KITA AVRUPASI VE COMMON LAW SİSTEMLERİNDE KANUNİLİK İLKESİNİN GELİŞİMİ VE GENEL ESASLARI

Yıl 2026, Cilt: 84 Sayı: 1, 201 - 316, 27.02.2026

Alp Öztekin

https://doi.org/10.30915/abd.1677807

https://izlik.org/JA97ND39KH

Öz

Günümüzde hem kıta Avrupası hem de common law sistemlerinde benimsenmiş olan kanunilik ilkesi, aydınlanma ve klasik okulun etkisiyle on sekizinci yüzyılın sonlarından itibaren pozitif hukuk metinlerine girmeye başlamıştır. Bu reformlardan önce ise ceza hukukunun son derece öngörülemez bir yapıda olduğunu ve hakimin sınırsıza yakın bir takdir yetkisi bulunduğunu söylemek mümkündür. Kanunilik ilkesini ve temel felsefesini geliştiren klasik okulun bu uğurdaki en temel amacı da işte hakimin bu takdir yetkisini sınırlandırabilmek, insanlara hukuk nezdinde öngörülebilir bir yaşam sunabilmek olmuştur. Aynı zamanda liberal hukuk devleti ideolojisini de geliştiren aydınlanma filozofları; bu ideoloji ile doğrudan bağlantılı olan kanunilik ilkesini, bireyin devlete karşı kalkanı olarak kuramlaştırmışlardır. Feuerbach ise ilkenin nihai amacını genel önleme şeklinde beyan etmekle, ilkenin kalkan şeklindeki temel versiyonuna bir temel versiyon daha eklemiş ve bu kalkanın yanına kılıcı da yerleştirmiştir. İlkenin bir diğer versiyonu ise Locke ekseninde, tabii hukukun pozitif hukuk normlarından üstün tutulduğu versiyonudur. Aydınlanma ile birlikte kıta Avrupası’nda kanunilik ilkesi reformu gerçekleşmeye başlamış ise de common law sistemlerinde bu reformun gerçekleştirilebilmesi yaklaşık iki yüz yıllık bir gecikmeyle olmuştur. Bu reform öncesinde ise hakimlerin ceza hukuku alanında hukuk yaratabilmesi kabul edilmiş ve bu yaratılan hukuktan doğan common law külliyatı da ceza hukukunun bağlayıcı bir kaynağı olarak benimsenmiştir. Bu sebeple toplu normlar içeren ciddi ceza kanunları da yürürlüğe konulmamıştır. Lakin öngörülebilirlik noktasında ciddi eleştirilere konu olan bu sistem, özellikle yirminci yüzyılın ikinci yarısından sonra ekseriyetle tüm common law ülkelerinde değiştirilmiş, kıta Avrupası’na yakın bir sisteme geçilmiştir. İlkenin bütün versiyonları ve gerek kıta Avrupası gerekse kanunilik ilkesi reformlarından sonra kıta Avrupası’na benzer bir görünüme kavuşan common law sistemlerindeki ortak olan genel esasları; içerisinde kıyas yasağını, kanunların açıkça kaleme alınması gereğini ve geçmişe etki yasağını barındıran belirlilik ilkesi ile (common law sistemlerindeki birkaç istisnai durum dışında) suç ve ceza hukuku yaptırımlarının ancak kanunla yürürlüğe konulabilmesi esası şeklindedir. Temelde suç ile ceza hukuku yaptırımları bakımından geçerli olan kanunilik ilkesi, suç ve yaptırımların tespitinde doğrudan yahut dolaylı etkisi sebebiyle muhakeme hukuku bakımından da geçerlidir.

Anahtar Kelimeler

Kanunilik , Belirlilik , Kıta Avrupası , Common Law , Öngörülebilir

DEVELOPMENT and GENERAL BASIS OF THE PRINCIPLE OF LEGALITY IN CONTINENTAL EUROPE and COMMON LAW SYSTEMS

https://izlik.org/JA97ND39KH

Öz

The principle of legality, which has been adopted in both continental European and common law systems today, has been introduced into positive legal texts since the late eighteenth century under the influence of the enlightenment and the classical school. Before these reforms, it is possible to say that criminal law had a highly unpredictable structure and the judge had an almost unlimited discretionary power. The main aim of the classical school, which developed the principle of legality and its basic philosophy, was to limit this discretionary power of the judge and to provide people with a predictable life under the law. Enlightenment philosophers, who also developed the liberal ideology of the rule of law; theorized the principle of legality, which is directly related to this ideology, as the shield of the individual against the state. Whereas Feuerbach, by declaring the ultimate aim of the principle as general prevention, added another version to the basic shield version of the principle and placed a sword next to this shield. Another version of the principle is the Lockean version in which natural law is prioritized over positive legal norms. Although the reform of the principle of legality started to be realized in continental Europe with the Enlightenment, the realization of this reform in common law systems was delayed by about two hundred years. Prior to this reform, it was accepted that judges could create law in the field of criminal law and the common law corpus arising from this law was adopted as a binding source of criminal law. For this reason, seriously criminal codes which containing collective norms, were not enacted. However, this system, which was subject to serious criticism in terms of predictability, was changed in all common law countries especially after the second half of the twentieth century and the system became similar to continental Europe. The general principles of the principle, which common to all versions and continental European and common law systems after the reforms are; the principle of certainty, which includes the prohibition of analogy, the need for clear drafting of laws and the prohibition of retroactivity and (with a few exceptions in common law systems) the principle that crimes and criminal law sanctions can only be enacted by code. The principle of legality, which basically applies to crimes and criminal law sanctions, also applies to the procedural law due to its direct or indirect effect on the determination of crimes and sanctions.

