Hanedan Dışı Yönetimler: Konstantin Tih Asen (1257-1277) ve Ivaylo (1277-1280) Dönemlerinde Bulgar-Bizans İlişkileri

Yıl 2025, Sayı: 16, 131 - 144, 28.10.2025

Fatma Rodoplu Yıldırım

https://doi.org/10.32953/abad.1776029

https://izlik.org/JA85JE66MC

Öz

Bu çalışma, hanedan dışı iki yönetici olan Konstantin Tih (1257-1277) ve İvaylo (1277-1280) dönemlerinde Bulgar-Bizans ilişkilerini meşruiyet krizi ve diplomatik stratejiler bağlamında incelemektedir. Üsküp Valisi olan Konstantin Tih’in tahta çıkışı, Asen hanedanı dışında bir yöneticinin boyarların desteğiyle iktidara gelmesi bakımından dikkat çekicidir. Konstantin Tih (Asen) dönemi, İkinci Bulgar Devleti’nin Bizans İmparatorluğu ile ilişkilerinin karmaşık ve dinamik seyir izlediği bir dönemdir. Bu dönemde, Bulgaristan’ın siyasi ve askeri konumu, Bizans’ın iç çalkantıları ve bölgesel güç mücadeleleriyle şekillenmiştir. Meşruiyetini güçlendirmek için hanedan evliliklerine ve Bizans karşıtı ittifaklara başvurmuş, ancak Altın Orda, Macarlar ve Bizans karşısında kalıcı bir başarı sağlayamamıştır. İvaylo’nun köylü tabanlı hareketi ise ekonomik baskılar, feodal parçalanma ve Tatar istilalarının yarattığı kriz ortamında yükselmiş; hanedan dışı ikinci yönetim deneyimi olarak siyasi düzende önemli bir kırılma noktası oluşturmuştur. Bu dönemde Bizans, diplomatik müdahalelerle Bulgaristan’daki taht mücadelelerini yönlendirmiş ve Balkan siyasetinde belirleyici rolünü sürdürmüştür. Çalışma, hanedan dışı yönetimlerin sınırlılıklarını, meşruiyet arayışlarının diplomasiye nasıl yansıdığını ve toplumsal hareketlerin devlet yapısını nasıl dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. Böylece Konstantin Tih ve İvaylo dönemleri, yalnızca Bulgar-Bizans ilişkileri bağlamında değil, aynı zamanda Ortaçağ Balkan siyasetindeki kırılgan güç dengelerinin anlaşılması açısından da kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Balkan , II. Bulgar Devleti , Bizans İmparatorluğu , Konstantin Tih , İvaylo.

NON-DYNASTIC GOVERNANCE: BULGARIAN-BYZANTINE RELATIONS DURING THE PERIODS OF CONSTANTINE TIH ASEN (1257-1277) AND IVAYLO (1277-1280)

https://izlik.org/JA85JE66MC

Öz

This study explores Bulgarian–Byzantine relations during the reigns of two non-dynastic rulers, Konstantin Tih (1257–1277) and Ivaylo (1277–1280), focusing on legitimacy crises and diplomatic strategies. Konstantin Tih, formerly governor of Skopje, became ruler with boyar support, marking a rare instance of non-Asen dynastic accession. His reign occurred during a period of Byzantine internal turmoil and regional rivalries, prompting him to strengthen legitimacy through dynastic marriages and anti-Byzantine alliances. Despite these efforts, he faced ongoing challenges from the Golden Horde, the Hungarians, and Byzantium.
Ivaylo’s rise emerged from a peasant uprising driven by economic hardship, feudal fragmentation, and Tatar invasions, representing a second experiment in non-dynastic rule that disrupted the established political order. During this period, Byzantium actively intervened in Bulgarian succession struggles, shaping the balance of power in the Balkans.
The study highlights the inherent fragility of non-dynastic rule, the negotiation of legitimacy through diplomacy, and the transformative potential of popular movements. The reigns of Konstantin Tih and Ivaylo illustrate both the dynamics of Bulgarian–Byzantine relations and the broader instability of medieval Balkan politics.

Anahtar Kelimeler

Balkans , Second Bulgarian Empire , Byzantine Empire , Konstantin Tih , Ivaylo.

