A Study on the Phenomenon of Jealousy in the Context of Ḥadīth Literature and Modern Psychology

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 442 - 455, 30.12.2025

Ayşegül Toprak Şahin

https://doi.org/10.22466/acusbd.1832283

Öz

This study investigates how the emotion of jealousy is situated in ḥadīth literature and how it is conceptualized in psychology, offering a comparative analysis. The aim is to evaluate how jealousy is defined as an emotion in ḥadīths, the circumstances in which it is considered legitimate or disapproved of, and the psychological processes that modern psychology uses to explain jealousy. The significance of this research lies in its contribution to understanding the conceptual convergences and divergences between ḥadīth and psychological frameworks. Employing a qualitative design, the study analyzes ḥadīth narrations and psychological conceptualizations through comparative content analysis. The ḥadīths examined were identified by surveying the Nikāḥ and Nisāʾ sections of the al-Kutub al-Sitta, and were analyzed under the following themes: “Divine jealousy (ghayratullāh),” “retroactive jealousy,” “behavioral expressions of jealousy,” “justification of jealousy,” and “reasoned vs. unreasoned jealousy”. Findings indicate that both literatures acknowledge jealousy as an inherent human emotion. Ḥadīth literature interprets jealousy within a religious-ethical frame, emphasizing awareness of emotional balance. The study demonstrates that examining jealousy across religious texts and psychology provides a strong, theoretically grounded basis for the analysis of emotions and concepts.

Anahtar Kelimeler

Ḥadīth , Psychology , Jealousy , Content analysis

Etik Beyan

The author declares that all stages of the study were conducted in accordance with ethical research principles. In the event of any misconduct, Artvin Çoruh University Journal of International Social Sciences assumes no responsibility and all responsibility lies with the author. Ethical Approval : The study did not involve the collection of primary data or any content containing personal data through surveys, interviews, observations, or experiments with participants. Therefore, ethical approval was not required. This study is a substantially expanded version of the paper presented at the symposium entitled “The International Symposium on Hadith 2025 (ISH 2025),” organized by Selangor Islamic University (UIS) in Putrajaya, Malaysia, on 5-6 August. Only the abstract of the paper was submitted to the symposium organizing committee for publication.

Destekleyen Kurum

None.

Teşekkür

I would like to thank Hüseyin Cihat Şahin for carefully reviewing the manuscript and for providing valuable correction and contribution suggestions. I also extend my sincere gratitude to the two anonymous reviewers for their constructive evaluations and contributions that significantly enhanced the scientific quality and academic rigor of the study.

Hadis Literatürü ve Modern Psikoloji Bağlamında Kıskançlık Fenomeni Üzerine Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma, hadis literatüründe kıskançlık duygusunun nasıl yer aldığını ve psikoloji literatüründe bu duygunun nasıl açıklandığını karşılaştırmayı konu edinmektedir. Araştırmanın amacı, kıskançlığın hadislerde bir duygu olarak nasıl tanımlandığını, hangi durumlarda meşru görüldüğünü, hangi durumlarda onaylanmadığını ve modern psikoloji literatürünün kıskançlığı hangi psikolojik süreçler üzerinden açıkladığını karşılaştırmalı biçimde değerlendirmektir. Hadis literatürü ile modern psikoloji literatürü arasındaki kavramsal yakınlık ve farklılıkların incelenmesi ve kıskançlık duygusunun nasıl çerçevelendiğini anlama ihtiyacına doğrudan katkı sağlaması bu araştırmanın önemini teşkil etmektedir. Nitel desen tercih edilen bu çalışmada hadis rivayetleri ile psikoloji literatüründeki kavramsal çerçeveler karşılaştırmalı içerik analiziyle incelenmiştir. Bu çalışmada kullanılan hadis rivayetleri, Kütüb-i Sitte’deki Nikāḥ ve Nisāʾ bölümleri taranarak tespit edilmiş, “Allâh’ın kıskançlığı (gayretullâh)”, “retroaktif kıskançlık”, “kıskançlığın davranışsal dışavurumu”, “kıskançlığın meşrulaştırılması” ve “sebepli-sebepsiz kıskançlık” temaları üzerinden analiz edilmiştir. Araştırmanın ulaştığı sonuçlara göre kıskançlık hem hadislerde hem modern psikolojide insan doğasında var olan bir duygu olarak kabul edilmektedir. Hadis literatürü, bu duygunun düşünce ve davranışlar üzerindeki etkilerini dini ve ahlaki çerçeve içinde yorumlamakta ve duygusal dengeyi koruma bilincini vurgulamaktadır. Araştırma, kıskançlığın dinî metinler ve psikoloji literatürü üzerinden birlikte incelenmesinin, duygu ve kavram çözümlemesi için teorik olarak güçlü ve açıklayıcı bir zemin sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Hadis , Psikoloji , Kıskançlık , İçerik analizi

