YUGOSLAVYA’NIN DAĞILMASI SÜRECİNDE TÜRKİYE’NİN KOSOVA TÜRKLERİ POLİTİKASININ ANALİZİ

Öz

Yugoslavya’nın dağılma sürecine bağlı olarak Kosova ayrı bir kriz alanı olarak ortaya çıkmıştır. Kosova’da Türk azınlığın bulunması sebebiyle Türkiye, bu krize diplomatik açıdan aktif bir şekilde angaje olmuş ve Kosova Türklerinin can güvenliğinin yanı sıra azınlık haklarının korunmasını öncelik haline getirmiştir. Bu kapsamda Kosova’nın özerkliğinin kaldırılarak Sırbistan’a bağlandığı 1989 yılı sonrasında Türkçe’nin ulusal düzeyde kullanımı 1974 Yugoslavya Anayasası’ndaki düzenlemelerin aksine ortadan kaldırılırken, azınlığın kültürel haklarında somut bir gerileme yaşanmamıştır. Bu dönemde Türkiye Kosova sorununu Yugoslavya’nın içişleri kapsamında görmüştür. Arnavutlarla Sırplar arasında çatışmaların başladığı 1998’de meseleyi insani güvenlik bağlamında değerlendiren Türkiye, NATO çatısı altında yapılan askeri müdahaleye aktif katkı vererek doğrudan sahada yer almıştır. Türk askerinin varlığı Kosova Türklerine güvence sunarken, müdahale sonrasında oluşturulan UNMIK yönetiminde Kosova’da Türkçe’nin ulusal düzeyde kullanımında ve azınlık haklarında Türk azınlığın aleyhinde uygulamalar görülmüştür. Bağımsızlığa doğru giden süreçte ise Türkiye, Türk azınlığı merkeze almakla birlikte, Kosova geneline hitap eden daha kapsayıcı bir politika benimsemiştir. Bu bağlamda, TİKA, yerel yönetimler ve sivil toplum aracılığıyla çok araçlı bir angajman geliştirmiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin Kosova Türklerine yönelik politikasını 1989-2008 yılları arası dönemde incelemek ve bu politikanın değişim ve sürekliliğine neden olan faktörleri analiz etmektir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Balkanlar
• Yugoslavya
• Kosova
• Türk azınlık.

The Analysis of Turkiye’s Policy Towards Kosovo Turks in the Dissolution Process of Yugoslavia

Öz

As a consequence of the dissolution of Yugoslavia, Kosovo has emerged as a distinct area of crisis. Due to the presence of a Turkish minority in Kosovo, Türkiye has become actively engaged in this crisis at the diplomatic level. It has prioritized not only the physical security of Kosovo Turks but also the protection of their minority rights. In this context, following the revocation of Kosovo's autonomy and its incorporation into Serbia in 1989, the use of Turkish at the national level has been abolished—contrary to the provisions of the 1974 Yugoslav Constitution—whereas no concrete regression has occurred in the minority’s cultural rights. During this period, Türkiye has regarded the Kosovo question as an internal matter of Yugoslavia. In 1998, when clashes between Albanians and Serbs began, Türkiye evaluated the issue within the framework of human security and took a direct role on the ground by contributing actively to the NATO-led military intervention. While the presence of Turkish troops has provided reassurance for Kosovo Turks, practices implemented under the UNMIK administration established after the intervention have operated to the detriment of the Turkish minority concerning the national-level use of Turkish and minority rights. In the process leading toward independence, Türkiye has adopted a more inclusive policy that, while continuing to place the Turkish minority at its center, has addressed Kosovo as a whole. In this regard, it has developed a multi-instrument engagement through TİKA, local governments, and civil society. This study aims to examine Türkiye’s policy toward Kosovo Turks during the 1989–2008 period and to analyze the factors that have shaped both continuity and change in this policy.