Kaynakça

• AKROPOLITES G., Vekayiname, çev. B. Umar, Arkeoloji ve Sanat Yay, İstanbul 2008.
• ANDREEV B. M., vd., Etnografiya na Bılgariya, T. 1, İzdatelstvo na Bılgarskata akademiya na naukite, Sofya 1982.
• ANDREEV Yordan, İvan Lazarov, Plamen Pavlov, Koy koy e v srednovekovna Bılgariya, Sofya 1994.
• ANGELOV Petır, “Bılgariya i Bılgarite XI-XIV v.”, İstoriya na Bılgarite ot drevnostta do kraya na XIV vek, İzdatelstvo Znanie, Sofya 2003, ss. 325-376.
• BOJILOV İvan, Familiyata na Asenevtsi genealogiya i prosopografiya, İzdatelstvo na Bılgarskata akademiya na naukite, Sofya 1985.
• CHONIATES N., “İstoria”, İzvori za bılgarskata istoriya XXV: Grıtski İzvori XI, red. M. Voynov, V. Tıpkova-Zaimova, vd., İzdatelstvo na bılgarskata akademiya na naukite, Sofya 1983.
• FINE Jr, John V. A., The Late Medievel Balkans A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, The University of Michigan Press, Michigan 1994.
• FOL Aleksandır, Vasil Gyuzelev, Nikolay Gençev, vd., Kratka istoriya na Bılgariya, İzdatelstvo Nauka i izkustvo, Sofya 1983.
• GREGORAS Nicephorus, Vizantiyska istoriya, İzvori za bılgarskata istoriya, XXV, red. Mihail Voynov, Vasilka Tıpkova-Zaimov, Lyubomir Yonçev, Bılgarska akademiya na naukite, Sofya 1983.
• GREGORY T. E., Bizans Tarihi, çev. E. Ermert, KYK, İstanbul 2008.
• KAMALOV İlyas, “Altın Orda-Bizans Münasebetleri (1261-1453)”, Karadeniz Araştırmaları, c. 4, S. 4, 2005, ss. 3-20.
• KAYAPINAR Ayşe, “II. Bulgar Krallığı”. Balkanlar El Kitabı c. I, KaraM Vadi Yay, Çorum/Ankara 2006, ss. 232-251.
• KEMALOĞLU (Kamalov) İlyas, “Altın Orda Devleti”, Doğu Avrupa Türk Tarihi, İstanbul 2013, ss. 577-624.
• LAZAROV P., “Petır i Asen-osvoboditelite na srednovekovna Bılgariya” Velikite Asenevtsi sbornik s doklad ot konferentsiya, posvetena na 830 godini ot vıstanieto na bratya Petır i Asen, naçaloto na Vtoroto Bılgarsko Tsarstvo i obyavyavaneto na Tırnovo za stolitsa na Bılgariya i 780 godini ot legitimnoto vızobnovyavane na Bılgarskata patriarşiya, Abagar, Veliko Tırnovo 2016, ss. 15-22.
• MADGEARU A., The Asanids the Political and Military History of the Second Bulgarian Empire (1185-1280), Brill, Leiden-Boston 2016.
• MUTAFÇIEV Petır, “Proizhodıt na Asenevtsi”, Makedonski Pregled, 4(IV), Sofya 1928, ss. 1-42.
• MUTAFÇIEV Petır, İstoriya na bılgarskiya narod. İzdatelstvo na Bılgarskata Akademiya na naukite, Sofya 1992. MUTAFÇIYEV Petır, İstoriya na bılgarsiya narod, Sofya 1992.
• NADELYAEV V. M., & vd., Drevnetyurkski Slovar,. Akademiya nauk SSSR İnstitut yazıkoznaniya, Leningrad 1969. NIKOLOV G. N., “Teodor-Petır, Asen-Belgun i Yoanitsa-Kaloyan-obnoviteli na Bılgarskoto Tsarstvo (1185-1207)”, Velikite Asenevtsi sbornik s doklad ot konferentsiya, posvetena na 830 godini ot vıstanieto na bratya Petır i Asen, naçaloto na Vtoroto Bılgarsko Tsarstvo i obyavyavaneto na Tırnovo za stolitsa na Bılgariya i 780 godini ot legitimnoto vızobnovyavane na Bılgarskata patriarşiya (s.) Abagar Veliko Tırnovo 2016, ss. 34-46.
• NIKOV Petır, Vtoro Bılgarsko Tsarstvo, Sofya 1937.
• OSTROGORSKY Georg, Bizans Devleti Tarihi. Ankara 2011.
• PETROV P., “Otslabvane na tsentralnata vlast. İzostryane na klasovata borba”, İstoriya na Bılgariya, Vtora bılgarska dırjava, T. 3, Sofya 1982, ss. 264-277.
• PRIMOV Borislav, “Utvırjdavane i teritorialna razşirenie na Vtorata bılgarska dırjava v kraya na XII i naçaloto na XIII v.”, İstoriya na Bılgariya, T. 3, Sofya 1982, ss. 125-152.
• PRIMOV Borislav, “Utvırjdavane i teritorialna razşirenie na Vtorata bılgarska dırjava v kraya na XII i naçaloto na XIII v.”, İstoriya na Bılgariya, T. 3, Sofya 1982.
• RASONYI L., Tuna Köprüleri, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay, Ankara 1984.
• RASOVSKIY D. A., Polovtsi Çernie Klobuki: Peçenegi, Torki i Berendei na Rusi i v Vengrii (Rabotih Raznih Let), TSIVOI, Moskova 2012.
• RUNCIMAN S., A History of the First Bulgarian Empire, G. Bell&Sons, London 1930.
• STOYANOV Valeri, Kumanian Antroponymics in Bulgaria During the 15th Century. Valeristica Polyhistorica I, İnstitut za İstoriçeski İzsledvaniya, Sofya 2011, ss. 313-339.
• TREADGOLD Warren, A History of the Byzantine State and Society, Stanford University Press, California 1997. VASARY Istvan, Kumanlar ve Tatarlar Osmanlı Öncesi Balkanlar’da Doğulu Askerler (1185-1365), çev. A. C. Akkoyunlu, YKY, İstanbul 2008.
• VASILIEV A. A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, çev. T. Alkaç, Alfa Yay, İstanbul 2017.
• VERNADSKY George, Moğollar ve Ruslar, Çev. Eşref Bengi Özbilen, İstanbul 2007.
• VOYNOV M., Gyuzelev, V., vd., Latinski izvori za bılgarskata istoriya IV, İzdanie na Bılgarskata Akademiya na naukite, Sofya 1981.
• ZLATARSKI Vasil, İstoriya na bılgarskata dırjava prez srednite vekove, T.3, Sofya 1994.