ALİ FUAT BAŞGİL’İN MEKTUBUYLA BİR DÖNEME BAKIŞ

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 101 - 114, 31.12.2025

Şule İyigönül Atasağun

Öz

Bu makale, Ali Fuat Başgil’in 27 Haziran 1929’da dostu Hamdi Ragıp Atademir’e yazdığı mektubu merkeze alarak, Başgil’in Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki Türkiye’ye dair eleştirilerini paylaşmaktadır. Mektup, iki aydın arasındaki kişisel bir yazışma olmasının ötesinde, ülkedeki radikal dönüşümlerin, özellikle de Harf Devrimi’nin, aydınlar üzerindeki etkilerini ve bu değişimlere yönelik farklı bakış açılarını ortaya koymaktadır.
Başgil, mektubunda Harf Devrimi’ne oldukça keskin eleştiriler getirmektedir. kendisinin yeni harfleri okuma yazmada sorun yaşamadığını belirtse de, devrimin siyasi dayatmalarla yapıldığını ve ülkenin fikir hayatını, yayıncılık sektörünü felç ettiğini savunmaktadır. Ona göre bu değişim, kültürel birikimi yok eden bir darbe niteliğinde ve Türk edebiyatının geleceğine dair ciddi endişeler taşımaktadır.
Mektup aynı zamanda, Başgil’in kültürel mirasa verdiği önemi ve Batı modernleşmesinden sadece “cevherin” alınması gerektiği yönündeki düşüncesini göstermektedir. Başgil, bu mektupta ülkesinin geleceğine dair derin kaygılarını ve kişisel duruşunu samimi bir dille ifade etmektedir. Özellikle Türkçe’nin geleceği ve kültürel kimliğin korunması meselesine dair dile getirdiği endişeler, günümüzde de önemini koruyan tartışmalara zemin hazırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ali Fuat Başgil , Hamdi Rakıp Atademir , Harf İnkilabı , Mektup , Grenoble

A Look At A Period Through Ali Fuat Başgil’s Letter

Öz

This article focuses on a letter written by Ali Fuat Başgil to his friend Hamdi Ragıp Atademir on June 27, 1929, and shares Başgil's criticisms of Turkey in the early years of the Republic. Beyond being a personal exchange between two intellectuals, the letter reveals the impact of the country's radical transformations, particularly the Alphabet Revolution, on them and their differing perspectives on these changes.
In his letter, Başgil offers sharp criticism of the Alphabet Revolution. While stating that he had no problems reading or writing the new alphabet, he argues that the revolution was carried out under political impositions and paralyzed the country's intellectual life and publishing sector. In his view, this change constitutes a coup that destroys cultural heritage and raises serious concerns about the future of Turkish literature.
The letter also demonstrates the importance Başgil places on cultural heritage and his belief that only the "essence" of Western modernization should be taken. In this letter, Başgil candidly expresses his deep concerns for his country's future and his personal stance. His concerns, particularly regarding the future of the Turkish language and the preservation of cultural identity, pave the way for discussions that remain relevant today.

Anahtar Kelimeler

Ali Fuat Başgil , Hamdi Ragıp Atademir , Alphabet Revolution , Letter , grenoble

Kaynakça

• Acar, Y. (1964). Başgil ile Konuştum: Başgil Demokrasilerin İşleyiş Tarzını İnceliyor. İstanbul: Yeni.
• Alpyağıl, R. (2020). "Hamdi Ragıp Atademir". Diyanet İslam Ansiklopedisi içinde, EK-1:131-132, Ankara.
• Arıkan, M. (1995). Hamdi Ragıp Atademir (hayatı, şahsiyeti ve eserleri). Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
• Atay, F. R. (2004). Çankaya. İstanbul: Pozitif Yayıncılık
• Ayvazoğlu, B. (2008). “Ali Fuat Başgil”. İçinde Siretler ve Suretler. İstanbul: Kapı Yayınları.
• Ayverdi, İlhan. (2006). Kubbealtı Lugatı, Misalli Büyük Türkçe Sözlük. (redaksiyon Ahmet Topaloğlu). İstanbul: Kubbealtı
• Başgil, A. F. (2013). Hatıralar. İstanbul: Kubbealtı Yayınevi.
• Başgil, A. F. (2014). İlmin Işığında Günün Meseleleri, İstanbul: Yağmur Yayınları.
• Haklı, S. Z. (2018). Ali Fuad Başgil Bir Düşünürün Fikrî Haritası. 1. bs., Liberte.
• Karahasanoğlu, S. (2019). “Ben-Anlatıları: Tarihsel kaynak olarak imkânları, sınırları”. TUHED (Turkish History Education Journal), 8:217-18.
• Karaosmanoğlu, Y.K. (1984). Politika'da 45 Yıl. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Keyder, Ç. (1993). Türkiye'de Devlet ve Sınıflar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Lewis, B. (1993). Modern Türkiye'Nin Doğuşu. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Özçelik, S. (1992).“Ali Fuat Başgil”. İçinde Diyanet İslam Ansiklopedisi, 5:128-130, İstanbul.
• Öztürk, K. (1995). Türk parlamento tarihi, TBMM-10. dönem 1954-1957 (C. II). Ankara: TBMM Vakfı Yayınları.
• Sâdî-i Şirâzî (2018). Gülistan. Çev. ve Düz. Mehmet Kanar. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Salahî, M. (1313). Kamus-ı Osmanî. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası.
• Şık, Aydın. (2019). “Bir Türk münevveri ve mütefekkiri Ord. Prof. Dr. Ali Fuad Başgil’e bakış”. Ekonomi İşletme Siyaset ve Uluslararası İlişkiler Dergisi, 5: 63-78.
• Yalt, A. R. (1984). Fransızca-Türkçe Büyük Sözlük. İstanbul: Serhat Yayınları.
• Zürcher, E.J. (1993). Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları. https://ozhanozturk.com/2018/03/27/hamsin-yortusu-pentekost/