1876 METNİ İLE 1909-1918 TADİLÂTLARI SONRASI KANUN-I ESASÎ METNİNDEKİ KAVRAMSAL DÖNÜŞÜMÜN NLP TABANLI ANALİZİ

Yıl 2026, Cilt: 84 Sayı: 2 , 1025 - 1047 , 30.04.2026

Aytaç Çağlar

https://doi.org/10.30915/abd.1847989

https://izlik.org/JA69AZ93JM

Öz

Bu çalışma, Kanun-ı Esasî’nin ilk metni ile 1909-1918 arasındaki tadil kanunları arasındaki kavramsal dönüşümü doğal dil işleme (NLP) ve nicel metin madenciliği yöntemleriyle incelemiştir. Çalışmanın amacı, Osmanlı Devleti’nin anayasal dilinde yaşanan dönüşümü dilsel veriye dayalı, sayısal ve denetlenebilir göstergelerle ortaya koymaktır. Veri seti, Düstur’da yayımlanmış resmî Kanun-ı Esasî metinlerinin Latin harfli baskılarına dayanmaktadır. Bu metinlerdeki yazım ve karakter tutarsızlıkları giderilerek temizlenmiş ve her bir anayasa maddesi kendi madde numarası ve tarih bilgisiyle ilişkilendirilmiş madde bazlı yapılandırılmış bir corpus hâline getirilmiştir. Böylece 1876 ve 1909 sürümlerini doğrudan karşılaştırmaya elverişli, tekrar üretilebilir bir veri tabanı oluşturulmuştur. Analiz sürecinde; kelime ve kavram sıklığı, n-gram ve kolokasyon analizi, modalite incelemesi, madde bazlı fark (diff) analizi ve tematik kümeleme teknikleri birlikte kullanılmıştır. Bulgular, Kanun-ı Esasî’nin 1876 tarihli metninde padişah merkezli ve kişisel otoriteyi önceleyen bir anayasal dilin hâkim olduğunu; 1909-1918 tadilatlarında ise meclis, kanunilik ve usul kavramları etrafında şekillenen daha kurumsal ve anayasal bir söylemin güçlendiğini ortaya koymuştur. Nicel metin göstergeleri, yürütme yetkisinin dilsel düzeyde sınırlandırıldığını, yasama sürecinin meclis merkezli bir yapıya doğru evrildiğini ve hak-vatandaşlık alanında tebaacı söylemden daha kapsayıcı bir vatandaşlık diline geçildiğini göstermiştir. Çalışma, Osmanlı anayasal modernleşmesini veri temelli bir yaklaşımla yeniden değerlendirerek, dijital beşerî bilimler literatürüne yöntem temelli bir katkı sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kanun-ı Esasî , Doğal Dil İşleme , Metin Madenciliği , Dijital Beşerî Bilimler.

NLP-BASED ANALYSIS OF CONCEPTUAL TRANSFORMATION IN THE KANUN-I ESASI TEXT FROM THE 1876 VERSION TO THE POST-1909-1918 AMENDMENTS

https://izlik.org/JA69AZ93JM

Öz

This study examines the conceptual transformation between the original text of the Kanun-ı Esasî and the amendment laws enacted between 1909 and 1918 through Natural Language Processing (NLP) and quantitative text-mining methods. The aim of the study is to reveal the transformation in the constitutional language of the Ottoman State by means of linguistic data-driven, numerical, and verifiable indicators. The dataset is based on the Latin-script editions of the official Kanun-ı Esasî texts published in the Düstur. Spelling and character inconsistencies in these texts were corrected, and each constitutional article was linked with its corresponding article number and date, thereby forming an article-based structured corpus. In this way, a reproducible database suitable for the direct comparison of the 1876 and 1909 versions was constructed. During the analysis process, word and concept frequency analysis, n-gram and collocation analysis, modality analysis, article-level difference (diff) analysis, and thematic clustering techniques were employed in combination. The findings demonstrate that the 1876 text of the Kanun-ı Esasî was dominated by a sultan-centered constitutional language prioritizing personal authority, whereas the 1909-1918 amendments strengthened a more institutional and constitutional discourse shaped around the concepts of parliament, legality, and procedure. Quantitative textual indicators show that executive power was linguistically constrained, that the legislative process evolved toward a parliament-centered structure, and that the discourse in the field of rights and citizenship shifted from a subject-based rhetoric toward a more inclusive language of citizenship. By reassessing Ottoman constitutional modernization through a data-driven approach, the study offers a method-oriented contribution to the digital humanities literature.

Anahtar Kelimeler

Kanun-ı Esasi , Natural Language Processing , Text Mining , Digital Humanities.

