BATI’NIN BALKAN TAHAYYÜLÜ VE BALKANLAR’IN BATI’YA BAKIŞI ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI JEOPOLİTİK FİLM İNCELEMESİ

Öz

Jeopolitik, devletlerin coğrafi konumları, kaynakları ve çevresiyle ilişkilerinin dış politikalarını ve dünya siyasetindeki rollerini etkilemesini inceleyen bir alandır. Klasik jeopolitik fiziksel coğrafyaya odaklanırken, eleştirel kuramlar coğrafyanın aynı zamanda sosyal ve kültürel olarak da inşa edildiğini savunmaktadır. Bu anlayış, bir bölgenin aktörler tarafından nasıl algılanıp temsil edildiğini ele alan jeopolitik tahayyül ve bu temsillerin medya, sinema gibi popüler kültür araçlarıyla kitlelere yayılmasını inceleyen popüler jeopolitik kavramlarını doğurmuştur. Balkanlar, stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca güç mücadelesi alanı olmuş, Batı tarafından ise "Balkanlaşma" gibi olumsuz ve barbarlıkla eşanlamlı söylemlerle temsil edilmiştir. Özellikle 1990'lardaki savaşlar sonrası Batı sinemasında bölge kaotik ve müdahaleye muhtaç olarak gösterilmiştir. Medya ve sinema, jeopolitik çıkarların duyurulması ve dünya imgelerinin şekillendirilmesinde önemli rol oynamakta, belirli bir dünya görünümü sunarak algıyı yönlendirebilmektedir. Bu çalışma, Balkanlar’ın jeopolitik tahayyülünün sinemadaki temsilini içerik analizi yöntemiyle incelemektedir. Nitel bir yöntem olan içerik analizi ile Welcome to Sarajevo ve No Man's Land filmlerindeki tematik kodlar, karakter temsilleri ve anlatı yapıları karşılaştırarak popüler jeopolitik işlevleri ortaya konmuştur. Bu filmler, sinemanın bir bölgeye ve dış müdahaleye yönelik algıları şekillendirme ve sorgulama gücünü göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Popüler Jeopolitik
• Jeopolitik Tahayyül
• Balkanlar
• Sinema.

A Comparative Geopolitical Film Analysis on the West's Imagination of the Balkans and the Balkans' Perception of the West

Öz

Geopolitics examines how states’ geographical positions, resources, and relations with their environment shape foreign policy and global roles. While classical geopolitics emphasizes physical geography, critical approaches highlight geography’s social and cultural construction. From this view emerge concepts like geopolitical imagination—how regions are perceived and represented—and popular geopolitics, which studies how such representations circulate through media and cinema. The Balkans, long a strategic crossroads, have often been framed negatively by the West. The term “Balkanization” reflects associations with fragmentation and violence, reinforced especially after the 1990s wars, when Western cinema frequently portrayed the region as unstable and requiring external intervention. Media and cinema thus function not only as mirrors of geopolitical thought but also as tools that shape public perception by promoting certain worldviews. This study investigates the geopolitical imagination of the Balkans in cinema through qualitative content analysis. Focusing on Welcome to Sarajevo and No Man’s Land, it examines thematic codes, character portrayals, and narrative structures to uncover their popular geopolitical functions. The findings show how these films construct specific images of the Balkans while simultaneously offering possibilities to question dominant interventionist discourses.

Anahtar Kelimeler

• Popular Geopolitics
• Geopolitical Imagination
• Balkans
• Cinema.