Anahtar Kelimeler

Principle of Legality , Certainly , Continental Europe , Common Law , Predictable

Kaynakça

• Akbulut, Berrin. Ceza Hukuku Genel Hükümler, 5. Baskı. Ankara: Adalet, 2018.
• Akşit, M. Cevat. İslam Ceza Hukuku ve İnsani Esasları, İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası, 1976.
• Antalya, Gökhan. Hukuk Teorisi Cilt 1, Ankara: Seçkin, 2020.
• Aral,Vecdi. Hukuk ve Hukuk Bilimi Üzerine, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2021.
• Aristoteles. Atinalıların Devleti, Çeviren Oğuz Yarlıgaş. İstanbul: Alfa, 2019.
• Aristoteles. Retorik, Çeviren Ari Çokona, 5. Baskı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2021.
• Armağan, Servet. İslam Hukukunda Temel Hak ve Hürriyetler, Diyanet İşleri Başkanlığı, Ankara, 2015.
• Artuk, Mehmet Emin, Ahmet Gökçen, M. Emin Alşahin ve Kerim Çakır, Ceza Hukuku Genel Hükümler, 16. Baskı. Ankara: Adalet, 2022.
• Atar, Fahrettin. Fıkıh Usulü, İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 1998.
• Atar, Yavuz, Türk Anayasa Hukuku, 14. Baskı. Ankara: Seçkin, 2021.
• Avrupa Konseyi. ‘‘Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 7. Madde Rehberi.’’ erişim 30 Nisan 2025, https://ks.echr.coe.int/documents/d/echr-ks/guide_art_7_tur.
• Banks, Christopher P. ‘‘Reversals of Precedent and Judicial Policy-Making: How Judicial Conceptions of Stare Decisis In The U.S. Supreme Court Influence Social Change.’’ Akron Law Review 32, (1999).
• Bastiat, Frederic. Hukuk, Çeviren Çağrı Aksoy. İstanbul: Liberus, 2021.
• Batıya Yön Veren Metinler Cilt 1, Derleyen Alev Alatlı, Kapadokya: İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı, 2010.
• Batiza. Rodolfo, ‘‘The French Revolution and Codification: Comment on the Enlightenment, the French Revolution, and the Napoleonic Codes.’’ Valparaiso University Law Review 18, no. 3 (1984), 675-82.
• Baytaz, Abdullah Batuhan. Kanunilik İlkesi Bağlamında Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Yorum, İstanbul: On İki Levha Yayıncılık, 2018.
• Bergmans, Bas. ‘‘Safeguarding the Role of the Principle of Legality in the International Tax Arena.’’ Masterscriptie Fiscaal Recht. Tilburg: Tilburg Law School, 2024. SNR 2058865.
• Beccaria, Cesare. Suç ve Cezalar Hakkında, Çeviren Sami Selçuk, 7. Baskı. Ankara: İmge, 2018.
• Bentham, Jeremy. Yasamanın İlkeleri, Çeviren Barkın Asal, İstanbul: On İki Levha, 2017.
• Bertauld, Alfred. Cours de Code Penal et Leçons de Legislation Criminelle, Paris: Cosse et Marchal, 1864.
• Binding, Karl. Die Normen und Ihre Übertretung Band 1, 2. Auflage. Leipzig: Verlag von Wilhelm Engelmann, 1890.
• Binding, Karl. Die Normen und Ihre Übertretung Band 3, Leipzig: Verlag von Wilhelm Engelmann, 1918.
• Binding, Karl. Handbuch des Strafrechts 1, Leipzig: Duncker & Humblot, 1885.
• Blackstone, William. Commentaries On the Laws of England Book 1, Editor William Gardiner Hammond, San Francisco: Bancroft-Whitney, 1890.
• Blackstone, William. Commentaries On the Laws of England Book 4, London: Cadell & Davies, 1800.
• Bock, Dennis. Strafrecht Allgemeiner Teil, Berlin: Springer, 2018.
• Bodson, Pierre-Louis. Manuel de Droit Penal, Liege: Universite de Liege, 1986.
• Bouloc, Bernard. Droit Penal General, 25. Edition. Paris: Dalloz, 2017.
• Bucknill, John Alexander Strachey ve Haıg Apısoghom S. Utidjian. The Imperial Ottoman Penal Code, London: Humphrey Milkorb Oxford University Press, 1913.
• Burlamaqui, Jean Jacques. Doğal Hukukun İlkeleri, Çeviren Barkın Asal, İstanbul: Pinhan, 2021.
• Britannica. ‘‘Reign of Terror.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www.britannica.com/event/Reign-of-Terror.
