A Contribution to Istanbul’s Cultural History: Some Documents on the Festivities of the reign of Ahmed III

Öz

The Ottoman sultans organised various festivities on occasions such as the birth of princes or sultans, circumcision of princes, palace weddings, holy days and religious festivals, mobilisation of the army and the arrival of an important envoy. Undoubtedly, birth and circumcision festivities were the most popular. Ahmed III also organised many festivities with rich and colourful performances on the occasion of the birth of his children and the circumcision of his princes. Some details of these festivities can be found in the Ottoman chronicles, and some archival documents also contain information shedding light on such festivities. In this study, after providing explanatory information about the birth celebrations, Ottoman palace weddings and festive ceremonies held during the reign of Ahmed III (1703-1730), the particulars regarding these festivities are supported by some documents. Among these records, there are also documents concerning the grand vizier's congratulations on his arrival, the organisation of festivities in Sadabad, the postponement of the festivities due to the weather and sometimes the banquet to be given to the envoy. In addition, in some of these documents, which have been translated into a new script and transcribed, it is also possible to see Ahmed III's perspective on the issue with his judgements on the festivities.

Anahtar Kelimeler

• III. Ahmed
• Festivities
• Holiday
• Circumcision Feast
• Document

İstanbul Kültür Tarihine Bir Katkı: III. Ahmed Devri Şenliklerine Dair Bazı Belgeler

Öz

Osmanlı padişahları şehzade ya da sultanların doğumu, şehzadelerin sünnet edilmesi, saray düğünleri, mukaddes günler ve dinî bayramlar, ordunun sefere çıkması ve önemli bir elçinin gelişi gibi münasebetlerle çeşitli şenlikler düzenlemişlerdir. Şüphesiz bunlardan en çok yapılanı doğum ve sünnet şenlikleridir. III. Ahmed de çocuklarının doğumu ve şehzadelerinin sünnet düğünleri münasebetiyle zengin ve renkli gösterilere sahne olan birçok şenlik düzenletmiştir. Bunlara ilişkin bazı detaylar Osmanlı kroniklerinde yer aldığı gibi bir kısım arşiv belgelerinde de bu tarz eğlencelere ışık tutacak bilgiler bulunmaktadır. Bu çalışmada III. Ahmed (1703-1730) döneminde yapılan veladet-i hümâyûnlar, Osmanlı saray düğünleri ve bayram merasimlerine dair açıklayıcı bilgiler verildikten sonra yapılan söz konusu şenliklere ilişkin detaylar bazı belgelerle desteklenmiştir. Bu kayıtlar arasında, sadrazamın menzil tebriki, Sadabad’da şenlik düzenlenmesi, hava muhalefetinin şenliğin te’hirine ve bazen de elçiye verilecek ziyafet hususunda etkili olmasına dair vesikalar da bulunmaktadır. Ayrıca yeni yazıya çevrilerek transkripsiyonu yapılan bu belgelerin bir kısmında III. Ahmed’in şenlik hususunda verdiği hükümlerle meseleye bakış açısını görmek de mümkündür.

Anahtar Kelimeler

• III. Ahmed
• Şenlik
• Bayram
• Sünnet Düğünü
• Belge

Kaynakça

1. Arşiv Kaynakları
2. BOA (T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi), AE.SAMD.III, (Ali Emiri, Ahmed III), 228/21928,19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
3. BOA, AE.SAMD.III, 214/20698, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
4. BOA, AE.SAMD.III, 222/21413, 18 Ra 1143 (1 Ekim 1730).
5. BOA, AE.SAMD.III, 229/22039, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
6. BOA, AE.SAMD.III, 225/21704, 29 Z 1143 (5 Temmuz 1731).
7. BOA, AE.SAMD.III, 224/21623, 29 Z 1143 (5 Temmuz 1731).
8. BOA, AE.SAMD.III, 223/21487, 29 Ra 1143 (12 Ekim 1730).

