Turkish Population in Bulgaria Throughout History

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 15, 151 - 177, 31.05.2025

Özlem Mutlu Kahraman , İsmet Akova

https://doi.org/10.32953/abad.1659122

https://izlik.org/JA58MM36JA

Öz

Tarihsel Süreçte Bulgaristan’da Türk Nüfusu

https://izlik.org/JA58MM36JA

Öz

XIV. yüzyıl sonlarında Bulgaristan, Osmanlı Devleti’nin idaresi altına girmiş, uygulanan
iskân politikaları sonucunda Balkanlardaki en fazla Türk nüfusa sahip olan ülkelerden biri haline
dönüşmüştür. Çalışma kapsamında, Bulgaristan Prensliğinin kuruluşundan günümüze kadar
yapılan nüfus sayımları analiz edilerek, Türk nüfusun tarihsel değişimi ve günümüzdeki genel
durumu değerlendirilmeye çalışılmıştır. Bulgaristan’a yönelik gerçekleşen göçler, ülkenin
günümüzde de önemli ölçüde Türk nüfusuna sahip olması üzerinde etkili olmuştur. Ancak
belirtilmesi gereken önemli bir konu da çalışmada verilen nüfus verilerinin özellikle 1880-2021
yılları arasında yapılan sayım dönemlerine ait olduğu ve istatistiki verilerin önemli bir kısmının
Bulgaristan’ın Ulusal İstatistik Enstitüsü (NSİ) kurumu yayınlarına dayandığıdır. Bu konuda ifade
edilmesi gereken diğer bir olgu da; farklı zaman dilimlerinde farklı yönetimler tarafından
gerçekleştirilen nüfus sayımlarının farklı içeriklerde yapılmış olması, bazı verilerin kesintisiz
olarak takip edilmesine imkân vermemiş olmasıdır. Çalışmada öncelikle Prenslik Döneminde
Bulgaristan’da nüfusu etnik kökenleri ve mensup oldukları dine göre irdelenerek çeşitli
değerlendirmeler yapılmıştır. Daha sonra Krallık Döneminde yapılan nüfus sayımları dikkate
alınarak Bulgaristan nüfusunun çeşitli özellikleri ele alındıktan sonra Totaliter Rejim Dönemi ve
Totaliter Rejim Dönemi Sonrası Nüfus Sayımlarına ait verilere yer verilmiştir. 2021 yılı sayımları
esas alınarak Bulgaristan’da yaşayan Türklerin illere göre dağılımını gösteren harita yardımıyla
nüfusun mekânsal dağılımı hazırlanan çeşitli grafikler ve tablolar yardımıyla analiz edilmeye
çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Nüfus , Nüfus Sayımları , Demografik Değişim , Bulgaristan Nüfusu , Bulgaristan Türkleri

Destekleyen Kurum

YTB (Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplulukları Başkanlığı)

Teşekkür

Bu çalışma İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya A.B.D. Coğrafya Doktora Programındaki doktora tez çalışmamdan üretilmiştir. Tezim YTB (Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplulukları Başkanlığı) tarafından desteklenmektedir. Danışman hocam Prof. Dr. İsmet AKOVA ve YTB'ye teşekkür ederim.