Etik Beyan

Çalışmanın tüm hazırlık aşamalarında etik kurallara uyulduğu yazar tarafından beyan edilir. Aksi bir durumun tespiti hâlinde, Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi herhangi bir sorumluluk kabul etmez ve tüm sorumluluk yazara aittir. Etik Onayı : Çalışmada katılımcılardan anket, görüşme, gözlem ya da deney yoluyla birincil veri veya kişisel veri içeren herhangi bir içerik kullanılmamıştır. Bu nedenle etik kurul onayı gerekmemektedir. Bu çalışma, 5-6 Ağustos tarihlerinde Malezya’nın Putrajaya şehrinde Selangor İslam Üniversitesi (UIS) tarafından düzenlenen “The International Symposium on Hadith 2025 (ISH 2025)” başlıklı sempozyumda sunulan bildirinin önemli ölçüde genişletilmiş hâlidir. Sempozyum düzenleme kuruluna yayımlanmak üzere yalnızca bildirinin özeti sunulmuştur.

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Teşekkür

Çalışmayı büyük bir titizlikle inceleyerek önemli düzeltme ve katkı önerilerinde bulunan Arş. Gör. Hüseyin Cihat Şahin’e teşekkür ederim. Ayrıca çalışmanın bilimsel niteliğinin ve akademik kalitesinin artırılmasına yönelik yapıcı değerlendirme ve katkıları dolayısıyla iki değerli yazı hakemine de şükranlarımı sunarım.