Anahtar Kelimeler

• Balkans
• Yugoslavia
• Kosovo
• Turkish minority
• Türkiye

Kaynakça

1. AKGÜN Sibel, “Kosova Türklerinin Tarihten Bugüne Kimlik Mücadelesi”, Karadeniz Araştırmaları, No. 34 (Summer 2012), pp. 11-36.
2. AKSU Fuat, “Kosova Krizinde Türkiye’nin Dış Politikası”, Yakın Doğu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3/1, pp. 51-89.
3. ÁLVAREZ María del Pilar Valledor, “Annex 7: Why are We Still Discussing It?”, Forced Migration Review, No. 50 (September 2015), p. 6.
4. BABUNA Aydın, “The Albanians of Kosovo and Macedonia: Ethnic Identity Superseding Religion”, Nationalities Papers, No. 28/1 (2000), pp. 67-92.
5. BOZZO Luciano– RAGIONIERI, Rodolfo, “Regional Security in the Balkans and the Role of Turkey: An Italian Perspective”, Balkans: A Mirror of the New International Order, ed. Günay Göksu Özdoğan ve Kemali Saybaşılı, Eren Yayınları, İstanbul 1995, pp. 257-280.
6. BROWN James F., “Türkiye: Yeniden Balkanlar’a mı?”, Balkanlar’dan Batı Çin’e Türkiye’nin Jeopolitik Konumu, ed. Ian O. Lesser – Graham E. Fuller, Alfa Yayınları, İstanbul 2000, pp. 182-203.
7. ÇALIŞ Şaban, “Turkey’s Balkan Policy in the Early 1990s”, Turkish Studies, Vol. 2/No. 1 (Spring 2001), pp. 135-146. CAPLAN Richard, “International Diplomacy and the Crisis in Kosovo”, International Affairs (Royal Institute of International Affairs 1944-), Vol. 74/No. 4 (October 1998), pp. 745-761.
8. COCOZELLI Fred, “Small Minorities in a Divided Polity: Turks, Bosniaks, Muslim Slavs and Roms, Ashkalis and Egyptians in Post-Conflict Kosovo”, Ethnopolitics, Vol. 7/No. 2-3 (2008), pp. 287-306.