• Cabrillac, Remy. ‘‘La Codification.’’ Bulletin annuel de l'Académie des Sciences et Lettres de Montpellier 52, (2021), 195-207.
• Carbonnier, Jean. ‘‘La Passion des Lois au Siecle des Lumieres.’’ Bulletins de l'Academie Royale de Belgique 62, (1976), 540-54.
• Cardozo, Benjamin N. Yargı Sürecinin Doğası, Çevirenler Muzaffer Dülger ve Sedat Erçin, İstanbul: İstanbul, 2018.
• Cartuyvels, Yves, Christine Guillain ve Olivia Nederlandt. Droit Penal General (Partie 1), Bruxelles: Universite Saint-Louis, 2020.
• Chen, Xingliang. Humanistic Foundation of Criminal Law, Singapore: Springer Nature, 2023.
• Chevallier, Jacques. Hukuk Devleti, Çeviren Ertuğrul Cenk Gürcan, Ankara: İmaj, 2010.
• Constant, Jean. Precis de Droit Penal - Les Principes Generaux, Liege: l'Universite de Liege, 1975.
• Constant, Jean. Precis de Droit Penal Vol. 1, Liege: Ecole de Sciences Administratives et d'Officiers de Police, 1975.
• Çağıl, Orhan Münir. Hukuka ve Hukuk İlmine Giriş, 4. Baskı. İstanbul: Fakülteler Mecmuası, 1971.
• Çetintürk, Ekrem, ‘‘Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında İdarenin Düzenleyici İşlemleriyle Suç ve Ceza Konulamaz İlkesi.’’ Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 5, no. 9 (Haziran, 2017): 39-180.
• Dağcı, Şamil. İslam Ceza Hukukunda Şahıslara Karşı Müessir Fiiller, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 1999.
• De Saint Marc, Renaud Denoix. Devlet, Çeviren İsmail Yerguz, Ankara: Dost, 2009.
• De Tocqueville, Alexis. Amerika’da Demokrasi, Çeviren Seçkin Sertdemir Özdemir, 3. Baskı. İstanbul: İletişim, 2022.
• De Vabres, Henri Donnedieu. Traite Elementaire de Droit Criminel et de Legislation Penale Compare, Paris: Librairie du Recueil Sirey, 1937.
• Demirbaş, Timur. Ceza Hukuku Genel Hükümler, 13. Baskı. Ankara: Seçkin, 2018.
• Dönmezer, Sulhi ve Sahir Erman. Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku Cilt 1, 14. Baskı. İstanbul: DER, 2016.
• Dressler, Joshua ve Stephen P. Garvey. Criminal Law, 8. Edition. Minnesota: West Academic, 2019.
• Doğan, Koray. Ceza Muhakemesinde Belirsizlik Kuşkudan Sanık Yararlanır İlkesi, Ankara: Seçkin, 2022.
• Dubber, Markus D. ‘‘The Legality Principle in American and German Criminal Law: An Essay in Comparative Legal History.’’ University of Toronto, 2013, https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/88960/1/Dubber%20Legality%20Prinicple.pdf.
• Duguit, Leon. Etudes de Droit Public Vol 1, Paris: Albert Fontemoing, 1901.
• Duverger, Maurice. Batı’nın İki Yüzü, Çevirenler Cem Eroğul ve Fazıl Sağlam, Ankara: Doğan, 1977.
• Dworkin, Ronald. Hukukun Hükümranlığı, Çeviren Ertuğrul Uzun, İstanbul: Nora, 2018.
• Erasmus, Deliliğe Övgü, Çeviren Yücel Sivri. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2017.
• Erem, Faruk. Ümanist Doktrin Açısından Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler Cilt 1, Ankara: Sevinç Matbaası, 1973.
• Evans, George T. ‘‘The Development of the Doctrine of Stare Decisis and the Extent to Which It Should Be Applied.’’ Denver Law Review 23, no. 2 (1946), 32-42.
• Fang, Qiang. ‘‘The Spirit of the Rule of Law in China.’’ Education About ASIA 13, no. 1 (Spring, 2008): 36-41.
• Feteris, Eveline T. Hukuki Argümantasyonun Temelleri, Çeviren Ertuğrul Uzun, İstanbul: Pinhan, 2019.
• Ferri, Enrico. La Justice Penale, Bruxelles: Larcier, 1898.
• Filangieri, Gaetano. La Science de la Legislation Vol 4, Paris: Chez Cuchet, 1787.
• Fichte, Johann Gottlieb. The Science of Rights, Çeviren A. E. Kroeger, London: Trübner & Co, 1889.
