TÜRK KÖKENLİ ÇOCUKLARIN ALMANYA’DAKİ ÇOCUK KÜTÜPHANELERİNDE NİTELİKLİ TÜRKÇE KİTAPLARA ERİŞİM İMKÂNLARININ İNCELENMESİ

Öz

Çocukların dil gelişiminin desteklenmesinde en önemli unsur, nitelikli çocuk edebiyatıdır. Nitelikli çocuk edebiyatı, çocukların anadillerini doğru ve akıcı bir şekilde öğrenmelerini sağlarken aynı zamanda estetik zevk gelişimini de desteklemektedir. Almanya’da doğup büyüyen Türk kökenli göçmen çocukların dil gelişimleri incelendiğinde, Almancayı anadillerinden daha iyi bildikleri görülmüş; anadillerinde konuşmakta, okumakta ve okuduğunu anlamakta zorlandıkları tespit edilmiştir. Bu noktada uygulanabilecek en etkili çözüm anadilde nitelikli çocuk kitabı okumaktır. Fakat Almanya’daki çocukların Türkçe çocuk kitaplarına erişimlerinin sınırlı olduğu tespit edilmiştir. En önemli kaynak merkezinin çocuk kütüphaneleri olması beklenirken, Almanya’daki çocuk kütüphanelerinde yer alan Türkçe çocuk kitaplarının son derece sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, seçili örnekleme çerçevesinde, Almanya’daki çocuk kütüphanelerinde yer alan Türkçe çocuk kitaplarını nitelik ve nicelik açısından tespit etmektir. Bu noktadan hareketle, Almanya’nın Bonn, Brühl, Düsseldorf ve Berlin Halk Kütüphanelerinde yer alan Türkçe çocuk koleksiyonları incelenmiştir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın yapılacağı kütüphanelerin faaliyetlerini yerinde incelemek için gözlem yapılmış; birincil veri toplamak için belgesel tarama metodu kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk kütüphanesi
• anadil
• Almanya
• göçmen
• okuma kültürü
• çocuk edebiyatı

AN EXAMINATION OF THE ACCESS OPPORTUNITIES OF CHILDREN OF TURKISH ORIGIN TO QUALITY TURKISH BOOKS IN CHILDREN'S LIBRARIES IN GERMANY

Öz

The most important element in supporting children's language development is quality children's literature. Quality children's literature enables children to learn their mother tongue accurately and fluently while also supporting the development of aesthetic taste. When the language development of immigrant children of Turkish origin born and raised in Germany was examined, it was seen that they speak German better than their mother tongue; it was found that they have difficulties speaking, reading and understanding what they read in their mother tongue. The most effective solution at this point is to read quality children's books in their mother tongue. However, it has been determined that children in Germany have limited access to Turkish children's books. While children's libraries are expected to be the most important resource centers, it is observed that Turkish children's books in children's libraries in Germany are extremely limited. The aim of this study, within the framework of a selected sampling, is to determine the quality and quantity of Turkish children's books in children's libraries in Germany. Based on this point, the Turkish children's collections in the Bonn, Brühl, Düsseldorf and Berlin Public Libraries in Germany were examined. Qualitative research methods were utilized in the research. Observations were made to examine the activities of the libraries where the research would be conducted on-site; A documentary survey method was used to collect primary data.

Anahtar Kelimeler

• Children's library
• mother tongue
• Germany
• immigrant
• reading culture
• children's literature