Kaynakça

• AĞANOĞLU Yıldırm, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Balkanların Makus Talihi: Göç, İstanbul 2001, s. 319.
• ATASOY Emin, Beşerî ve Kültür Coğrafyası Işığında Bulgaristan MKM Yayıncılık, Bursa 2010, s. 68.
• AYBAR Celal, Bulgaristan Nüfusu”, Ankara 1935, s. 3.
• CRAMPTON Richard, The Turks in Bulgaria, 1878-1944, The Turks of Bulgaria: The History, Culture and Politicalfate of Minority, İstanbul 1990, s. 71.
• DODUNEKOVA Vanya, İzmenenie Na Etniçeskata Struktura Na Naselenieto v Bılgariya Spored Prebroyavaniyata v XX. Vek, Tipografika (Bulgar Nüfusunda Etnik Yapının Değişimi), Sofya 2008, s. 39.
• EMİNOV Ali, Turkish and Other Muslim Minorities Of Bulgaria, Londra 1997, s. 71.
• HACISALİHOĞLU Mehmet, Doğu Rumeli’de Kayıp Köyler, İstanbul 2008, s. 53-54.
• GÖKBURUN İbrahim, 1923-2023 Yılları Arasında İstanbul’da Nüfus Hareketleri, İstanbul 2023.
• GÜNER İbrahim, Nüfus Coğrafyası. Genel Beşerî ve Ekonomik Coğrafya (Editör: Prof. Dr. Cemalettin ŞAHİN), Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, Ankara, 2010.
• LÜTEM Ömer, Türk-Bulgar İlişkileri 1983-1985, Ankara 2000, s. 488.
• MAŞİAH Aron, “създаване на Централна държавна статистическа институция за научни изследвания на България” (Sızdavaneto na Tsentralno Dırjavno Uçrejdenie za Statistiçeski İzuçavaniya v Bılgariya - Bulgaristan Merkez Devlet İstatistik Araştırmaları Kurumunun Tesisi), Sofya 1985, s. 23.
• ÖZÇAĞLAR Ali, Coğrafyaya Giriş, Gözden Geçirilmiş 6. Baskı. Ümit Ofset Matbaacılık. Ankara 2011.
• ÖZEY Ramazan, Beşerî Bölgeler Coğrafyası, Aktif Yayınları, İstanbul 2012.
• ÖZGÜR ESAT, Müstecaplıoğlu, Türkiye Nüfus Coğrafyası, Ankara: GMC Basın Yayın Limitet Şirketi, 1998.
• ŞİMŞİR Bilal, Bulgaristan Türkleri, Ankara 2012, s. 246.
• TANDOĞAN Alaettin, Demografik Temel Kavramlar ve Türkiye Nüfusu, Eser Ofset Matbaacılık, Trabzon 1998.
• TANOĞLU Ali, Beşerî Coğrafya: Nüfus ve Yerleşme, Cilt 1, 2.Baskı, Taş Matbaası, İstanbul 1968.
• YILDIRIM Bülent, Bulgaristan’da Türk Varlığı ve Nüfusu, İstanbul 2018, s. 91.
• YILMAZ Murat, Türkiye’deki İBBS Düzey-1 Bölgelerinin Nüfus Coğrafyası, Kitabevi Yayını, İstanbul 2020.
• DOĞAN Mesut, “Demographic Movements in the Township of Büyükçekmece, Management and Education Academic Journal”, Vol.5, No: 2, Bulgaristan (2009), ss. 66-75.
• DOĞAN Mesut, “Türkiye’de Uygulanan Nüfus Politikalarına Genel Bakış”, Marmara Coğrafya Dergisi, Sayı:23, 2011, ss. 293-307.
• KAMENKA Eugene, “Totalitarianism, Companion to Contemparary Political Philosophy”, Vol:2, Edited By Robert E. Goodin, Blackell Publishing, (2012).
• ÖZLEM Kader, “2001 Sonrası Dönemde Bulgaristan’dan Avrupa Birliği Ülkelerine Türk Göçlerinin Analizi” (2017), ss. 184.
• TANOĞLU Ali, “Bulgaristan Türklerinin Son Göç Hareketi (1950 - 1951)”, Ankara.
• TEKELİ İlhan, “Türkiye’de Nüfusun Mekânsal Dağılımında Yaşanan Gelişmeler: (1935-2000)”, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 22 (11), Ankara (2005), ss. 85-102.
• YILDIRIM Bülent, “Bulgaristan’daki Müslüman Türk Azınlığa Baskılar ve Göç”, Bursa (2013), ss. 421-429.
• Arşiv Kaynaklar
• Statistiçeski Godişnik Na Bılgarskoto Tsarstvo 1910 (Godini Vtora), (Bulgar Çarlığı’nın 1910 İstatistik Yıllığı-İkinci Yıl), Glavna Direktsiya Na Statistikata, Dırjavna Peçatnitsa, Sofya 1911, s. 46.
• Prebroyavane Na Naselenieto 31.12.1934, Obşti Rezultati, Kniga – I, Glavna Direktsiya Na Statitistikata, Dırjavna Peçatnitsa, Sofya 1938, s. 22.
• Prebroyavane Na Naselenieto v Narodna Republika Bılgariya Na 01.12.1956 Godina, Tsentralno Statiçesko Upravlenie Pri Ministerkiya Savet, Kniga - II, Sofya1960, s. 106.
• Prebroyavane Na Naselenieto Jiliştniya Fond Kım 4.12.1992 Godina, Republika Bılgariya Natsionalen Statistikiçeski İnstitut, Sofya 1994, s. 25.
• Prebroyavane Na Naselenieto Jiliştniya Fond Kım 4.12.1992 Godina, Rezulnati Ot Prebroyavaneto Na Naselenieto Tom – I, Demografski Harakterisstiki, Republika Bılgariya Natsionalen Statistikiçeski İnstitut, Sofya 1994, s. 286.
• Elektronik Kaynaklar
• http://www.nsi.bg (E.T.: 11.08.2023).
• https://infostat.nsi.bg/infostat/pages/_e.htm (E.T 12.08.2023).
• http://www.nsi.bg/Cencus_e/Cencus_e.htm (E.T: 12.08.2023).