Kaynakça

• Aladağ, F. “Evliyâ Çelebi’nin İstanbul’u: Metin Madenciliği Temelli Bir Yaklaşım.” Zemin, no. 10 (2025): 42-63.
• Biber, Douglas, Stig Johansson, Geoffrey Leech, Susan Conrad, and Edward Finegan. Longman Grammar of Spoken and Written English. London: Longman, 2000.
• Boginskaya, O. “A Corpus-Based Study of Deontic Modality in Legal Discourse.” Rasprave: Časopis Instituta za hrvatski jezik i jezikoslovlje 48, no. 1 (2022): 1-26.
• Burgess, M., E. Giraudy, J. Katz-Samuels, J. Walsh, D. Willis, L. Haynes, and R. Ghani. “The Legislative Influence Detector: Finding Text Reuse in State Legislation.” In Proceedings of the 22nd ACM SIGKDD International Conference on Knowledge Discovery and Data Mining, 57-65. New York: ACM, 2016.
• Ciotti, Fabio. “Distant Reading in Literary Studies: A Methodology in Quest of Theory.” Testo e Senso, no. 23 (2021).
• Çelik, M. Türkiye’de Kamu Alımları Süreci ve Karşılaşılan Sorunların Metin Madenciliği ile Analizi. Doktora Tezi., Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa, 2023.
• Devellioğlu, Ferit. Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. 35. basım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2023.
• El-Faharaty, H., and A. Elewa. “A Corpus-Based Analysis of Deontic Modality of Obligation and Prohibition in Arabic/English Constitutions.” Estudios de Traducción 10 (2020): 107-136.
• Goźdź-Roszkowski, S. “Corpus Linguistics in Legal Discourse.” International Journal for the Semiotics of Law 34 (2021): 1515-1540.
• Greene, D., and J. P. Cross. “Exploring the Political Agenda of the European Parliament Using a Dynamic Topic Modeling Approach.” Political Analysis 25, no. 1 (2017): 77-94.
• Grimmer, Justin, and Brandon M. Stewart. “Text as Data: The Promise and Pitfalls of Automatic Content Analysis Methods for Political Texts.” Political Analysis 21, no. 3 (2013).
• Gündüz Oğul, M. “Voyant Tools ile Osmanlı Hukuk Metinlerinde Metin Çözümlemesi: Fatih’in Teşkilât Kanunnâmesi Örneği.” FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, no. 26 (2025): 59-74.
• Hiltunen, Risto. “The Grammar and Structure of Legal Texts.” In The Oxford Handbook of Language and Law, edited by Peter M. Tiersma and Lawrence M. Solan, 39-51. Oxford: Oxford University Press, 2012.
• Hunt, James W., and M. Douglas McIlroy. “An Algorithm for Differential File Comparison.” Technical Report. Murray Hill, NJ: Bell Laboratories, 1976.
• Jockers, Matthew L. Macroanalysis: Digital Methods and Literary History. Urbana: University of Illinois Press, 2013.
• Linder, F., B. A. Desmarais, M. Burgess, and E. Giraudy. “Text as Policy: Measuring Policy Similarity through Bill Text Reuse.” Policy Studies Journal 48, no. 2 (2018): 546-574.
• Manning, Christopher D., and Hinrich Schütze. Foundations of Statistical Natural Language Processing. Cambridge, MA: MIT Press, 1999.
• McEnery, Tony, and Andrew Hardie. Corpus Linguistics: Method, Theory and Practice. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
• Moretti, Franco. Distant Reading. London: Verso, 2013.
• Mouritsen, S. C. “Corpus Linguistics in Legal Interpretation: An Evolving Interpretative Framework.” International Journal of Language & Law 6 (2017): 67-89.
• Nigam, Anil, Peng Tang, H. K. Dambanemuya, and Bo Xia. “Text Representation for Machine Learning Applications.” arXiv preprint (2017). https://arxiv.org/abs/1707.05584.
• Savaş, S. “Metin Madenciliği Yöntemiyle Dijital Katılım Analizi ve 2017 Türkiye Sosyal Medya Referandumu.” Acta Infologica 6, no. 1 (2022): 65-81.
• Smith, D. A., R. Cordell, E. M. Dillon, N. Stramp, and J. Wilkerson. “Detecting and Modeling Local Text Reuse.” In Proceedings of the IEEE/ACM Joint Conference on Digital Libraries, 183-192. New York: IEEE, 2014.
• Underwood, Ted. “A Genealogy of Distant Reading.” Digital Humanities Quarterly 11, no. 2 (2017). https://dhq.digitalhumanities.org/vol/11/2/000317/000317.html