9. BOA, AE.SAMD.III, 227/21880, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
10. BOA, AE.SAMD.III, 222/21469, 18 Ra 1143 (1 Ekim 1730).
11. BOA, AE.SAMD.III, 221/21350, 18 Ra 1143 (1 Ekim 1730).
12. BOA, AE.SAMD.III, 227/21846, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
13. BOA, AE.SAMD.III, 228/21965, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
14. BOA, AE.SAMD.III, 120/11833, 3 L 1132 (8 Ağustos 1720).
15. BOA, AE.SAMD.III, 179/17399, 26 Ca 1135 (4 Mart 1723).
16. BOA, AE.SAMD.III, 141/13670, 28 N 1132 (3 Ağustos 1720).
17. BOA, AE.SAMD.III, 141/13670, 28 N 1131(14 Ağustos 1719).
18. BOA, AE.SAMD.III, 227/21888, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
19. BOA, AE.SAMD.III, 227/21875, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
20. BOA, AE.SAMD.III, 226/21798, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
21. BOA, AE.SAMD.III, 227/21845, 19 Ra 1143 (2 Ekim 1730).
22. BOA, Divan-ı Hümâyûn Sicillâtı Mühimme Defterleri (A.DVNSMHM.d), 123, h. 3, fî evâsıt-ı Rebiülâhır sene 1127 (15-25 Nisan 1715): 2.
23. Diğer Kaynaklar
24. Aktepe, M. (1989). Ahmed III. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 2, s. 38). içinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
25. Arslan, M. (1997). Osmanlı Döneminde Padişah Çocuklarının Doğumları Münasebetiyle Yapılan Şenlikler ve Vilâdet-nâme-i Hadîce Sultân. Türklük Bilimi Araştırmaları(4), 23.
26. Bayat, A. H. (1982, Temmuz). Osmanlı Devri Saray Sünnet Şenlikleri (Sûr-i Hümâyunlar). Kubbealtı Akademi Mecmuası(3), 69.
27. Bilgicioğlu, B. (2008). Sâdâbâd. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 35, s. 397). içinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
28. Cemil, M. (1971, Kasım). III. Sultan Ahmed Devrinde Düğünler:2 Sünnet Düğünleri. Hayat Tarih Mecmuası, II(10), 4-5.
29. Çeşmizâde Mustafa Reşîd, E. (1993). Vâsıf Tarihi'nin Kaynaklarından Çeşmî-zâde Tarihi. (B. Kütükoğlu, Çev.) İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.
30. Diker, S. A. (2021). Osmanlı Saray Teşkilatında Has Oda. İstanbul: Kitap Yayınevi.
31. Ertuğ, Z. T. (2006). Onsekizinci Yüzyıl Osmanlı Sarayı'nda Bayram Törenleri. Prof. Dr. Mübahat S. Kütükoğlu'na Armağan (s. 581). içinde İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
32. Ertürk, V. (2013). Yenisaray'ın Deryaya Açılan Kapısı: Yalı Köşkü. Turkish Studies-International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(7), 194.
33. İpekten, H., & Özergin, M. (1958, Eylül). Sultan Ahmed III. Devri Hâdiselerine Âid Tarih Manzûmeleri. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, IX(13), 131.
34. İpşirli, M. (1995). Enderun. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 11, s. 186). içinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
35. Irmak, H. (2018). İlk Çağdan Günümüze Kağıthane (From Ancient Times to Present Day) (Cilt I). İstanbul: Kağıthane Belediyesi Kültür Yayınları.
36. Kaytaz, F. (2015). Erken Dönem Osmanlı Tarihlerinde Yıldırım Bayezid'in Düğününün Anlatımına Dair Bölümlerin Sûrnâme Bağlamında Değerlendirilmesi. Türkiyat Mecmuası, C. 25/Güz, 281-305.
37. Koçu, R. E. (1972, Ocak). Osmanlı Sarayında Bayram Tebriki ve Bayram Alayı. Hayat Tarih Mecmuası(12), 6-11.
38. Kut, G. (2008). Şenliklerde Ziyafet Sofraları. Türk Mutfağı. içinde Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
39. Kütükoğlu, M. S. (2018). Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatika). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
40. Meriç, R. M. (1963). Bayramlarda Padişahlara Hediye Edilen San'at Eserleri ve Karşılıkları. Türk Sanatı Tarihi Araştırma ve İncelemeleri I, 764-778.
41. Nutku, Ö. (1987). IV. Mehmet'in Edirne Şenliği (1675). Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
42. Nutku, Ö. (1994). Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 10, s. 17). içinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
43. Nutku, Ö. (2006). Nahil. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 32, s. 299-300). içinde İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
44. Nutku, Ö. (2015). İstanbul Şenliklerindeki Dramatik Gösteriler. Antik Çağ'dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi (Cilt VII, s. 517). içinde İstanbul: İBB Kültür A.Ş. Yayınları.
45. Önal, A. (2012). Şenlik ve Siyaset: Şehzâdelerin Doğum ve Sünnet Şenlikleri. Osmanlı Dünyasında Çocuk Olmak (s. 35). içinde İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları.
46. Önal, A. (2015). Payitaht İstanbul'da Osmanlı Merasimleri. Antik Çağ'dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi (Cilt 3, s. 439). içinde İBB Kültür A.Ş. Yayınları.
47. Özcan, A. (2017). Fatih Sultan Mehmed, Kanunnâme-i Âl-i Osman. (A. Özcan, Dü.) İstanbul: Kronik Kitap .
48. Özcan, A. (2020). Osmanlı'da Tarih Yazımı ve Kaynak Türleri. İstanbul: Kronik Kitap.
49. Özcan, A., & Sevinç, N. (2023). İstanbul’un Asayişine ve Taşraya Dair Yazılı Emirler. Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
50. Rado, Ş. (1971). III. Ahmed Devrinde Sultan Düğünleri I. Hayat Tarih Mecmuası, II(9), 4.
51. Râşid Mehmed, E., & Çelebizâde İsmaîl Âsım, E. (2013). Târîh-i Râşid ve Zeyli (1115-1134 1703-1722) (Cilt II). (A. Özcan, Y. Uğur, B. Çakır, & A. Z. İzgöer, Çev.) İstanbul: Klasik Yayınları.
52. Sekmen, V. (2019). Sultan III. Ahmed'in Hatt-ı Hümâyûnları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalı Yeniçağ Tarihi Bilim Dalı (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Konya.
53. Sertoğlu, M. (1986). Osmanlı Tarih Lûgatı. İstanbul: Enderun Kitabevi.
54. Silâhdâr Fındıklılı Mehmed Ağa, . (2018). Nusretnâme İnceleme-Metin (1106-1133 /1695-1721). (M. Topal, Çev.) Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
55. Türkhan, M. S. (1-5 Kasım 2007). XVIII. Yüzyılda Kız Kulesi. Üsküdar Sempozyumu V. I, s. 658. İstanbul: Üsküdar Belediyesi.
56. Uluçay, Ç. (1958). İstanbul'da XVIII. ve XIX. Asırlarda Sultanların Doğumlarında Yapılan Törenler ve Şenliklere Dair. İstanbul Enstitüsü Mecmuası (IV), 207.
57. Uzunçarşılı, İ. H. (1988). Osmanlı Devletinin Saray Teşkilâtı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
58. Uzunçarşılı, İ. H. (Ocak 1976). Nahil ve Nakıl Alayları. Belleten, XL(157), 65.