• Fletcher, George P. Basic Concepts of Criminal Law, New York: Oxford University, 1998.
• Foucault, Michel. Hapishanenin Doğuşu, Çeviren Mehmet Ali Kılıçbay, 8. Baskı. Ankara: İmge, 2019.
• Gökberk, Macit. Felsefe Tarihi, İstanbul: Remzi, 2012.
• Gözübüyük, Abdullah Pulat. Türk Ceza Kanunu Açıklaması Cilt 1, İstanbul: Kazancı, 1980.
• Gözler, Kemal. ‘‘Yorum İlkeleri.’’ içinde Kamu Hukukçuları Platformu Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşması, Hazırlayan Ozan Ergül, 15-120. Ankara: TBB, 2012.
• Gropp, Walter. Strafrecht Allgemeiner Teil, 4. Auflage. Berlin: Springer, 2015.
• Grotius, Hugo. Savaş ve Barış Hukuku, Çeviren Seha L. Meray. İstanbul: Say, 2011.
• Guizot, François, Madame de Witt ve Mayo Williamson Hazeltine. France: To 1789, Translator Robert Black, New York: P. F. Collier, 1898.
• Hafızoğulları, Zeki. Ceza Normu, Ankara: USA, 1996.
• Hafızoğulları, Zeki ve Muharrem Özen. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 7. Baskı. Ankara: USA, 2014.
• Hall, Jerome. ‘‘Nulla Poena Sine Lege.’’ The Yale Law Journal 47, no. 2 (1937): 165-93.
• Hakeri, Hakan. Ceza Hukuku Genel Hükümler, 30. Baskı. Ankara: Adalet, 2024.
• Hale, Brenda. ‘‘Magna Carta: Our Shared Heritage.’’ Journal of Supreme Court History 41, no. 2 (2016), 135-146.
• Harris, Seymour F. Principles of Criminal Law, London: Stevens & Haynes, 1877.
• Hart, Herbert Lionel Adolphus. ‘‘Positivism and the Separation of Law and Morals.’’ Harvard Law Review 71, no. 4 (Şubat, 1958), 593-629.
• Hayek, Friedrich A. Kanun, Yasama Faaliyetleri ve Özgürlük Cilt 1, Çeviren Atilla Yayla, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1994.
• Hayek, Friedrich A. Kanun, Yasama Faaliyetleri ve Özgürlük Cilt 2, Çeviren Mustafa Erdoğan. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1995.
• Hegel, Georg Wilhelm Friedrich. Hukuk Felsefesinin Prensipleri, Çeviren Cenap Karakaya, İstanbul: Sümer, 2015.
• Heynckes, Heinz-Willi. ‘‘Taterschaft und Teilnahme bei NS-Tötüngsverbrechen.’’ Inauguraldissertation zur Erlangung des Grades eines Doktors, Berlin, 2005.
• Himma, Kenneth Einar. Hukukun Ahlaki Kriterleri, Çeviren Saim Üye. Ankara: Bilgesu, 2010.
• Hobbes, Thomas. De Cive, Çeviren Cihan Deniz Zarakolu, 3. Baskı. İstanbul: Belge, 2018.
• Hobbes, Thomas. Elements of Natural Law: Natural and Politic, Oxford: Thornton, 1888.
• Hobbes, Thomas. Leviathan, Çeviren Semih Lim, 19. Baskı. İstanbul: Yapı Kredi, 2019.
• Hörnle, Tatjana. ‘‘PJA von Feuerbach and his Textbook of the Common Penal Law.’’ içinde Foundational Texts in Modern Criminal Law, Editor Markus D. Dubber, 119-141. Oxford: Oxford University Press, 2014.
• Hunt, Luke William. ‘‘Hobbesian Causation and Personal Identity In The History of Criminology.’’ Intellectual History Review 31, no. 2 (2021).
• Harcourt, Bernard E. ‘‘Beccaria’s On Crimes and Punishments: A Mirror on the History of the Foundations of Modern Criminal Law.’’ içinde Foundational Texts in Modern Criminal Law, Editor Markus D. Dubber, 39-59. Oxford: Oxford University Press, 2014.
• Halil İnalcık. ‘‘Osmanlı Hukukuna Giriş: Örfi-Sultani Hukuk ve Fatih’in Kanunları.’’ Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 13 no. 2 (1958).
• İba, Şeref. ‘‘Cumhurbaşkanlığı Kararnameleriyle Suç ve Ceza İhdası Sorunu.’’ Anayasa Yargısı Dergisi 42, no. 1 (2025), 269-314.
• İçel, Kayıhan. Ceza Hukuku Genel Hükümler, 6. Baskı. İstanbul: Beta, 2021.
• Jacobs, Günther. Strafrecht Allgemeiner Teil, Berlin: De Gruyter, 1983.
• Jellinek, Georg. The Declaration of The Rights of Man and of Citizens: A Contribution to Modern Constitutional History, Translator Max Farrand. New York: Henry Holt and Company, 1901.