Kaynakça

1. Ağcadağ Çelik, İ. (2019). Sınıf öğretmenleri gözünden Suriyeli mülteci çocuklar. Journal of International Social Research, 12(66), 662-680.
2. Akademie für Innovative Bildung und Management Heilbronn-Franken (2025, 3 Şubat). Fehlende Untersuchungen zur Sprachentwicklung der geflüchteten Kinder im Deutschen. https://www.campus-schulmanagement.de/magazin/herausforderung-sprache-zur-situation-von-gefluechteten-kindern-an-deutschen-schulen
3. Alexander, A. P. (2005). The path to competence: A lifespan developmental perspective on reading. Journal of Literacy Research, 37(4), 413–436.
4. Alkan, M. N. (2023). Tarihten günümüze Almanya’nın göç politikası. Tesam Strateji, 11(6). https://tesamstrateji.com/yazi.php?link=tarihten-gunumuze-almanya-nin-goc-politikasi
5. Bibliotheken 2024 (2025, 25 Temmuz) Kütüphaneler 2024. Konular, İstatistikler, Talepler https://www.bibliotheksverband.de/sites/default/files/2024-10/Bibliotheken %202024 _ web.pdf
6. Bibliotheksausweis zum Schulstart (2024). BibStartCard. [Bonn Şehir Kütüphanesi okula yeni başlayacak çocuklar için kütüphane eğitimi bilgilendirme kartı]. https://www.berlin.de/stadtbibliothek-mitte/angebote/bibstartcard/#:~:text=Die %20 Bibliothekskarte%20f%C3%BCr%20Kinder%20zum%20Schulstart&text= Wie%20k%C3%B6nnen%20wir%20Kinder%20und,bei%20der%20Einschulung%20%C3%BCberreicht%20bekommen
7. Bonn Stadtbibliothek (2024, 8 Ağustos). Sprechstunde Arbeiterkind: Bonn Stadtbibliothek Programm. https://fachstelle-oeffentliche-bibliotheken.nrw/2024/11/umfrage-kinderhilfswe rk -medienbildung-in-der-schule-unzureichend/
8. Creswell, J. W. (2007). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Ankara: Siyasal Kitabevi.