Kaynakça

• Aloyce, D., Stöckl, H., Malibwa, D., Peter, E., Mchome, Z., Dwarumpudi, A., Buller, A. M., & Kapiga, S. (2023). Men’s reflections on romantic jealousy and intimate partner violence in Mwanza, Tanzania. Violence Against Women, 29(6-7), 1299-1318.
• Barlak, Y. (2023). Hz. Peygamber’in Hz. Âişe’nin kişilik gelişimine katkısı. Siyer Araştırmaları Dergisi, 8, 27-47.
• Barry, B. N., (2016). Gender Roots: Conceptualizing “Honor” Killing and Interpretations of Women’s Gender in Muslim Society. What All Americans Should Know About Women in the Muslim World, 2, 1-12.
• Berg, B. L., & Lune, H. (2019). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Transl. Arı, A.). Konya: Eğitim Yayınevi.
• Bukhārī, Muḥammad b. Ismāʿīl. (1993). Ṣaḥīḥ al-Bukhārī. (Ed.) Muṣṭafā Deeb al-Bughā. Damascus: Dār Ibn Kathīr.
• Bringle, R. G., & Buunk, B. P. (1991). Extradyadic relationships and sexual jealousy. In Sexuality in close relationships. (Eds.) McKinney, K., S. Sprecher., 135-153, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
• Buss, D. M., Larsen, R. J., Westen, D., & Semmelroth, J. (1992). Sex differences in jealousy: Evolution, physiology, and psychology. Psychological Science, 3(4), 251-255.
• Buss, D. M. (2000). The Dangerous passion: Why jealousy is as necessary as love and sex. New York: The Free Press.
• Buss, D. M. (2002). Human Mate Guarding. Neuroendocrinology Letters Special Issue, 4(23), 23-29.
• Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
• Çetin, M. (2015). Hadisler bağlamında şiddet olgusu. Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 17(2), 371-400.
• DeSteno, D., Valdesolo, P., & Bartlett, M. (2006). Jealousy and the threatened self: Getting to the heart of the green-eyed monster. Journal of Personality and Social Psychology, 91(4), 626-641.
• Doğanay, S. (2024). Hicrî dördüncü asırdan psikanalize bir sesleniş: Ebû Bekir er-Râzî ve Melanie Klein’in ‘haset’ üzerine düşünceleri hakkında bir inceleme. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 24(2), 194-204.
• Dölek, A. (2002). Hadisler ışığında haset hastalığı ve psikoterapi. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4, 39-82.
• Easton, J. A., Schipper, L. D., & Shackelford, T. K. (2007). Morbid jealousy from an evolutionary psychological perspective. Evolution and Human Behavior, 28(6), 399-402.
• Guerrero, L.K., & Andersen, P.A. (1997). Jealousy experience and expression in romantic relationships. In Handbook of Communication and Emotion: Theory, Research, Applications, and Contexts. (Eds.) Andersen, P.A., Guerrero, L.K., 155-188, San Diego: Academic Press.
• Guerrero, L. K., & Andersen, P. A. (1998). The dark side of jealously and envy: Desire, delusion, desperation, and destructive communication. In The dark side of close relationships. (Eds.) Spitzberg, B. H., Cupach, W. R., 33-70, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
• Guerrero, L. K., Hannawa, A., & Babin, E. (2011). The communicative responses to jealousy scale: Revision, empirical validation, and associations with relational satisfaction. Communication Methods and Measures, 5, 223-249.
• Garber, J., Dodge, K. A. (1991). Domains of emotion regulation. In The Development of Emotion Regulation and Dysregulation. (Eds.) Garber, J., Dodge, K. A., 3-11, Cambridge: Cambridge University Press.
• Harris, C. R. (2004). The evolution of jealousy. American Scientist, 92, 62-71.
• Ibn Mājah, Muḥammad b. Yazīd. (2014). Sunan Ibn Mājah. (Ed.) Iṣām Mūsā al-Hādī. Jubayl: Dār al-Ṣiddīq li al-Nashr.
• ISNAD, ISNAD Citation Style. “Transliteration”. Access: 20 December 2025. https://www.isnadsistemi.org/en/guide/isnad2-2/academic-writing/23-transliteration/
• İmamoğlu, A., & Çelik, Y. (2009). Evlilik hayatında kıskançlık - Dindarlık ilişkisine psikolojik yaklaşım. Dini Araştırmalar, 12(35), 7-30.
• Katz, M. H. (2019). Beyond ḥalāl and ḥarām: Ghayra (jealousy) as a masculine virtue in the work of Ibn Qayyim al-Jawziyya. Cultural History, 8(2), 202-225.
• Kayrak, M. E., Çaplı, M., Aksakallı, G., & Karaaziz, M. (2023). Kıskançlık duygusu ile ilgili bir derleme. Afyon Kocatepe University Journal of Social Sciences, 25(3), 1079-1090.
• Kıranatlıoğlu, M. (2021). Peygamber hanımlarının kıskançlıkları. Batman Akademi Dergisi, 5(2), 343-362.
• Kızıldağ Şahin, S., & Yerlikaya, İ. (2020). Yakın ilişkilerde kıskançlık: Akılcı olmayan inançlar ve sosyal yetkinlik beklentisi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 194-204.
• Kivity, Y., Tamir, M., & Huppert, J. D. (2016). Self-acceptance of negative emotions: The positive relationship with effective cognitive reappraisal. International Journal of Cognitive Therapy, 9(4), 279-294.
• Marazziti, D., Akiskal, H. S., Rossi, A., & Cassano, G. B. (1999). Alteration of the platelet serotonin transporter in romantic love. Psychological Medicine, 29, 741-745.
• Marazziti, D., Di Nasso, E., Masala, I., Baroni, S., Abelli, M., Mengali, F., Mungai, F., Rucci, P., Di Nasso, E., & Masala, I. (2003). Normal and obsessional jealousy: A study of a population of young adults. European Psychiatry, 18, 106-111.
• Mensah, I., & Addo, M. (2023). Envy and jealousy in entrepreneurial activities: existence and nature, causes, effects and management. Journal of Global Entrepreneurship Research, 1, 1-20.
• Nasāʾī, Aḥmad b. Shuʿayb. (1930). Sunan al-Nasāʾī. (Ed.) Ḥasan Muḥammad al-Masʿūdī. Cairo: Maktaba al-Tijāriyya al-Kubrā.
• Pfeiffer, S. M., Wong, P. T. P., (1989). Multidimensional jealousy. Journal of Social and Personal Relationships, 6(2), 181-196.
• Pichon, M., Stern, E., Sharma, V., Kyegombe, N., Stöckl, H., & Buller, A. M. (2025). The role of jealousy and infidelity in intimate partner violence against women: a qualitative meta-synthesis of five studies. BMC Public Health, 25(1), 3502.
• Olekalns, M., Caza, B. B. (2024). Resetting relationship trajectories: A reconceptualization of the relationship repair process. Journal of Organizational Behavior, 45, 313-332.
• Sharpsteen, D. J., & Kirkpatrick, L. A. (1997). Romantic jealousy and adult romantic attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 72(3), 627-640.
• Shepherd, M. (1961). Morbid jealousy: Some clinical and social aspects of psychiatric symptom. The British Journal of Psychiatry, 107, 687-753.
• Stockill, Z. (2013) Overcoming retroactive jealousy. South Carolina: CreateSpace Publishing.
• Tuksal, H. Ş. (2012). Kadın karşıtı söylemin İslam geleneğindeki izdüşümleri. Otto Yayınları.
• White, G. L. (1981). Some correlates of romantic jealousy. Journal of Personality, 49(2), 129-147.