• Jescheck, Hans-Heinrich ve Thomas Weigend. Lehrbuch des Strafrechts Allgemeiner Teil, 5. Auflage. Berlin: Duncker & Humblot, 1996.
• Kapani, Münci. Kamu Hürriyetleri, Ankara: Yetkin, 2013.
• Karaman, Hayreddin. Mukayeseli İslam Hukuku, İstanbul: İrfan, 1974.
• Kaşka, Hakan. ‘‘Türk Ceza Hukukunun Bağlayıcı Kaynaklarından Biri Olarak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararları.’’ ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, (2025/1), 41-58.
• Kaymaz, Seydi. “Cumhurbaşkanlığı ve Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnameleriyle Suç İhdas Edilmesi ve Ceza Kanunlarında Değişiklik Yapılmasının Mümkün Olup Olmadığı Sorunu.” içinde Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Hak ve Özgürlüklerin Sınırlandırılması Rejimleri Sempozyumu, Editör İzzet Özgenç (Ankara: Seçkin, 2022), 131-147.
• Kelsen, Hans. Allgemeine Staatslehre, Wien: Mohr Siebeck, 2019.
• Keskinsoy, Ömer ve Semih Batur Kaya, ‘‘Hukuk Devletinin Kanun Devletine Anayasal Devletin Anayasalı Devlete Evrilmesi.’’ Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 70, no. 3 (2021), 1147-206.
• Ksenophon. Spartalıların Devleti-Atinalıların Devleti, Çeviren Okan Demir. İstanbul: Pinhan, 2021.
• Koca, Mahmut ve İlhan Üzülmez. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 11. Baskı, Ankara: Seçkin, 2018.
• Kohler, J. ve Willy Scheel. Die Peinliche Gerichtsordnung Kaiser Karls Consitutio Criminalis Carolina, Halle: Buchhandlung des Waisenhauses, 1905.
• Köhler, Michael. Strafrecht Allgemeiner Teil, Berlin: Springer, 1997.
• Küçüktaşdemir, Özgür. ‘‘Aydınlanma ve Ceza Hukuku.’’ TBB Dergisi, no. 113 (2014), 57-98.
• Landsman, Michael L. ‘‘From Enemies of The Crown to Regional Telephone Companies: Bills of Attainder Reappraised.’’ Touro Law Review 15, no. 2 (1999), 761-78.
• Le Trosne, Guillaume-François. Vues Sur La Justice Criminelle: Discours Prononce au Bailliage d'Orleans, Paris: Debure Freres, 1777.
• Lipmann, Matthew. Contemporary Criminal Law, 2. Edition. California: SAGE, 2010.
• Locke, John. Hükümet Üzerine İkinci İnceleme, Çeviren Fahri Bakırcı, 5. Baskı. İstanbul: Serbest, 2019.
• Mahmutoğlu, Fatih S. ve Serra Karadeniz. Türk Ceza Kanunu Genel Hükümler Şerhi, İstanbul: Beta, 2017.
• Majno Şerhi Cilt 1, Ankara: Sevinç Matbaası, 1977.
• Masferrer, Aniceto. ‘‘Principle of Legality and Codification in the Western Criminal Law Reform.’’ içinde From the Judge's ‘Arbitrium’ to the Legality Principle: Legislation as a Source of Law in Criminal Trials, Editors Georges Martyn, Anthony Musson ve Heikki Pihlajamaki, 253-94. Berlin: Duncker and Humblot, 2013.
• McFeeley, Neil Douglas. ‘‘The Historical Development of Haberas Corpus.’’ Southwestern Law Journal 30, no. 3 (1976): 585-600
• Metin, Sevtap ve Altan Heper. Ceza Hukuku Felsefesine Katkı: Radbruch Formülü, İstanbul: Tekin, 2018.
• Montaigne. Denemeler, Çeviren Sabahattin Eyüboğlu, İstanbul: Cem, 1991.
• Montesquieu. Kanunların Ruhu Üzerine, Çeviren Berna Günen, 9. Baskı. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2023.
• Mosca, Gaetano. Siyasi Doktrinler Tarihi, Çeviren Samih Tiryakioğlu, İstanbul: Varlık, 1968.
• Munday, Roderick. ‘‘İngiliz Hukukunda ve Common Law Ülkelerinde Kanunilik İlkesi.’’ Çeviren Zeynel T. Kangal, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 61, no. 1-2 (2003): 441-64.
• Musumeci, Emilia. ‘‘Fascism and Criminal Law in Italy: an Outline.’’ Forum Historiae Iuris, (Ekim, 2017), erişim 10 Nisan 2025, https://forhistiur.net/media/zeitschrift/Musumeci_-_1-fo_sVtYS4X.pdf.
