, Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5, Denizli 1999, s. 61-65.
• USEEV, Nurdin, “Manas (Semetey) Destanı’nda Geçen Türk Kelimesi ve Kahraman-At-Silah Bütünlüğü”, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. 6 (1), 2017, s. 52-64.
• ÜNVER, Fuat, Antik Çağdan Modern Olimpiyatlara Binicilik Sporu ve Türk Biniciliğinin Olimpik Gelişimi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara 2006.
• UZUNÇARŞILI, İsmail. H., Osmanlı Devleti Teşkilâtından Kapıkulu Ocakları I, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1988.