Kaynakça

1. ALANKA Deniz, "Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi: Teorik Bir Çerçeve", Kronotop İletişim Dergisi 1/1 (2024), pp. 62-82.
2. BATI Ferhat Güney, "Balkan Jeopolitiği ve İkinci Dünya Savaşında Balkanlar", Ulusam Türkiye Politik Çalışmalar Dergisi 1/1 (2021), pp. 49-57.
3. ÇETİN Beyzade Nadir and BAYDİLİ İsmail, "Kıbrıs Barış Harekatı Öncesi Türk Gazetelerindeki Kıbrıs Konulu Karikatürlerin Popüler Jeopolitik Bağlamında Analizi", Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 45 (2020), pp. 232-247.
4. DODDS Klaus, Geopolitics: A Very Short Introduction, Oxford University Press, New York 2007.
5. DODDS Klaus, "Popular Geopolitics and Cartoons: Representing Power Relations, Repititon and Resistance", Critical African Studies 2/4 (2010), pp. 113-131.
6. DODDS Klaus, "Screening Geopolitics: James Bond and the Early Cold War Films (1962-1967)" Geopolitics, 10/2 (2005), pp. 266-289.
7. EYİGÜN Canan, "Medyanın Jeopolitiği Üzerine Bir Değerlendirme", Karadeniz İletişim Araştırmaları 10/2 (2020), pp. 201-217.
8. GHOURCHI Morteza and MOSAVIYAN Sepideh Sadat, "The Role of Hollywood Cinema in Geopolitical Representation of the Middle East", Geopolitics Quarterly, 16/4 (2021), pp. 10-35.

9. İŞCAN İsmail Hakkı, "Uluslararası İlişkilerde Klasik Jeopolitik Teoriler ve Çağdaş Yansımaları", Uluslararası İlişkiler, 1/2 (2004), pp. 47-79.
10. KAHRAMAN Orhan Kaan, 2022."Balkanları İnşa Etmek: Popüler Kültür ve Balkanlaşma Söyleminin Duygu Politikası", Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/2 (2022), pp. 635-651.
11. KODAMAN Timuçin and BİRSEL Haktan, "21. Yüzyıl Balkan Jeopolitiğinin Çok Boyutlu Bir Bakış Açısı ile İncelenmesi ve Türkiye'ye Etkilerinin Değerlendirilmesi", 19/1 (2014), pp. 49-64.
12. MORLEY David and ROBINS Kevin, Kimlik Mekanları: Küresel Medya, Elektronik Ortamlar ve Kültürel Sınırlar, transleted by Emrehan Zeybekoğlu, Ayrıntı Yayınları, İstanbul 2011.
13. ÖZSAVAŞ ATAY Sibel, "Klasik Jeopolitik Yaklaşımlar ve Eleştirel Jeopolitik Söylem", Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 8/2 (2016), pp. 144-155.
14. ÖZYILMAZ KİRAZ Betül, "Soğuk Savaş Sonrası Dönemde ABD'nin Jeopolitik Tasavvurunda İstikrarasızlık Coğrafyası olarak Ortadoğu", Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi 7/2 (2020a), pp. 141-169.
15. ÖZYILMAZ KİRAZ Betül, "Popüler Jeopolitik ve Sinema: Önce Vatan Filmi Özelinde Türkiye'nin Jeopolitik Söyleminde Kıbrıs'ın Analizi", Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi 8/2 (2020b), pp. 404-429.
16. SAID Edward, Orientalism. Penguin Books, New York 1978.
17. TODOROVA Maria, Imagining the Balkans, Oxford University Press, New York 1997.
18. TODOROVA Maria, Balkanlar'ı Tahayyül Etmek, transleted by Dilek Şendil, İletişim Yayınları, İstanbul 2020.
19. TUATHAIL Gerard O, "(Dis)placing Geopolitics: Writing on the Maps of Global Politics", Enviroment Planning D: Society and Space, 12/5 (1994), pp. 525-546.
20. TUATHAIL Gerard O, Critical Geopolitics The Politics of Writing Global Space, Routledge, London 1996.
21. TUATHAIL Gerard O and DALBY Simon, "Rethinking Geopolitics: Toward a Critical Geopolitics", in. Rethinking Geopolitics, ed. Gerard O Tuathail ve Simon Dalby, Routledge, London 1998, pp. 1-15.
22. YEŞİLTAŞ Murat and DURGUN Sezgi, "Coğrafya ve Jeopolitiği Tartışmak: Eleştirel Bir Değerlendirme", in Türkiye Dünyanın Neresinde?: Hayali Coğrafyalar, Çarpışan Anlatılar, ed. Murat Yeşiltaş, Durgun Sezgi ve Pınar Bilgin, Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2015, pp. 9-35.