• Nazi Almanyası’nda Hukuk, Editor Alan E. Steinweis and Robert D. Rachlin, Çeviren Kıvılcım Turanlı. İstanbul: Zoe, 2022.
• O'Connor Bridgette Byrd. ‘‘Legalism.’’ erişim 10 Nisan 2025, https://www.oerproject.com/OER-Materials/OER-Media/HTML-Articles/Origins/Unit4/Legalism/760L.
• Ohlin, Jens David. Criminal Law: Doctrine, Application and Practice, New York: Wolters Kluwer, 2016.
• Okandan, Recai G. Amme Hukukumuzun Anahatları Cilt 1, İstanbul: Fakülteler Matbaası, 1972.
• Ortaylı, İlber. Osmanlı’da Değişim ve Anayasal Rejim Sorunu, İstanbul: Türkiye İş Bankası, 2017.
• Ortolan, Joseph Louis Elzear. Elements de Droit Penal Vol. 1. Paris: Plon, 1859.
• Otto, Harro. Grundkurs Strafrecht Allgemeine Strafrechtslehre, 4. Auflage. Berlin: De Gruyter, 1992.
• Ozansü, Mehmet Cemil. Erken Modernlikte Ceza Sorumluluğunun Kamusallaşması ve Rasyonelleşmesi, İstanbul: On İki Levha, 2014.
• Önder, Ayhan. Ceza Hukuku Dersleri, İstanbul: Filiz, 1992.
• Özbek, Veli Özer. TCK İzmir Şerhi Cilt 1, 4. Baskı. Ankara: Seçkin, 2010.
• Özgenç, İzzet. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler, 13. Baskı. Ankara: Seçkin, 2017.
• Öztekin, Alp. Toplumsal Savunma Felsefesi, Ankara: Seçkin, 2025.
• Pascal, Blaise. Düşünceler, Çeviren Metin Karabaşoğlu. İstanbul: Kaknüs, 2000.
• Pines, Yuri. "Legalism in Chinese Philosophy." içinde The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2020 Edition), Editor Edward N. Zalta, https://leibniz.stanford.edu/friends/preview/chinese-legalism/ Platon. Yasalar, Çevirenler Candan Şentuna ve Saffet Babür, İstanbul: Kabalcı, 2012.
• Ponting, Clive. Dünya Tarihi, Çeviren Eşref Bengi Özbilen, 7. Baskı. İstanbul: Alfa, 2018.
• Pradel, Jean. Histoire des Doctrines Penales, Paris: Presses Universitaires de France, 1989.
• Pradel, Jean. Manuel de Droit Penal General, 16. Edition. Paris, Cujas, 2006.
• Prins, Adolphe. Science Penal et Droit Positif, Bruxelles: E. Bruylant, 1899.
• Pufendorf, Samuel. Doğal Hukuka Göre İnsanın ve Yurttaşın Ödevi, Çeviren Reha Kuldaşlı, İstanbul: Timaş, 2023.
• Ragnolo, Sandy. ‘‘Le Traitement Penal de la Dangerosite.’’ These de Doctorat, Nice: Universite Cote D’azur, 2016. HAL (01448372).
• Rawls, John. Bir Adalet Teorisi, Çeviren Vedat Ahsen Coşar, Ankara: Phoenix, 2018.
• Renout, Harald. Droit Penal General, 18. Edition. Bruxelles: Larcier, 2013.
• Ritter von Feuerbach, Paul Johann Anselm ve Carl Joseph Anton Mittermaier. Lehrbuch des Gemeinen in Deutschland Gültigen Peinlichen Rechts, 13. Auflage. Giessen: Georg Friedrich Heyer’s Verlag, 1847.
• Roach, Kent. Criminal Law, 7. Edition. Toronto: Irwin, 2018.
• Rolland, Frederic. ‘‘L'historicite du Droit Administratif Français a L'epreuve de la Pratique Juridique.’’ Revue Juridique de l'Ouest 2, (2007), 113-56.
• Rossi, Pellegrino. Traite de Droit Penal Vol. 1, Paris: A. Sautelet, 1829.
• Rossi, Pellegrino. Traite de Droit Penal Vol 3, Paris: A. Sautelet, 1829.
• Rossi, Pellegrino. Traite de Droit Penal Vol. 2, 4. Edition. Paris: A. Sautelet, 1872.
• Rousseau, J. J. Anayasa Projeleri, Çeviren İsmail Yerguz, İstanbul: Say, 2008.
• Rousseau, J. J. Toplum Sözleşmesi, Çeviren Vedat Günyol, 23. Baskı. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 2016.
• Rousseau, J. J. Ekonomi Politik, Çeviren İsmet Birkan, 2. Baskı. Ankara: İmge, 2015.
• Roxin, Claus ve Luis Greco. Strafrecht Allgemeiner Teil Band I, 5. Auflage. München: C. H. Beck, 2020.
• Samaha, Joel. Criminal Law, 12. Edition. Boston: CENGAGE, 2017.
• Schlink, Bernhard. Geçmişe İlişkin Suç ve Bugünkü Hukuk, Çeviren Reyda Ergün, İstanbul: Zoe, 2019.
