BOYNUMUZDAKİ ZİNCİRİ ATMAK: LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI VE TÜRK HUKUK DEVRİMİ

For a revolution to endure, it must be institutionalized. While revolutionary will is temporary, the institutions it creates are enduring. These institutions ensure the revolution’s permanence by enabling it to permeate the social structure. The Turkish Legal Revolution ensured the permanence of the Turkish Revolution by completely transforming the country’s legal system and bringing the administrative system and bureaucracy into line with a modern legal order. This study will examine the Legal Revolution in the context of the Treaty of Lausanne, which secured the recognition of the Republic of Turkey as a fully independent state on the international stage. This study, which will examine both the internal and external dynamics that gave rise to the Legal Revolution as well as its content, motives, and methods, also discusses the thesis that “the Legal Revolution was carried out by choosing the path of reception under pressure from the Allies at Lausanne.” The concept of capitulations and, in particular, judicial capitulations—which are of special significance to the subject of this study—will be evaluated separately; how the capitulations accepted by the Ottoman Empire shaped the agenda during the Lausanne negotiations, their ultimate fate, and how the Legal Revolution undertaken following the Treaty of Lausanne progressed within this context will be examined; in parallel, the branches of law in which minorities applied their own legal systems will be analyzed in relation to the periods before and after the Treaty of Lausanne. Ultimately, this article will examine how the issue of judicial capitulations -which originated in the Ottoman Empire- and the legal regimes governing minorities under private law were reflected first in the Treaty of Lausanne and then in the Republic, and will discuss whether the Republic’s Legal Revolution was carried out as a result of external pressure or as a necessity stemming from the theoretical framework of the Turkish Revolution.

Bir devrimin ayakta kalması, onu kurumsallaştırmaktan geçmektedir. Devrimci irade geçiciyken o iradenin ürettiği kurumlar kalıcıdır. Bu kurumlar, devrimin toplumsal yapıya da nüfuz etmesini sağlayarak devrimi kalıcı kılmaktadır. Türk Hukuk Devrimi, ülkenin hukuk sistemini bütünüyle dönüştürerek ve idare sistemiyle bürokrasiyi modern bir hukuk düzenine kavuşturarak Türk Devrimi’nin kalıcılığını sağlamıştır. İşbu çalışmada, Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası alanda tam bağımsız bir devlet olarak tanınmasını sağlayan Lozan Barış Antlaşması bağlamında Hukuk Devrimi incelenecektir. Hem Hukuk Devrimi’ni filizlendiren iç-dış dinamiklerin hem de hukuk devriminin içerik, saik ve yöntem yönünden irdeleneceği bu çalışma, “Müttefiklerin Lozan’daki baskısıyla resepsiyon yolunun seçilerek Hukuk Devrimi’nin yapıldığı” tezini de tartışmaktadır. Kapitülasyon kavramı ve çalışmanın konusu bakımından özellikle önem taşıyan adli kapitülasyonlar konusu ayrı ayrı değerlendirilecek; Osmanlı Devleti’nin kabul ettiği kapitülasyonların Lozan görüşmelerinde nasıl bir gündem oluşturduğu, akıbeti, Lozan Barış Antlaşması’nın ardından girişilen Hukuk Devrimi’nin de bu bağlamda nasıl bir gelişimde ilerlediği, bunlarla paralel olarak azınlıkların kendi hukuklarının uygulandığı hukuk dalları Lozan Barış Antlaşması’nın öncesi ve sonrasıyla irdelenecektir. Sonuçta bu makalede Osmanlı’da başlayan adli kapitülasyon meselesinin ve azınlıkların özel hukukta tabi oldukları hukuki rejimlerinin önce Lozan Barış Antlaşması’na, ardından Cumhuriyet’e yansımaları incelenip Cumhuriyet’in Hukuk Devrimi’nin bir dış baskıyla mı yoksa Türk Devrimi’nin kuramsal arka planının bir gereği olarak mı yapıldığı tartışılacaktır.