9. CURTIS, Glenn E., “Government and Politics”, Yugoslavia - A Country Study, ed. Glenn E. Curtis, 3rd Print, Federal Research Division, Library of Congress, Washington 1992, pp. 169-224.
10. DEMIRTAŞ COŞKUN Birgül, “Kosova'nın Bağımsızlığı ve Türk Dış Politikası (1990-2008)”, Uluslararası İlişkiler, Vol. 7/No. 27 (Fall 2010), pp. 51-86.
11. GANGLOFF Sylvie, “Turkish Policy Towards the Conflict in Kosovo: The Preeminence of National Political Interest”, Balkanologie, Vol. VIII/No. 1 (2004), pp. 105-122.
12. GÜÇLÜTÜRK Taner, “Kosova Türklerinin Türk Dili’nin Resmiyetine Bağlı Toplumsal Sorunları”, BAL-TAM Türklük Bilgisi 14, pp. 53-71.
13. KUT Şule, “Turkish Diplomatic Initiatives for Bosnia-Hercegovina”, Balkans: A Mirror of the New International Order, ed. Günay Göksu Özdoğan ve Kemali Saybaşılı, Eren Yayınları, İstanbul 1995, pp. 295-316.
14. MANDACI Nazif, “Turks of Kosovo and the Protection of Minority Culture at the Local Level”, Perceptions, (Summer 2004), pp. 59-74.
15. MUZBEG İskender, “Hukuki Belgeler Çerçevesinde Kosova Türkleri”, Balkan Türkleri: Balkanlar’da Türk Varlığı, ed. Erhan Türbedar, Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları, Ankara 2003, pp. 98-123.
16. ÖZLEM Kader, “Cumhuriyet Döneminde Balkanlar’dan Türkiye’ye Göç Hareketleri”, Uluslararası Göç ve Nüfus Hareketleri Bağlamında Türkiye, ed. Barış Özdal, Dora Yayınları, Bursa 2021, 2. Baskı, pp. 140-160.
17. ÖZTEK Güner, “Situation in the Balkans and Turkey’s Balkan Policy”, Turkish Review of Balkan Studies, OBIV, 2003, pp. 5-13.
18. SOYSAL İsmail - Şule KUT, Dağılan Yugoslavya ve Bosna-Hersek Sorunu: Olaylar-Belgeler 1990-1996, OBİV Yayınları, İstanbul 1997.
19. THOMAS Robert, Serbia Under Milosevic Politics in the 1990s, Hurst&Company, London 1999.
20. TODOROVA Maria, Balkanlar’ı Tahayyül Etmek, trans. Dilek Şendil, İletişim Yayınları, 3. Baskı, İstanbul 2010.
21. TÜRBEDAR Erhan, “Tarihte Değişen Siyasi ve Sosyal Dengeler İçinde Kosova Türkleri”, Balkan Türkleri: Balkanlar’da Türk Varlığı, der. Erhan Türbedar, Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları, Ankara 2003, pp. 61-97.
22. UZGEL İlhan, “Kosova ve Güneydoğu”, Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşı’ndan Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (1919-1980), der. Baskın Oran, Cilt: II, İletişim Yayınları, İstanbul 2001, pp. 508-513.
23. YAĞCI Sait, “Internal and External Reasons of The Breakup of The Yugoslavia,” Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, Vol. 2/No. 4 (2019), pp. 245-258.
24. YILMAZ Murat, Kosova Bağımsızlık Yolunda, İlke Yayıncılık, İstanbul 2005.
25. Newspapers, Internet Resources and Others
26. “Cem: Allah Bizi Ayırmasın”, Milliyet, 19 Temmuz 1999.
27. “Constitution of the Republic of Kosovo”, https://mapl.rks-gov.net/wp-content/uploads/2017/10/1.CONSTITUTION_OF_THE_REPUBLIC_OF_KOSOVO.pdf, (25.09.2025). “Demographic Changes of the Kosovo Population 1948-2006”, Statistical Office of Kosovo, Prishtine, February 2008.
28. “Gül Sevgi Seliyle Karşılandı”, Yeni Dönem, Sy. 294, 13 Ekim 2005.
29. “Hasrete Son”, Milliyet, 5 Temmuz 1999.
30. “Hükümet’ten Kosova Bildirisi”, Sabah, 17 Mart 1998.
31. “Humanitarian Law Violations in Kosovo”, Human Rights Watch, Vol. 10/No. (9 October 1998), p. 5, https://www.hrw.org/reports/pdfs/y/yugoslav/kos9810.pdf, (26.09.2026).
32. “İsmail Cem’in BM Genel Sekreteri’ne Mektubu”, Yeni Dönem, Yıl 2/Sy. 22, 6 Temmuz 2000.
33. “Kosova’daki Kanı Durdurun”, Hürriyet, 9 Mart 1998.
34. “Kosovalı Türkler’in Sorunları Görüşülüyor”, Yeni Dönem, Yıl 2/Sy. 26, 3 Ağustos 2000.
35. “Kosovalı Türklerin Dil Sorununa Kouchner’in Yanıtı”, Yeni Dönem, Sy. 16, 25 Mayıs 2000.
36. “Letter dated 26 March 2007 from the Secretary-General addressed to the President of the Security Council: addendum: Comprehensive Proposal for the Kosovo Status Settlement” UN Security Council, 26 March 2007, https://digitallibrary.un.org/record/595359?v=pdf, (06.10.2025).
37. “No:145-21 Eylül 2006, Kosova Meclisi’nin Prizren’de Türkçe’yi Resmi Dil Olarak Kabul Etmesi Hk.”, Türkiye Cumhuriyet Dışişleri Bakanlığı Resmi İnternet Sitesi, https://www.mfa.gov.tr/no_145---21-eylul-2006_-kosova-meclisi_nin-prizren_de-turkce_yi_-resmi-dil-olarak-kabul-etmesi-hk_.tr.mfa, (11.10.2025). “Prizren Belediyesi’nde Büyük Skandal”, Yeni Dönem, Sy. 61, 19 Nisan 2001.
38. “Türk Kültür Merkezi”, Milliyet, 6 Mart.1992.
39. “Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurul Tutanağı 20. Dönem 4. Yasama Yılı 4. Birleşim 8.10.1998 Perşembe”, Grand National Assembly of Türkiye Official Web Site, https://cdn.tbmm.gov.tr/TbmmWeb/Tutanak20230120/20/4/4/77d3018e-73e8-42f7-a7ff-ff7fa57b8acc.pdf, (06.09.2025).
40. “Türkiye Kosova’daki Türklerin Durumundan Memnun Değil”, Yeni Dönem, Sy. 26, 3 Ağustos 2000. “Türkler Oy Vermedi”, Milliyet, 26 Mayıs 1992.
41. “Yağcılar: Türkçe, Arnavutça ve Sırpça’yla Aynı Seviyede Resmi Dil Olamayacak”, Yeni Dönem, Sy. 331, 29 Haziran 2006.
42. “Yüzyılın Ziyareti Gerçekleşti: Hoş Geldin baba – Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Süleyman Demirel’in Konuşması”, Yeni Dönem, Sy. 1, 24 Kasım 1999.
43. CEM İsmail, “Son Bir Yıldan, Önümüzdeki Yüzyıla”, Sabah, 1 Eylül 1998.
44. KARAMUÇO Fevzi, “Vıçıtırın’da Türklerin İnanılmaz Kaderi (1)”, Yeni Dönem, Sy. 25, 27 Temmuz 2000, p. 13. KASAP Ercan, “Derneklerimiz”, Kosovaport, 8 Ocak 2023, https://www.kosovaport.com/derneklerimiz/, (26.09.2025).
45. ÖZLEM Kader, “Unutulan Balkan Türkleri”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, 30 Temmuz 2011, https://21yyte.org/balkanlar-ve-kibris-arastirmalari-merkezi/unutulan-balkan-turkleri/6245, (06.10.2026). RAHIMI İlir, Kosova’da Din Değiştirmenin Psiko-Sosyolojik Etkileri, Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bursa 2013.