• Schmitt, Carl. Constitutional Theory, Translator Jeffrey Seitzer, London: Duke University Press, 2008.
• Schmitt, Carl. Kanunilik ve Meşruiyet, Çeviren Mehmet Cemil Ozansü, İstanbul: İthaki, 2016.
• Schmitt, Carl. Hukuki Düşüncenin Üç Türü, Çeviren Toros Güneş Esgün. İstanbul: Pinhan, 2021.
• Schmitt, Carl. ‘‘Führer Hukuku Korur.’’ içinde Carl Schmitt, Hukuki Düşüncenin Üç Türü, Çeviren Toros Güneş Esgün, 85-91. İstanbul: Pinhan, 2021.
• Scott, David and Nick Flynn, Prisons and Punishment, London: SAGE, 2014.
• Selçuk, Sami. Adalet ve Yaşayan Hukuk, Ankara: İmge, 2009.
• Selçuk, Sami. Batıgil Demokrasinin ve Hukukun Doğugil Serüveninden Kesitler, İstanbul: Truva, 2009.
• Selçuk, Sami. Suç Hukuku Cilt 4-Suç Olgusuna Yaklaşımlar ve Suç Genel Kuramı, 2. Baskı Ankara: İmge, 2023.
• Selçuk, Sami. Zorba Devletten Hukukun Üstünlüğüne, Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999.
• Shneer, Michel. ‘‘Stare Decisis or a License to Disturb Settled Matters?’’ Commercial & Business Litigation Review 1, (2016).
• Spinoza. Tractatus Theologico-Politicus, Translator R. H. M. Elwes. London: George Routledge and Sons, 1862.
• Soyaslan, Doğan. Ceza Hukuku Genel Hükümler, 7. Baskı. Ankara: Yetkin, 2016.
• Sumption, Jonathan. Mahkemelerin Yükselişi, Yasamanın Gerileyişi ve Hukuk Üzerine, Çeviren Anıl Aygen, Ankara: Lykeion, 2021.
• Supiot, Alain. Homo Juridicus, Çeviren Bige Açımuz, Ankara: Dost, 2014.
• Şirin, Tolga. ‘‘Türkiye’de Beyaza Ceza Normları -Karşılaştırmalı Anayasa Hukuku Perspektifinden Bir Analiz.’’ Anayasa Yargısı Dergisi 42, no. 1 (2025), 1–69
• Tamanaha, Brian Z. Hukukun Üstünlüğü, Çeviren Ali Fahri Doğan. İstanbul: Runik Kitap, 2020.
• Taner, Tahir. Ceza Hukuku Umumi Kısım, 3. Baskı. İstanbul: İsmail Akgün Matbaası, 1953.
• Taş, Burak. ‘‘Ceza Hukuku Bağlamında Yargıtay İçtihatları Birleştirme Kararları ve İlgili Sorunlar.’’ TBB Dergisi, no 174 (2024), 1-38.
• Tekin, Derya. ‘‘Ceza Normunun Yorumlanmasında Bir Araç Olarak Madde Gerekçesi.’’ Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2, no. 12 (2024), 1112-37.
• Teziç, Erdoğan. ‘‘Parlamento Kararı ve Kanun.’’ Anayasa Yargısı Dergisi, no 5 (1988), 121- 30.
• Toroslu, Nevzat ve Haluk Toroslu. Ceza Hukuku Genel Kısım, 24. Baskı. Ankara: Savaş, 2018.
• Tosun, Öztekin. ‘‘Suçların Kanuniliği Prensibi Aleyhindeki Cereyan.’’ İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 27, no. 1 (1961), 45-61.
• Tosun, Öztekin. Türk Suç Muhakemesi Hukuku Dersleri Genel Kısım, İstanbul: Sulhi Garan Matbaası, 1971.
• Tosun, Öztekin. Suç Hukuku El Kitabı, 2. Baskı. İstanbul: AR, 1982.
• Troper, Michel. Hukuk Felsefesi, Çeviren Işık Ergüden, Ankara: Dost, 2019.
• Tyler, Amanda. ‘‘Second Magna Carta: The English Habeas Corpus Act and The Statutory Origins of The Habeas Privilege.’’ Notre Dame Law Review 91, no. 5, 1949-96.
• Udeh, Abdulkadir. Mukayeseli İslam Ceza Hukuku Genel Hükümler Cilt 1, Çeviren Ali Şafak, İstanbul: Kayıhan, 2012.
• Uslu, Cennet. Doğal Hukuk ve Doğal Haklar, Ankara: Liberte, 2009.
• Venice Comission. ‘‘Report On The Rule of Law.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://rm.coe.int/1680700a61.
• Venice Comission. ‘‘The Rule of Law Checklist.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www.venice.coe.int/images/SITE%20IMAGES/Publications/Rule_of_Law_Check_List.pdf.
• Vold, George B., Thomas J. Bernard and Jeffrey B. Snipes. Theoretical Criminology, New York: Oxford University Press, 1998.
• Voltaire. Felsefe Sözlüğü Cilt 2, İstanbul: MEB, 1995.
• Voltaire Hoşgörü Üzerine İnceleme, Çeviren Mustafa Topal, İstanbul: Karbon, 2023.
• Voltaire. Commentaire sur le Livre Des Delits Et Des Peines, Geneve, 1766.