9. DBS- Deutsche Bibliotheksstatistik (2024) Genel Değerlendirme. https://service-wiki.hbz-nrw.de/spaces/DBS/pages/99811333/01.+Gesamtstatistik+-+Kerndaten+dt.+ab+1999? preview=/99811333/1187610636/dbs_gesamt_dt_2024.pdf
10. Der Zentralbibliothek Berlin (2024, 15 Eylül). Lesetraining. [Berlin Merkez Kütüphanesi çift dilli okuma atölyesi, çocuk kütüphanesi hizmetleri bilgilendirme kartı]. Berlin Merkez Kütüphanesi
11. European Commission (2025, 3 Haziran). Priorities of the Erasmus+ programme Erasmus+ Programme Guide. https://erasmus-plus.ec.europa.eu/programme-guide/part-a/priorities-of-the-erasmus-programme
12. Garip, R. N. ve Karadağ, Ö. (2024). Bir okuduğunu anlama problemi olarak papağan okurluk. Ana Dil Dergisi, 12(4), 797 – 817.
13. Groen, M. A., Veenendaal, N. J. ve Verhoeven, L. (2019). The role of prosody in reading comprehension: Evidence from poor comprehenders. Journal of Research in Reading, 42(1), 37-57.
14. Hamilton, C., & Shinn, M. R. (2003). Characteristics of word callers: An investigation of the accuracy of teachers' judgments of reading comprehension and oral reading skills. School Psychology Review, 32(2), 228-240.
15. Kakırman Yıldız, A. (2025). “Türk Kökenli Göçmen Çocukların Anadil Kullanım Becerilerinin Desteklenmesinde Türkçe Kitap Okuma Kulübünün Önemi”. Bellek, Bilgi, Bağlam Arşiv ve Kütüphane Üzerine Araştırmalar içinde. s. 239- 263. Ed. C.Ergün, B. Aktaş Kütükçü. İdeal Kültür Yayıncılık, İstanbul.
16. Kakırman Yıldız, A. (2020). “Okul Öncesi Dönemde Çocuk Kütüphanelerinin Önemi”. Çocuk Kütüphanelerinde Okul Öncesi Dönem içinde. s. 20-31. Ed. A. Kakırman Yıldız. Hiper Yayın. İstanbul.
17. Kakırman Yıldız, A. (2019 a). “Çocuk Kütüphanelerinin Temel Hizmet İlkeleri”. Dünyanın İyiliği İçin Çocuk Kütüphaneleri içinde. s. 13-39. Ed. A. Kakırman Yıldız. Hiper Yayın. İstanbul.
18. Kakırman Yıldız, A. (2019 b). “Öğrenme Merkezi Olarak Çocuk Kütüphaneleri”. Dünyanın İyiliği İçin Çocuk Kütüphaneleri içinde. s. 119- 137. Ed. A. Kakırman Yıldız. Hiper Yayın. İstanbul.
19. Karasar, N. (2016) Bilimsel araştırma yöntemi. Kavramlar, ilkeler yöntemler. Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara.
20. Kintsch W. & Kintsch, E. (2005). Comprehension. In S. G. Paris & S. A. Stahl (Eds.), Current issues in reading comprehension and assessment (pp. 71-92).
21. Leach, J. M., Scarborough, H. S. ve Rescorla, L. (2003). Late-emerging reading disabilities. Journal of Educational Psychology, 95(2), 211.
22. Marjou, X. (2021). OTEANN: estimating the transparency of orthographies with an artificial neural network. In Proceedings of the Third Workshop on Computational Typology and Multilingual NLP (pp. 1–9). Association for Computational Linguistics
23. McAulliffe, M. ve Oucho, L.A. (2025) World migration report 2024. International Organization for Migration Publisher. https://publications.iom.int/ books/world-migration-report-2024
24. Michalak, M., Lemke, V. ve Goeke, M. (2015). Sprache im Fachunterricht: Eine Einführung in Deutsch als Zweitsprache und sprachbewussten Unterricht. Narr Francke Attempto Verlag.
25. Ministerium für Familie, Kinder, Jugend, Kultur und Sport (2013, 3 Ocak). Förderprogramm Leseförderung. https://www.mkw.nrw/system/files/media/ document/file/mkw_nrw_kultur_bibliotheksfoerderung_foerderprogramm_lesefoerderung_1_0_0.pdf
26. NEP- National Educational Panel Study (2025, 11 Ocak). Bildung für die Welt von morgen. https://www.neps-studie.de/Studien/Bildung-f%C3%BCr-die-Welt-von-morgen
27. NEPS Studie (2022 ) Bildungsverläufe in Deutschland rückblick auf mehr als 10 Jahre NEPS-Studie. https://www.neps-studie.de/Portals/6/NEPS_2022/NEPS-Studie_Bildung-fuer-die-Welt-von-morgen_Magazin.pdf
28. Netzwerk Bibliothek Medienbildung (2024, 23 Ekim) Medya eğitimi kütphane ağı. https://www.bibliotheksverband.de/netzwerk-bibliothek-medienbildung
29. Priorities of the Erasmus+ Programme (2025). https:// erasmus- plus.ec. europa. eu/programme-guide/part-a/priorities-of-the-erasmus-programme
30. PISA- Programme for International Student Assessment (2023, 5 Aralık). 2022 Results: Volume I and II- Country Notes: Germany . https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2022-results-volume-i-and-ii-country-notes_ed6fbcc5-en/germany_1a2cf137-en.html
31. Scheffler, B. ve Schmidt, A. (2018). Libraries for Children. Deutscher Bibliotheksverband e.V. (dbv). Berlin.
32. Seefeldt, J. ve Syre, L. (2007) Geçmişe ve Geleceğe Açılan Kapı, Almanya’da Kütüphaneler. (Çev. Meltem Arun). BID, Almanya.
33. Stanovich, K. E. (1986). Matthew effects in reading: Some consequences of individual differences in the acquisition of literacy. Reading Research Quarterly, 21, 360-407.
34. Tan, N. (2018) Türkçenin İkinci Dil Olarak Öğretiminde Almanya‘daki Göçmenlere İkinci Dil Öğretimi Deneyim ve Modellerinden Yararlanılması. Diyalog, Sayı 1, ss. 159- 171.
35. Till, W. (2024, 4 Aralık) Mehrsprachigkeit ist ein Schatz, der noch nicht wirklich gehoben. https://www.campus-schulmanagement.de/magazin/ herkunftssprache -mehrsprachigkeit-in-der-schule-till-woerfel
36. Yıldız, M., ve Akyol, H. (2011). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişki. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(3), 793-815.