İSLÂMÎ YAZMA KÜLTÜRÜNÜN MADDİ, KURUMSAL VE SOSYAL BOYUTLARI: İSLÂM DÜNYASINDA KİTAP, KÜTÜPHÂNE VE VERRÂKLAR ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 115 - 120, 31.12.2025

Hilal Ağdaş

Öz

Bu çalışma, İsmail E. Erünsal’ın İslâm Dünyasında Kitap, Kütüphâne ve Verrâklar adlı eserini merkeze alarak İslâmî yazma kültürünün maddî, kurumsal ve sosyal boyutlarını bütüncül bir çerçevede değerlendiren bir inceleme yazısıdır. Erünsal’ın geniş bir yazma koleksiyonuna dayanarak ortaya koyduğu analizler kitabın yalnızca fiziksel bir nesne değil, aynı zamanda sözlü ve yazılı aktarım geleneklerinin, kurumsal bilgi yapılarının ve toplumsal üretim ağlarının kesişiminde şekillenen dinamik bir kültür ürünü olduğunu göstermektedir. Çalışmada kitabın maddî oluşumuna ilişkin malzeme, istinsah ve kayıt pratikleri, metinsel gelenekleri belirleyen kodikolojik unsurlar, İslâm kütüphanelerinin kurumsal çeşitliliği ve işleyiş mekanizmaları, verrâklar, müstensihler ve talebeler gibi aktörlerin oluşturduğu üretim-dolaşım ağı detaylı biçimde incelenmektedir. Böylece bu çalışma kapsamında İslâm dünyasında kitap ve kütüphane kültürünün hem tarihsel sürekliliği hem de toplumsal işlevleri Erünsal’ın kitabından yola çıkarak ortaya konulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslâmî yazma kültürü , Kütüphane tarihi , İslâm kitap tarihi , Verrâklar

THE MATERIAL, INSTITUTIONAL, AND SOCIAL DIMENSIONS OF ISLAMIC MANUSCRIPT CULTURE: A REVIEW OF BOOKS, LIBRARIES, AND WARRĀQS IN THE ISLAMIC WORLD

Öz

This study is a review article that examines the material, institutional, and social dimensions of İslâmic manuscript culture within a holistic framework, focusing on İsmail E. Erünsal’s İslâm Dünyasında Kitap, Kütüphâne ve Verrâklar. Drawing on a wide corpus of manuscripts personally inspected by the author, Erünsal demonstrates that the book in the medieval İslâmic world was not merely a physical object but a dynamic cultural product situated at the intersection of oral and written transmission practices, institutional knowledge structures, and networks of social production. The review evaluates his analysis of the material formation of books, including writing materials, copying practices, and documentary notes, the codicological features that shaped textual traditions, the institutional diversity and operational mechanisms of İslâmic libraries and the production-circulation networks created by actors such as warrāqs,copyists, and students. In doing so,this study elucidates both the historical continuity and the social functions of book and library culture in the medieval İslâmic world, drawing on Erünsal’s work.

Anahtar Kelimeler

Islamic Manuscript Tradition , History of the Book in the Islamic World , Warrāqs , History of Islamic Libraries

Kaynakça

• Erünsal, İ. (2025). İslâm Dünyasında Kitap, Kütüphâne ve Verrâklar. Timaş Yayınları: İstanbul.