• Von Bar, Carl Ludwig. A History of Continental Criminal Law, Translator Thomas S. Bell, Boston: Little-Brown and Company, 1916.
• Welzel, Hans. Das Deutsche Strafrecht, 11. Auflage. Berlin: De Gruyter, 1969.
• Zajadlo, Jerzy. ‘‘The Concept of Nomos.’’ TOM 12, no. 3 (2020), 143-61.
• Zeybekoğlu, Ali Emre. ‘‘Carl Schmitt’in 20. Yüzyıl Devlet ve Siyaset Kuramına Katkısı.’’ Yayınlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, 2009. YÖK 263004.
• Diğer Kaynaklar
• ‘‘Australia Criminal Code Act.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www.legislation.gov.au/C2004A04868/latest/text
• ‘‘Code des Delits et des Peines du 3 Brumaire.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://ledroitcriminel.fr/la_legislation_criminelle/anciens_textes/code_delits_et_peines_1795.htm
• ‘‘Code Penal 1971.’’ erişim 11 Nisan 2025, https://ledroitcriminel.fr/la_legislation_criminelle/anciens_textes/code_penal_25_09_1791.htm
• ‘‘Corpus Iuris Civilis.’’ erişim 10 Nisan 2025, https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/corpjurciv.htm.
• ‘‘Constitution of the People's Republic of China.’’ Erişim 28 Ağustos 2025, http://www.npc.gov.cn/zgrdw/englishnpc/Constitution/2007-11/15/content_1372963.htm.
• ‘‘Criminal Law of the People's Republic of China.’’ Erişim 28 Ağustos 2025, https://www.cecc.gov/resources/legal-provisions/criminal-law-of-the-peoples-republic-of-china.
• ‘‘Çocuk Adaletinin İcrasına Dair Birleşmiş Milletler Minimum Standart Kuralları.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://cte.adalet.gov.tr/Resimler/Dokuman/198201915572615.pdf
• ‘‘2005 Danish Criminal Code.’’ erişim 12 Nisan 2025, https://www.legal-tools.org/doc/606ecd/pdf
• ‘‘Josephinisches Strafgesetz.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www.koeblergerhard.de/Fontes/Strafgesetz1787.pdf
• ‘‘Kentucky Penal Code.’’ erişim 24 Ağustos 2025, https://codes.findlaw.com/ky/title-l-kentucky-penal-code/
• ‘‘Michigan Penal Code.’’ erişim 23 Ağustos 2025, https://codes.findlaw.com/mi/chapter-750-michigan-penal-code.
• ‘‘Napoleon Penal Code.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www.napoleon-series.org/research/government/france/penalcode/c_penalcode1.html
• ‘’New Zealand Crimes Act.’’ erişim 24 Ağustos 2025, https://sherloc.unodc.org/cld/document/nzl/1962/crimes_act_1961.html
• ‘‘Rhode Island General Laws Title 11.’’ erişim 23 Ağustos 2025, https://law.justia.com/codes/rhode-island/title-11/.
• ‘‘Türk Ceza Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/593).’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c059/tbmm22059119ss0664.pdf
• ‘‘UK Criminal Law Act.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1977/45
• ‘‘UK Human Rights Act.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1998/42/contents
• ‘‘US Federal Penal Code/Title 18.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://law.justia.com/codes/us/2010/title18/parti/
• Yale Law School Avalon Project. ‘‘Magna Charta.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://avalon.law.yale.edu/medieval/magframe.asp
• Yale Law School Avalon Project. ‘‘Declaration of Rights of Man 1789.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://avalon.law.yale.edu/18th_century/rightsof.asp
• Yale Law School Avalon Project. ‘‘Constitution of Maryland.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://avalon.law.yale.edu/17th_century/ma02.asp
• Yale Law School Avalon Project. ‘‘Capitulary of Charlemagne Issued in the Year 802.’’ erişim 8 Nisan 2025, https://avalon.law.yale.edu/medieval/capitula.asp