Turkish Population in Bulgaria Throughout History

Öz

Tarihsel Süreçte Bulgaristan’da Türk Nüfusu

Öz

XIV. yüzyıl sonlarında Bulgaristan, Osmanlı Devleti’nin idaresi altına girmiş, uygulanan iskân politikaları sonucunda Balkanlardaki en fazla Türk nüfusa sahip olan ülkelerden biri haline dönüşmüştür. Çalışma kapsamında, Bulgaristan Prensliğinin kuruluşundan günümüze kadar yapılan nüfus sayımları analiz edilerek, Türk nüfusun tarihsel değişimi ve günümüzdeki genel durumu değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bulgaristan’a yönelik gerçekleşen göçler, ülkenin günümüzde de önemli ölçüde Türk nüfusuna sahip olması üzerinde etkili olmuştur. Ancak belirtilmesi gereken önemli bir konu da çalışmada verilen nüfus verilerinin özellikle 1880-2021 yılları arasında yapılan sayım dönemlerine ait olduğu ve istatistiki verilerin önemli bir kısmının Bulgaristan’ın Ulusal İstatistik Enstitüsü (NSİ) kurumu yayınlarına dayandığıdır. Bu konuda ifade edilmesi gereken diğer bir olgu da; farklı zaman dilimlerinde farklı yönetimler tarafından gerçekleştirilen nüfus sayımlarının farklı içeriklerde yapılmış olması, bazı verilerin kesintisiz olarak takip edilmesine imkân vermemiş olmasıdır. Çalışmada öncelikle Prenslik Döneminde Bulgaristan’da nüfusu etnik kökenleri ve mensup oldukları dine göre irdelenerek çeşitli değerlendirmeler yapılmıştır. Daha sonra Krallık Döneminde yapılan nüfus sayımları dikkate alınarak Bulgaristan nüfusunun çeşitli özellikleri ele alındıktan sonra Totaliter Rejim Dönemi ve Totaliter Rejim Dönemi Sonrası Nüfus Sayımlarına ait verilere yer verilmiştir. 2021 yılı sayımları esas alınarak Bulgaristan’da yaşayan Türklerin illere göre dağılımını gösteren harita yardımıyla nüfusun mekânsal dağılımı hazırlanan çeşitli grafikler ve tablolar yardımıyla analiz edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Nüfus
• Nüfus Sayımları
• Demografik Değişim
• Bulgaristan Nüfusu
• Bulgaristan Türkleri

Kaynakça

1. AĞANOĞLU Yıldırm, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Balkanların Makus Talihi: Göç, İstanbul 2001, s. 319.
2. ATASOY Emin, Beşerî ve Kültür Coğrafyası Işığında Bulgaristan MKM Yayıncılık, Bursa 2010, s. 68.
3. AYBAR Celal, Bulgaristan Nüfusu”, Ankara 1935, s. 3.
4. CRAMPTON Richard, The Turks in Bulgaria, 1878-1944, The Turks of Bulgaria: The History, Culture and Politicalfate of Minority, İstanbul 1990, s. 71.
5. DODUNEKOVA Vanya, İzmenenie Na Etniçeskata Struktura Na Naselenieto v Bılgariya Spored Prebroyavaniyata v XX. Vek, Tipografika (Bulgar Nüfusunda Etnik Yapının Değişimi), Sofya 2008, s. 39.
6. EMİNOV Ali, Turkish and Other Muslim Minorities Of Bulgaria, Londra 1997, s. 71.
7. HACISALİHOĞLU Mehmet, Doğu Rumeli’de Kayıp Köyler, İstanbul 2008, s. 53-54.
8. GÖKBURUN İbrahim, 1923-2023 Yılları Arasında İstanbul’da Nüfus Hareketleri, İstanbul 2023.

9. GÜNER İbrahim, Nüfus Coğrafyası. Genel Beşerî ve Ekonomik Coğrafya (Editör: Prof. Dr. Cemalettin ŞAHİN), Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, Ankara, 2010.
10. LÜTEM Ömer, Türk-Bulgar İlişkileri 1983-1985, Ankara 2000, s. 488.
11. MAŞİAH Aron, “създаване на Централна държавна статистическа институция за научни изследвания на България” (Sızdavaneto na Tsentralno Dırjavno Uçrejdenie za Statistiçeski İzuçavaniya v Bılgariya - Bulgaristan Merkez Devlet İstatistik Araştırmaları Kurumunun Tesisi), Sofya 1985, s. 23.
12. ÖZÇAĞLAR Ali, Coğrafyaya Giriş, Gözden Geçirilmiş 6. Baskı. Ümit Ofset Matbaacılık. Ankara 2011.
13. ÖZEY Ramazan, Beşerî Bölgeler Coğrafyası, Aktif Yayınları, İstanbul 2012.
14. ÖZGÜR ESAT, Müstecaplıoğlu, Türkiye Nüfus Coğrafyası, Ankara: GMC Basın Yayın Limitet Şirketi, 1998.
15. ŞİMŞİR Bilal, Bulgaristan Türkleri, Ankara 2012, s. 246.
16. TANDOĞAN Alaettin, Demografik Temel Kavramlar ve Türkiye Nüfusu, Eser Ofset Matbaacılık, Trabzon 1998.
17. TANOĞLU Ali, Beşerî Coğrafya: Nüfus ve Yerleşme, Cilt 1, 2.Baskı, Taş Matbaası, İstanbul 1968.
18. YILDIRIM Bülent, Bulgaristan’da Türk Varlığı ve Nüfusu, İstanbul 2018, s. 91.
19. YILMAZ Murat, Türkiye’deki İBBS Düzey-1 Bölgelerinin Nüfus Coğrafyası, Kitabevi Yayını, İstanbul 2020.
20. DOĞAN Mesut, “Demographic Movements in the Township of Büyükçekmece, Management and Education Academic Journal”, Vol.5, No: 2, Bulgaristan (2009), ss. 66-75.
21. DOĞAN Mesut, “Türkiye’de Uygulanan Nüfus Politikalarına Genel Bakış”, Marmara Coğrafya Dergisi, Sayı:23, 2011, ss. 293-307.
22. KAMENKA Eugene, “Totalitarianism, Companion to Contemparary Political Philosophy”, Vol:2, Edited By Robert E. Goodin, Blackell Publishing, (2012).
23. ÖZLEM Kader, “2001 Sonrası Dönemde Bulgaristan’dan Avrupa Birliği Ülkelerine Türk Göçlerinin Analizi” (2017), ss. 184.
24. TANOĞLU Ali, “Bulgaristan Türklerinin Son Göç Hareketi (1950 - 1951)”, Ankara.
25. TEKELİ İlhan, “Türkiye’de Nüfusun Mekânsal Dağılımında Yaşanan Gelişmeler: (1935-2000)”, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22 (11), Ankara (2005), ss. 85-102.
26. YILDIRIM Bülent, “Bulgaristan’daki Müslüman Türk Azınlığa Baskılar ve Göç”, Bursa (2013), ss. 421-429.
27. Arşiv Kaynaklar
28. Statistiçeski Godişnik Na Bılgarskoto Tsarstvo 1910 (Godini Vtora), (Bulgar Çarlığı’nın 1910 İstatistik Yıllığı-İkinci Yıl), Glavna Direktsiya Na Statistikata, Dırjavna Peçatnitsa, Sofya 1911, s. 46.
29. Prebroyavane Na Naselenieto 31.12.1934, Obşti Rezultati, Kniga – I, Glavna Direktsiya Na Statitistikata, Dırjavna Peçatnitsa, Sofya 1938, s. 22.
30. Prebroyavane Na Naselenieto v Narodna Republika Bılgariya Na 01.12.1956 Godina, Tsentralno Statiçesko Upravlenie Pri Ministerkiya Savet, Kniga - II, Sofya1960, s. 106.
31. Prebroyavane Na Naselenieto Jiliştniya Fond Kım 4.12.1992 Godina, Republika Bılgariya Natsionalen Statistikiçeski İnstitut, Sofya 1994, s. 25.
32. Prebroyavane Na Naselenieto Jiliştniya Fond Kım 4.12.1992 Godina, Rezulnati Ot Prebroyavaneto Na Naselenieto Tom – I, Demografski Harakterisstiki, Republika Bılgariya Natsionalen Statistikiçeski İnstitut, Sofya 1994, s. 286.
33. Elektronik Kaynaklar
34. http://www.nsi.bg (E.T.: 11.08.2023).
35. https://infostat.nsi.bg/infostat/pages/_e.htm (E.T 12.08.2023).
36. http://www.nsi.bg/Cencus_e/Cencus_e.htm (E.T: 12.08.2023).